લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 1204-1223

કિમઃ કુઃ સ્યાત્તાદૌ હાદૌ ચ વિભક્તૌ પરતઃ । કુતઃ, કસ્માત્ ॥
ઇદમ ઇશ્

પ્રાગ્દિશીયે પરે । ઇતઃ ॥
અન્

એતદઃ પ્રાગ્દિશીયે । અનેકાલ્ત્વાત્સર્વાદેશઃ । અતઃ । અમુતઃ । યતઃ । તતઃ । બહુતઃ । દ્વ્યાદેસ્તુ દ્વાભ્યામ્ ॥
પર્યભિભ્યાં ચ

આભ્યાં તસિલ્ સ્યાત્ । પરિતઃ । સર્વત ઇત્યર્થઃ । અભિતઃ । ઉભયત ઇત્યર્થઃ ॥
સપ્તમ્યાસ્ત્રલ્

કુત્ર । યત્ર । તત્ર । બહુત્ર ॥
ઇદમો હઃ

ત્રલો ઽપવાદઃ । ઇહ ॥
કિમો ઽત્

વાગ્રહણમપકૃષ્યતે । સપ્તમ્યન્તાત્કિમો ઽદ્વા સ્યાત્ પક્ષે ત્રલ્ ॥
ક્વાતિ

કિમઃ ક્વાદેશઃ સ્યાદતિ । ક્વ । કુત્ર ॥
ઇતરાભ્યો ઽપિ દૃશ્યન્તે

પઞ્ચમીસપ્તમીતરવિભક્ત્યન્તાદપિ તસિલાદયો દૃશ્યન્તે । દૃશિગ્રહણાદ્ભવદાદિયોગ એવ । સ ભવાન્ । તતો ભવાન્ । તત્ર ભવાન્ । તમ્ભવન્તમ્ । તતો ભવન્તમ્ । તત્ર ભવન્તમ્ । એવં દીર્ઘાયુઃ, દેવાનામ્પ્રિયઃ, આયુષ્માન્ ॥
સર્વૈકાન્યકિંયત્તદઃ કાલે દા

સપ્તમ્યન્તેભ્યઃ કાલાર્થેભ્યઃ સ્વાર્થે દા સ્યાત્ ॥
સર્વસ્ય સો ઽન્યતરસ્યાં દિ

દાદૌ પ્રાગ્દિશીયે સર્વસ્ય સો વા સ્યાત્ । સર્વસ્મિન્ કાલે સદા સર્વદા । અન્યદા । કદા । યદા । તદા । કાલે કિમ્ ? સર્વત્ર દેશે ॥
ઇદમો ર્હિલ્

સપ્તમ્યન્તાત્ કાલ ઇત્યેવ ॥
એતેતૌ રથોઃ

ઇદમ્શબ્દસ્ય એત ઇત્ ઇત્યાદેશૌ સ્તૌ રેફાદૌ થકારાદૌ ચ પ્રાગ્દિશીયે પરે। અસ્મિન્ કાલે એતર્હિ। કાલે કિમ્? ઇહ દેશે ॥
અનદ્યતને ર્હિલન્યતરસ્યામ્

કર્હિ, કદા । યર્હિ, યદા । તર્હિ, તદા ॥
એતદઃ

એત ઇત્ એતૌ સ્તૌ રેફાદૌ થાદૌ ચ પ્રાગ્દિશીયે । એતસ્મિન્ કાલે એતર્હિ ॥
પ્રકારવચને થાલ્

પ્રકારવૃત્તિભ્યઃ કિમાદિભ્યસ્થાલ્ સ્યાત્ સ્વાર્થે । તેન પ્રકારેણ તથા । યથા ॥
ઇદમસ્થમુઃ

થાલો ઽપવાદઃ । ( એતદો ઽપિ વાચ્ય ઃ) । અનેન એતેન વા પ્રકારેણ ઇત્થમ્ ॥
કિમશ્ચ

કેન પ્રકારેણ કથમ્ ॥
ઇતિ પ્રાગ્દિશીયાઃ ॥ 14 ॥
અથ પ્રાગિવીયાઃ
અતિશાયને તમબિષ્ઠનૌ

અતિશયવિશિષ્ટાર્થવૃત્તેઃ સ્વાર્થ એતૌ સ્તઃ । અયમેષામતિશયેનાઢ્યઃ આઢ્યતમઃ । લઘુતમઃ, લઘિષ્ઠઃ ॥
તિઙશ્ચ

તિઙન્તાદતિશયે દ્યોત્યે તમપ્ સ્યાત્ ॥
તરપ્તમપૌ ઘઃ