લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 383-402

આત્મનેપદ નિમિત્ત હીનાદ્ધાતોઃ કર્તરિ પરસ્મૈપદં સ્યાત્ ॥
તિઙસ્ત્રીણિ ત્રીણિ પ્રથમમધ્યમોત્તમાઃ

તિઙ ઉભયોઃ પદયોસ્ત્રિકાઃ ક્રમાદેતત્સંજ્ઞાઃ સ્યુઃ ॥
તાન્યેકવચનદ્વિવચનબહુવચનાન્યેકશઃ

લબ્ધ પ્રથમાદિ સંજ્ઞાનિ તિઙસ્ત્રીણિ ત્રીણિ પ્રત્યેકમેકવચનાદિ સંજ્ઞાનિ સ્યુઃ ॥
યુષ્મદ્યુપપદે સમાનાધિકરણે સ્થાનિન્યપિ મધ્યમઃ

તિઙ્વાચ્યકારકવાચિનિ યુષ્મદિ પ્રયુજ્યમાને ઽપ્રયુજ્યમાને ચ મધ્યમઃ ॥
અસ્મદ્યુત્તમઃ

તથાભૂતે ઽસ્મદ્યુત્તમઃ ॥
શેષે પ્રથમઃ

મધ્યમોત્તમયોરવિષયે પ્રથમઃ સ્યાત્ । ભૂ તિ ઇતિ જાતે ॥
તિઙ્ શિત્સાર્વધાતુકમ્

તિઙઃ શિતશ્ચ ધાત્વધિકારોક્તા એતત્સંજ્ઞાઃ સ્યુઃ ॥
કર્તરિ શપ્

કર્ત્રર્થે સાર્વધાતુકે પરે ધાતોઃ શપ્ ॥
સાર્વધાતુકાર્ધધાતુકયોઃ

અનયોઃ પરયોરિગન્તાઙ્ગસ્ય ગુણઃ । અવાદેશઃ । ભવતિ । ભવતઃ ॥
ઝો ઽન્તઃ

પ્રત્યયાવયવસ્ય ઝસ્યાન્તાદેશઃ । અતો ગુણે । ભવન્તિ । ભવસિ । ભવથઃ । ભવથ ॥
અતો દીર્ઘો યઞિ

અતો ઽઙ્ગસ્ય દીર્ઘો યઞાદૌ સાર્વધાતુકે । ભવામિ । ભવાવઃ । ભવામઃ । સ ભવતિ । તૌ ભવતઃ । તે ભવન્તિ । ત્વં ભવસિ । યુવાં ભવથઃ । યૂયં ભવથ । અહં ભવામિ । આવાં ભવાવઃ । વયં ભવામઃ ॥
પરોક્ષે લિટ્

ભૂતાનદ્યતન પરોક્ષાર્થવૃત્તેર્ ધાતોર્લિટ્ સ્યાત્ । લસ્ય તિબાદયઃ ।
પરસ્મૈપદાનાં ણલતુસુસ્થલથુસણલ્વમાઃ

લિટસ્તિબાદીનાં નવાનાં ણલાદયઃ સ્યુઃ । ભૂ અ ઇતિ સ્થિતે -- .
ભુવો વુગ્લુઙ્લિટોઃ

ભુવો વુગાગમઃ સ્યાત્ લુઙ્લિટોરચિ ॥
લિટિ ધાતોરનભ્યાસસ્ય

લિટિ પરે ઽનભ્યાસધાત્વવયસ્યૈકાચઃ પ્રથમસ્ય દ્વે સ્ત આદિભૂતાદચઃ પરસ્ય તુ દ્વિતીયસ્ય । ભૂવ્ ભૂવ્ અ ઇતિ સ્થિતે -- .
પૂર્વો ઽભ્યાસઃ

અત્ર યે દ્વે વિહિતે તયોઃ પૂર્વો ઽભ્યાસસંજ્ઞઃ સ્યાત્ ॥
હલાદિઃ શેષઃ

અભ્યાસસ્યાદિર્હલ્ શિષ્યતે અન્યે હલો લુપ્યન્તે । ઇતિ વલોપઃ ॥
હ્રસ્વઃ

અભ્યાસત્યાચો હ્રસ્વઃ સ્યાત્ ॥
ભવતેરઃ

ભવતેરભ્યાસોકારસ્ય અઃ સ્યાલ્લિટિ ॥
અભ્યાસે ચર્ચ

અભ્યાસે ઝલાં ચરઃ સ્યુર્જશશ્ચ । ઝશાં જશઃ ખયાં ચર ઇતિ વિવેકઃ । બભૂવ । બભુવતુઃ । બભૂવુઃ ॥
લિટ્ ચ