લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 1043-1062

શરાવે ઉદ્ધૃતઃ શારાવ ઓદનઃ ॥
સંસ્કૃતં ભક્ષાઃ

સપ્તમ્યન્તાદણ્ સ્યાત્સંસ્કૃતેર્ઽથે યત્સંસ્કૃતં ભક્ષાશ્ચેત્તે સ્યુઃ । ભ્રાષ્ટ્રેષુ સંસ્કૃતા ભ્રાષ્ટ્રા યવાઃ ॥
સાસ્ય દેવતા

ઇન્દ્રો દેવતાસ્યેતિ ઐન્દ્રં હવિઃ । પાશુપતમ્ । બાર્હસ્પત્યમ્ ॥
શુક્રાદ્ઘન્

શુક્રિયમ્ ॥
સોમાટ્ટ્યણ્

સૌમ્યમ્ ॥
વાય્વૃતુપિત્રુષસો યત્

વાયવ્યમ્ । ઋતવ્યમ્ ॥
રીઙ્ ઋતઃ

અકૃદ્યકારે અસાર્વધાતુકે યકારે ચ્વૌ ચ પરે ઋદન્તાઙ્ગસ્ય રીઙાદેશઃ । યસ્યેતિ ચ । પિત્ર્યમ્ । ઉષસ્યમ્ ॥
પિતૃવ્યમાતુલમાતામહપિતામહાઃ

એતે નિપાત્યન્તે । પિતુર્ભ્રાતા પિતૃવ્યઃ । માતુર્ભ્રાતા માતુલઃ । માતુઃ પિતા માતામહઃ । પિતુઃ પિતા પિતામહઃ ॥
તસ્ય સમૂહઃ

કાકાનાં સમૂહઃ કાકમ્ ॥
ભિક્ષાદિભ્યો ઽણ્

ભિક્ષાણાં સમૂહો ભૈક્ષમ્ । ગર્ભિણીનાં સમૂહો ગાર્ભિણમ્ । ઇહ ( ભસ્યાઢે તદ્ધિતે ) । ઇતિ પુંવદ્ભાવે કૃતે - .
ઇનણ્યનપત્યે

અનપત્યાર્થે ઽણિ પરે ઇન્ પ્રકૃત્યા સ્યાત્ । તેન નસ્તદ્ધિત ઇતિ ટિલોપો ન । યુવતીનાં સમૂહો યૌવનમ્ ॥
ગ્રામજનબન્ધુભ્યસ્તલ્

તલન્તં સ્ત્રિયામ્ । ગ્રમતા । જનતા । બન્ધુતા । ( ગજસહાયાભ્યાં ચેતિ વક્તવ્યમ્ ) । ગજતા । સહાયતા । (અહ્નઃ ખઃ ક્રતૌ ) । અહીનઃ ॥
અચિત્તહસ્તિધેનોષ્ઠક્

ઇસુસુક્તાન્તાત્કઃ

ઇસ્ ઉસ્ ઉક્તાન્તાત્પરસ્ય ઠસ્ય કઃ । સાક્તુકમ્ । હાસ્તિકમ્ । ધૈનુકમ્ ॥
તદધીતે તદ્વેદ

ન ય્વાભ્યામ્ પદાન્તાભ્યાં પૂર્વૌ તુ તાભ્યામૈચ્

પદાન્તાભ્યાં યકારવકારાભ્યાં પરસ્ય ન વૃદ્ધિઃ કિંતુ તાભ્યાં પૂર્વૌ ક્રમાદૈજાવાગમૌ સ્તઃ। વ્યાકરણમધીતે વેદ વા વૈયાકરણઃ ॥
ક્રમાદિભ્યો વુન્

ક્રમકઃ । પદકઃ । શિક્ષકઃ । મીમાંસકઃ ॥
ઇતિ રક્તાદ્યર્થકાઃ ॥ 3 ॥
અથ ચાતુરર્થિકાઃ
તદસ્મિન્નસ્તીતિ દેશે તન્નામ્નિ

ઉદુમ્બરાઃ સન્ત્યસ્મિન્દેશે ઔદુમ્બરો દેશઃ ॥
તેન નિર્વૃત્તમ્

કુશામ્બેન નિર્વૃત્તા નગરી કૌશામ્બી ॥
તસ્ય નિવાસઃ

શિબીનાં નિવાસો દેશઃ શૈબઃ ॥
અદૂરભવશ્ચ