લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 162-181

અજાદૌ વિભક્તૌ । (પ.) પદાઙ્ગાધિકારે તસ્ય ચ તદન્તસ્ય ચ । (પ.) નિર્દિશ્યમાનસ્યાદેશા ભવન્તિ । (પ.) એકદેશવિકૃતમનન્યવત્ , ઇતિ જરશબ્દસ્ય જરસ્ । નિર્જરસૌ । નિર્જરસ ઇત્યાદિ । પક્ષે હલાદૌ ચ રામવત્ ॥ વિશ્વપાઃ ॥
દીર્ઘાજ્જસિ ચ

દીર્ઘાજ્જસિ ઇચિ ચ પરે પૂર્વસવર્ણદીર્ઘો ન સ્યાત્ । વિશ્વપૌ । વિશ્વપાઃ । હે વિશ્વપાઃ । વિશ્વપામ્ । વિશ્વપૌ ॥
સુડનપુંસકસ્ય

સ્વાદિપઞ્ચવચનાનિ સર્વનામસ્થાનસંજ્ઞાનિ સ્યુરક્લીબસ્ય ॥
સ્વાદિષ્વસર્વનામસ્થાને

કપ્પ્રત્યયાવધિષુ સ્વાદિષ્વસર્વનામસ્થાનેષુ પૂર્વં પદં સ્યાત્ ॥
યચિ ભમ્

યાદિષ્વજાદિષુ ચ કપ્પ્રત્યયાવધિષુ સ્વાદિષ્વસર્વનામસ્થાનેષુ પૂર્વં ભસંજ્ઞં સ્યાત્ ॥
આકડારાદેકા સંજ્ઞા

ઇત ઊર્ધ્વં કડારાઃ કર્મધારય ઇત્યતઃ પ્રાગેકસ્યૈકૈવ સંજ્ઞા જ્ઞેયા । યા પરાનવકાશા ચ ॥
આતો ધાતોઃ

આકારાન્તો યો ધાતુસ્તદન્તસ્ય ભસ્યાઙ્ગસ્ય લોપઃ । અલો ઽન્ત્યસ્ય । વિશ્વપઃ । વિશ્વપા । વિશ્વપાભ્યામિત્યાદિ । એવં શઙ્ખધ્માદયઃ । ધાતોઃ કિમ્ ? હાહાન્ ॥ હરિઃ । હરી ॥
જસિ ચ

હ્રસ્વાન્તસ્યાઙ્ગસ્ય ગુણઃ । હરયઃ ॥
હ્રસ્વસ્ય ગુણઃ

સમ્બુદ્ધૌ । હે હરે । હરિમ્ । હરી । હરીન્ ॥
શેષો ઘ્યસખિ

શેષ ઇતિ સ્પષ્ટાર્થમ્ । હ્રસ્વૌ યાવિદુતૌ તદન્તં સખિવર્જં ઘિસંજ્ઞમ્ ॥
આઙો નાસ્ત્રિયામ્

ઘેઃ પરસ્યાઙો ના સ્યાદસ્ત્રિયામ્ । આઙિતિ ટાસંજ્ઞા । હરિણા । હરિભ્યામ્ । હરિભિઃ ॥
ઘેર્ઙિતિ

ઘિસંજ્ઞસ્ય ઙિતિ સુપિ ગુણઃ । હરયે । હરિભ્યામ્ । હરિભ્યઃ ॥
ઙસિઙસોશ્ચ

એઙો ઙસિઙસોરતિ પૂર્વરૂપમેકાદેશઃ । હરેઃ 2 । હર્યોઃ 2 । હરીણામ્ ॥
અચ્ચ ઘેઃ

ઇદુદ્ભ્યામુત્તરસ્ય ઙેરૌત્, ઘેરચ્ચ । હરૌ । હરિષુ । એવં કવ્યાદયઃ ॥
અનઙ્ સૌ

સખ્યુરઙ્ગસ્યાનઙાદેશો ઽસમ્બુદ્ધૌ સૌ ॥
અલો ઽન્ત્યાત્પૂર્વ ઉપધા

અન્ત્યાદલઃ પૂર્વો વર્ણ ઉપધાસંજ્ઞઃ ॥
સર્વનામસ્થાને ચાસમ્બુદ્ધૌ

નાન્તસ્યોપધાયા દીર્ઘો ઽસમ્બુદ્ધૌ સર્વનામસ્થાને ॥
અપૃક્ત એકાલ્ પ્રત્યયઃ

એકાલ્ પ્રત્યયો યઃ સો ઽપૃક્તસંજ્ઞઃ સ્યાત્ ॥
હલ્ઙ્યાબ્ભ્યો દીર્ઘાત્સુતિસ્યપૃક્તં હલ્

હલન્તાત્પરં દીર્ઘૌ યૌ ઙ્યાપૌ તદન્તાચ્ચ પરં સુતિસીત્યેતદપૃક્તં હલ્ લુપ્યતે ॥
નલોપઃ પ્રાતિપદિકાન્તસ્ય

પ્રાતિપદિકસંજ્ઞકં યત્પદં તદન્તસ્ય નસ્ય લોપઃ । સખા ॥
સખ્યુરસંબુદ્ધૌ