લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 803-822

મનિન્ ક્વનિપ્ વનિપ્ વિચ્ એતે પ્રત્યયા ધાતોઃ સ્યુઃ ॥
નેડ્વશિ કૃતિ

વશાદેઃ કૃત ઇણ્ ન સ્યાત્ ॥ શૄ હિંસાયામ્ ॥ સુશર્મા પ્રાતરિત્વા ॥
વિડ્વનોરનુનાસિકસ્યાઽત્

અનુનાસિકસ્યાઽત્સ્યાત્ । વિજાયત ઇતિ વિજાવા ॥ ઓણૃ અપનયને ॥ અવાવા । વિચ્ ॥ રુષ રિષ હિંસાયામ્ ॥ રોટ્ । રેટ્ । સુગણ્ ॥
ક્વિપ્ ચ

અયમપિ દૃશ્યતે । ઉખાસ્રત્ । પર્ણધ્વત્ । બાહભ્રટ્ ॥
સુપ્યજાતૌ ણિનિસ્તાચ્છીલ્યે

અજાત્યર્થે સુપિ ધાતોર્ણિનિસ્તાચ્છીલ્યે દ્યોત્યે । ઉષ્ણભોજી ॥
મનઃ

સુપિ મન્યતેર્ણિનિઃ સ્યાત્ । દર્શનીયમાની ॥
આત્મમાને ખશ્ચ

સ્વકર્મકે મનને વર્ત્તમાનાન્મન્યતેઃ સુપિ ખશ્ સ્યાત્ ચાણ્ણિનિઃ । પણ્ડિતમાત્માનં મન્યતે પણ્ડિતંમન્યઃ । પણ્ડિતમાની ॥
ખિત્યનવ્યયસ્ય

ખિદન્તે પરે પૂર્વપદસ્ય હ્રસ્વઃ । તતો મુમ્ । કાલિમ્મન્યા ॥
કરણે યજઃ

કરણે ઉપપદે ભૂતાર્થે યજેર્ણિનિઃ કર્તરિ । સોમેનેષ્ટવાન્ સોમયાજી । અગ્નિષ્ટોમયાજી ॥
દૃશેઃ ક્વનિપ્

કર્મણિ ભૂતે । પારં દૃષ્ટવાન્ પારદૃશ્વા ॥
રાજનિ યુધિ કૃઞ

ક્વનિપ્સ્યાત્ । યુધિરન્તર્ભાવિતણ્યર્થઃ । રાજાનં યોધિતવાન્ રાજયુધ્વા । રાજકૃત્વા ॥
સહે ચ

કર્મણીતિ નિવૃત્તમ્ । સહ યોધિતવાન્ સહયુધ્વા । સહકૃત્વા ॥
સપ્તમ્યાં જનેર્ડઃ

તત્પુરુષે કૃતિ બહુલમ્

ઙેરલુક્ । સરસિજમ્, સરોજમ્ ॥
ઉપસર્ગે ચ સંજ્ઞાયામ્

પ્રજા સ્યાત્સંતતૌ જને ॥
ક્તક્તવતૂ નિષ્ઠા

એતૌ નિષ્ઠાસંજ્ઞૌ સ્તઃ ॥
નિષ્ઠા

ભૂતાર્થવૃત્તેર્ધાતોર્નિષ્ઠા સ્યાત્ । તત્ર તયોરેવેતિ ભાવકર્મણોઃ ક્તઃ । કર્તરિ કૃદિતિ કર્તરિ ક્તવતુઃ । ઉકાવિતૌ । સ્નાતં મયા । સ્તુતસ્ત્વયા વિષ્ણુઃ । વિશ્વં કૃતવાન્ વિષ્ણુઃ ॥
રદાભ્યાં નિષ્ઠાતો નઃ પૂર્વસ્ય ચ દઃ

રદાભ્યાં પરસ્ય નિષ્ઠાતસ્ય નઃ સ્યાત્ નિષ્ઠાપેક્ષયા પૂર્વસ્ય ધાતોર્દસ્ય ચ ॥ શૃ હિંસાયામ્ ॥ ઋત ઇત્ । રપરઃ । ણત્વમ્ । શીર્ણઃ । ભિન્નઃ । છિન્નઃ ॥
સંયોગાદેરાતો ધાતોર્યણ્વતઃ

નિષ્ઠાતસ્ય નઃ સ્યાત્ । દ્રાણઃ । ગ્લાનઃ ॥
લ્વાદિભ્યઃ

એકવિંશતેર્લૂઞાદિભ્યઃ પ્રાગ્વત્ । લૂનઃ ॥ જ્યા ધાતુઃ ॥ ગ્રહિજ્યેતિ સંપ્રસારણમ્ ॥
હલઃ