લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 1184-1203

તૃતીયઃ ॥
શ્રોત્રિયંશ્છન્દો ઽધીતે

શ્રોત્રિયઃ । વેત્યનુવૃત્તેશ્છાન્દસઃ ॥
પૂર્વાદિનિઃ

પૂર્વં કૃતમનેન પૂર્વી ॥
સપૂર્વાચ્ચ

કૃતપૂર્વા ॥
ઇષ્ટાદિભ્યશ્ચ

ઇષ્ટમનેન ઇષ્ટી । અધીતી ॥
ઇતિ ભવનાદ્યર્થકાઃ ॥ 12 ॥
અથ મત્વર્થીયાઃ
તદસ્યાસ્ત્યસ્મિન્નિતિ મતુપ્

ગાવો ઽસ્યાસ્મિન્વા સન્તિ ગોમાન્ ॥
તસૌ મત્વર્થે

તાન્તસાન્તૌ ભસંજ્ઞૌ સ્તો મત્વર્થે પ્રત્યયે પરે । ગરુત્માન્ । વસોઃ સંપ્રસારણં । વિદુષ્માન્ । ( ગુણવચનેભ્યો મતુપો લુગિષ્ટ ઃ) । શુક્લો ગુણો ઽસ્યાસ્તીતિ શુક્લઃ પટઃ । કૃષ્ણઃ ॥
પ્રાણિસ્થાદાતો લજન્યતરસ્યામ્

ચૂડાલઃ । ચૂડાવાન્ । પ્રાણિસ્થાત્કિમ્ ? શિખાવાન્દીપઃ । પ્રાણ્યઙ્ગાદેવ । મેધાવાન્ ॥
લોમાદિપામાદિપિચ્છાદિભ્યઃ શનેલચઃ

લોમાદિભ્યઃ શઃ । લોમશઃ । લોમવાન્ । રોમશઃ । રોમવાન્ । પામાદિભ્યો નઃ । પામનઃ । (ગ. સૂ.) અઙ્ગાત્કલ્યાણે । અઙ્ગના । (ગ. સૂ.) લક્ષ્મ્યા અચ્ચ । લક્ષ્મણઃ । પિચ્છાદિભ્ય ઇલચ્ । પિચ્છિલઃ । પિચ્છવાન્ ॥
દન્ત ઉન્નત ઉરચ્

ઉન્નતા દન્તાઃ સન્ત્યસ્ય દન્તુરઃ ॥
કેશાદ્વો ઽન્યતરસ્યામ્

કેશવઃ । કેશી । કેશિકઃ । કેશવાન્ । ( અન્યેભ્યો ઽપિ દૃશ્યતે ) । મણિવઃ । ( અર્ણસો લોપશ્ચ ) । અર્ણવઃ ॥
અત ઇનિઠનૌ

દણ્ડી । દણ્ડિકઃ ॥
વ્રીહ્યાદિભ્યશ્ચ

વ્રીહી । વ્રીહિકઃ ॥
અસ્માયામેધાસ્રજો વિનિઃ

યશસ્વી । યશસ્વાન્ । માયાવી । મેધાવી । સ્રગ્વી ॥
વચો ગ્મિનિઃ

વાગ્ગ્મી ॥
અર્શઆદિભ્યો ઽચ્

અર્શો ઽસ્ય વિદ્યતે અર્શસઃ । આકૃતિગણો ઽયમ્ ॥
અહંશુભમોર્યુસ્

અહંયુઃ અહઙ્કારવાન્ । શુભંયુસ્તુ શુભાન્વિતઃ ॥
ઇતિ મત્વર્થીયાઃ ॥ 13 ॥
અથ પ્રાગ્દિશીયાઃ
પ્રાગ્દિશો વિભક્તિઃ

દિક્છબ્દેભ્ય ઇત્યતઃ પ્રાગ્વક્ષ્યમાણાઃ પ્રત્યયા વિભક્તિસંજ્ઞાઃ સ્યુઃ ॥
કિંસર્વનામબહુભ્યો ઽદ્વ્યાદિભ્યઃ

કિમઃ સર્વનામ્નો બહુશબ્દાચ્ચેતિ પ્રાગ્દિશો ઽધિક્રિયતે ॥
પઞ્ચમ્યાસ્તસિલ્

પઞ્ચમ્યન્તેભ્યઃ કિમાદિભ્યસ્તસિલ્ વા સ્યાત્ ॥
કુ તિહોઃ