લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 1023-1042

સંખ્યાદિપૂર્વસ્ય માતૃશબ્દસ્યોદાદેશઃ સ્યાદણ્ પ્રત્યયશ્ચ । દ્વૈમાતુરઃ । ષાણ્માતુરઃ । સાંમાતુરઃ । ભાદ્રમાતુરઃ ॥
સ્ત્રીભ્યો ઢક્

સ્ત્રીપ્રત્યયાન્તેભ્યો ઢક્ । વૈનતેયઃ ॥
કન્યાયાઃ કનીન ચ

ચાદણ્ । કાનીનો વ્યાસઃ કર્ણશ્ચ ॥
રાજશ્વશુરાદ્યત્

( રાજ્ઞો જાતાવેવેતિ વાચ્યમ્ ) ॥
યે ચાભાવકર્મણોઃ

યાદૌ તદ્ધિતે પરે ઽન્ પ્રકૃત્યા સ્યાન્ન તુ ભાવકર્મણોઃ । રાજન્યઃ । જાતાવેવેતિ કિમ્ ? - .
અન્

અન્ પ્રકૃત્યા સ્યાદણિ પરે । રાજનઃ । શ્વશુર્યઃ ॥
ક્ષત્ત્રાદ્ ઘઃ

ક્ષત્ત્રિયઃ । જાતાવિત્યેવ। ક્ષાત્ત્રિરન્યત્ર ॥
રેવત્યાદિભ્યષ્ઠક્

ઠસ્યેકઃ

અઙ્ગાત્પરસ્ય ઠસ્યેકાદેશઃ સ્યાત્ । રૈવતિકઃ ॥
જનપદશબ્દાત્ક્ષત્ત્રિયાદઞ્

જનપદક્ષત્ત્રિયવાચકાચ્છબ્દાદઞ્ સ્યાદપત્યે । પાઞ્ચાલઃ । ( ક્ષત્ત્રિયસમાન શબ્દાજ્જનપદાત્તસ્ય રાજન્યપત્યવત્ ) । પઞ્ચાલાનાં રાજા પાઞ્ચાલઃ । ( પૂરોરણ્ વક્તવ્ય ઃ) । પૌરવઃ । ( પાણ્ડોર્ડ્યણ્ ) । પાણ્ડ્યઃ ॥
કુરુનાદિભ્યો ણ્યઃ

કૌરવ્યઃ । નૈષધ્યઃ ॥
તે તદ્રાજાઃ

અઞાદયસ્તદ્રાજસંજ્ઞાઃ સ્યુઃ ॥
તદ્રાજસ્ય બહુષુ તેનૈવાસ્ત્રિયામ્

બહુષ્વર્થેષુ તદ્રાજસ્ય લુક્ તદર્થકૃતે બહુત્વે ન તુ સ્ત્રિયામ્ । ઇક્ષ્વાકવઃ । પઞ્ચાલાઃ ઇત્યાદિ ॥
કમ્બોજાલ્લુક્

અસ્માત્તદ્રાજસ્ય લુક્ । કમ્બોજઃ । કમ્બોજૌ । ( કમ્બોજાદિભ્ય ઇતિ વક્તવ્યમ્ ) । ચોલઃ । શકઃ । કેરલઃ । યવનઃ ॥
ઇત્યપત્યાધિકારઃ ॥ 2 ॥
અથ રક્તાદ્યર્થકાઃ
તેન રક્તં રાગાત્

અણ્ સ્યાત્ । રજ્યતે ઽનેનેતિ રાગઃ । કાષાયેણ રક્તં વસ્ત્રં કાષાયમ્ ॥
નક્ષત્રેણ યુક્તઃ કાલઃ

અણ્ સ્યાત્ । ( તિષ્યપુષ્યયોર્નક્ષત્રાણિ યલોપ ઇતિ વાચ્યમ્ ) । પુષ્યેણ યુક્તં પૌષમહઃ ॥
લુબવિશેષે

પૂર્વેણ વિહિતસ્ય લુપ્ સ્યાત્ ષષ્ટિદણ્ડાત્મકસ્ય કાલસ્યાવાન્તરવિશેષશ્ચેન્ન ગમ્યતે । અદ્ય પુષ્યઃ ॥
દૃષ્ટં સામ

તેનેત્યેવ । વસિષ્ઠેન દૃષ્ટં વાસિષ્ઠં સામ ॥
વામદેવાડ્ડ્યડ્ડ્યૌ

વામદેવેન દૃષ્ટં સામ વામદેવ્યમ્ ॥
પરિવૃતો રથઃ

અસ્મિન્નર્થે ઽણ્ પ્રત્યયો ભવતિ । વસ્ત્રેણ પરિવૃતો વાસ્ત્રો રથઃ ॥
તત્રોદ્ધૃતમમત્રેભ્યઃ