લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 1123-1143

તેનેત્યેવ । ઉડુપેન તરતિ ઔડુપિકઃ ॥
ચરતિ

તૃતીયાન્તાદ્ગચ્છતિ ભક્ષયતીત્યર્થયોષ્ઠક્ સ્યાત્ । હસ્તિના ચરતિ હાસ્તિકઃ । દધ્ના ચરતિ દાધિકઃ ॥
સંસૃષ્ટે

દધ્ના સંસૃષ્ટં દાધિકમ્ ॥
ઉઞ્છતિ

બદરાણ્યુઞ્છતિ બાદરિકઃ ॥
રક્ષતિ

સમાજં રક્ષતિ સામાજિકઃ ॥
શબ્દદર્દુરં કરોતિ

શબ્દં કરોતિ શાબ્દિકઃ । દર્દુરં કરોતિ દાર્દુરિકઃ ॥
ધર્મં ચરતિ

ધાર્મિકઃ ( અધર્માચ્ચેતિ વક્તવ્યમ્ ) । આધર્મિકઃ ॥
શિલ્પમ્

મૃદઙ્ગવાદનં શિલ્પમસ્ય માર્દઙ્ગિકઃ ॥
પ્રહરણમ્

તદસ્યેત્યેવ । અસિઃ પ્રહરણમસ્ય આસિકઃ । ધાનુષ્કઃ ॥
શીલમ્

અપૂપભક્ષણં શીલમસ્ય આપૂપિકઃ ॥
નિકટે વસતિ

નૈકટિકો ભિક્ષુકઃ ॥
ઇતિ ઠગધિકારઃ । (પ્રાગ્વહતીયાઃ) ॥ 7 ॥
અથ યદધિકારઃ
પ્રાગ્ઘિતાદ્યત્

તસ્મૈ હિતમિત્યતઃ પ્રાગ્ યદધિક્રિયતે ॥
તદ્વહતિ રથયુગપ્રાસઙ્ગમ્

રથં વહતિ રથ્યઃ । યુગ્યઃ । પ્રાસઙ્ગ્યઃ ॥
ધુરો યડ્ઢકૌ

હલિ ચેતિ દીર્ઘે પ્રાપ્તે - .
ન ભકુર્છુરામ્

ભસ્ય કુર્છુરોશ્ચોપધાયા ઇકો દીર્ઘો ન સ્યાત્ । ધુર્યઃ । ધૌરેયઃ ॥
નૌવયોધર્મવિષમૂલમૂલસીતાતુલાભ્યસ્તાર્યતુલ્યપ્રાપ્યવધ્યાનામ્યસમસમિતસંમિતેષુ
નાવા તાર્યં નાવ્યં જલમ્ । વયસા તુલ્યો વયસ્યઃ । ધર્મેણ પ્રાપ્યં ધર્મ્યમ્ । વિષેણ વધ્યો વિષ્યઃ । મૂલેન આનામ્યં મૂલ્યમ્ । મૂલેન સમો મૂલ્યઃ । સીતયા સમિતં સીત્યં ક્ષેત્રમ્ । તુલયા સંમિતમ્ તુલ્યમ્ ॥
તત્ર સાધુઃ

અગ્રે સાધુઃ - અગ્ર્યઃ । સામસુ સાધુઃ સામન્યઃ । યે ચાભાવકર્મણોરિતિ પ્રકૃતિ ભાવઃ । કર્મણ્યઃ । શરણ્યઃ ॥
સભાયા યઃ

સભ્યઃ ॥
ઇતિ યતો ઽવધિઃ । (પ્રાગ્ઘિતીયાઃ) ॥ 8 ॥
અથ છયતોરધિકારઃ
પ્રાક્ ક્રીતાચ્છઃ

તેન ક્રીતમિત્યતઃ પ્રાક્ છો ઽધિક્રિયતે ॥
ઉગવાદિભ્યો યત્

પ્રાક્ ક્રીતાદિત્યેવ । ઉવર્ણાન્તાદ્ગવાદિભ્યશ્ચ યત્ સ્યાત્ । છસ્યાપવાદઃ । શઙ્કવે હિતં શઙ્કવ્યં દારુ । ગવ્યમ્ । ( નાભિ નભં ચ ) । નભ્યો ઽક્ષઃ । નભ્યમઞ્જનમ્ ॥
તસ્મૈ હિતમ્

વત્સેભ્યો હિતો વત્સીયો ગોધુક્ ॥
શરીરાવયવાદ્યત્