ગ્રંથ પાઠ

કિરાતાર્જુનીય · અધ્યાય 6

6.1

રુચિરાકૃતિઃ કનકસાનુમ્ અથો પરમઃ પુમાન્ ઇવ પતિં પતતામ્
ધૃતસત્પથસ્ ત્રિપથગામ્ અભિતઃ સ તમ્ આરુરોહ પુરુહૂતસુતઃ ॥

6.2

તમ્ અનિન્દ્યબન્દિન ઇવેન્દ્રસુતં વિહિતાલિનિક્વણજયધ્વનયઃ
પવનેરિતાકુલવિજિહ્મશિખા જગતીરુહો ઽવચકરુઃ કુસુમૈઃ ॥

6.3

અવધૂતપઙ્કજપરાગકણાસ્ તનુજાહ્નવીસલિલવીચિભિદઃ
પરિરેભિરે ઽભિમુખમ્ એત્ય સુખાઃ સુહૃદઃ સખાયમ્ ઇવ તં મરુતઃ ॥

6.4

ઉદિતોપલસ્ખલનસંવલિતાઃ સ્ફુટહંસસારસવિરાવયુજઃ
મુદમ્ અસ્ય માઙ્ગલિકતૂર્યકૃતાં ધ્વનયઃ પ્રતેનુર્ અનુવપ્રમ્ અપામ્ ॥

6.5

અવરુગ્ણતુઙ્ગસુરદારુતરૌ નિચયે પુરઃ સુરસરિત્પયસામ્
સ દદર્શ વેતસવનાચરિતાં પ્રણતિં બલીયસિ સમૃદ્ધિકરીમ્ ॥

6.6

પ્રબભૂવ નાલમ્ અવલોકયિતું પરિતઃ સરોજરજસારુણિતમ્
સરિદુત્તરીયમ્ ઇવ સંહતિમત્ સ તરઙ્ગરઙ્ગિ કલહંસકુલમ્ ॥

6.7

દધતિ ક્ષતીઃ પરિણતદ્વિરદે મુદિતાલિયોષિતિ મદસ્રુતિભિઃ
અધિકાં સ રોધસિ બબન્ધ ધૃતિં મહતે રુજન્ન્ અપિ ગુણાય મહાન્ ॥

6.8

અનુહેમવપ્રમ્ અરુણૈઃ સમતાં ગતમ્ ઊર્મિભિઃ સહચરં પૃથુભિઃ
સ રથાઙ્ગનામવનિતાં કરુણૈર્ અનુબધ્નતીમ્ અભિનનન્દ રુતૈઃ ॥

6.9

સિતવાજિને નિજગદૂ રુચયશ્ ચલવીચિરાગરચનાપટવઃ
મણિજાલમ્ અમ્ભસિ નિમગ્નમ્ અપિ સ્ફુરિતં મનોગતમ્ ઇવાકૃતયઃ ॥

6.10

ઉપલાહતોદ્ધતતરઙ્ગધૃતં જવિના વિધૂતવિતતં મરુતા
સ દદર્શ કેતકશિખાવિશદં સરિતઃ પ્રહાસમ્ ઇવ ફેનમ્ અપામ્ ॥

6.11

બહુ બર્હિચન્દ્રિકનિભં વિદધે ધૃતિમ્ અસ્ય દાનપયસાં પટલમ્
અવગાઢમ્ ઈક્ષિતુમ્ ઇવૈભપતિં વિકસદ્વિલોચનશતં સરિતઃ ॥

6.12

પ્રતિબોધજૃમ્ભણવિભીનમુખી પુલિને સરોરુહદૃશા દદૃશે
પતદચ્છમૌક્તિકમણિપ્રકરા ગલદશ્રુબિન્દુર્ ઇવ શુક્તિવધૂઃ ॥

6.13

શુચિર્ અપ્સુ વિદ્રુમલતાવિટપસ્ તનુસાન્દ્રફેનલવસંવલિતઃ
સ્મરદાયિનઃ સ્મરયતિ સ્મ ભૃશં દયિતાધરસ્ય દશનાંશુભૃતઃ ॥

6.14

ઉપલભ્ય ચઞ્ચલતરઙ્ગહૃતં મદગન્ધમ્ ઉત્થિતવતાં પયસઃ
પ્રતિદન્તિનામ્ ઇવ સ સમ્બુબુધે કરિયાદસામ્ અભિમુખાન્ કરિણઃ ॥

6.15

સ જગામ વિસ્મયમ્ ઉદ્વીક્ષ્ય પુરઃ સહસા સમુત્પિપતિષોઃ ફણિનઃ
પ્રહિતં દિવિ પ્રજવિભિઃ શ્વસિતૈઃ શરદભ્રવિભ્રમમ્ અપાં પટલમ્ ॥

6.16

સ તતાર સૈકતવતીર્ અભિતઃ શફરીપરિસ્ફુરિતચારુદૃશઃ
લલિતાઃ સખીર્ ઇવ બૃહજ્જઘનાઃ સુરનિમ્નગામ્ ઉપયતીઃ સરિતઃ ॥

6.17

અધિરુહ્ય પુષ્પભરનમ્રશિખૈઃ પરિતઃ પરિષ્કૃતતલાં તરુભિઃ
મનસઃ પ્રસત્તિમ્ ઇવ મૂર્ધ્નિ ગિરેઃ શુચિમ્ આસસાદ સ વનાન્તભુવમ્ ॥

6.18

અનુસાનુ પુષ્પિતલતાવિતતિઃ ફલિતોરુભૂરુહવિવિક્તવનઃ
ધૃતિમ્ આતતાન તનયસ્ય હરેસ્ તપસે ઽધિવસ્તુમ્ અચલામ્ અચલઃ ॥

6.19

પ્રણિધાય તત્ર વિધિનાથ ધિયં દધતઃ પુરાતનમુનેર્ મુનિતામ્
શ્રમમ્ આદધાવ્ અસુકરં ન તપઃ કિમ્ ઇવાવસાદકરમ્ આત્મવતામ્ ॥

6.20

શમયન્ ધૃતેન્દ્રિયશમૈકસુખઃ શુચિભિર્ ગુણૈર્ અઘમયં સ તમઃ
પ્રતિવાસરં સુકૃતિભિર્ વવૃધે વિમલઃ કલાભિર્ ઇવ શીતરુચિઃ ॥

6.21

અધરીચકાર ચ વિવેકગુણાદ્ અગુણેષુ તસ્ય ધિયમ્ અસ્તવતઃ
પ્રતિઘાતિનીં વિષયસઙ્ગરતિં નિરુપપ્લવઃ શમસુખાનુભવઃ ॥

6.22

મનસા જપૈઃ પ્રણતિભિઃ પ્રયતઃ સમુપેયિવાન્ અધિપતિં સ દિવઃ
સહજેતરે જયશમૌ દધતી બિભરાંબભૂવ યુગપન્ મહસી ॥

6.23

શિરસા હરિન્મણિનિભઃ સ વહન્ કૃતજન્મનો ઽભિષવણેન જટાઃ
ઉપમાં યયાવ્ અરુણદીધિતિભિઃ પરિમૃષ્ટમૂર્ધનિ તમાલતરૌ ॥

6.24

ધૃતહેતિર્ અપ્ય્ અધૃતજિહ્મમતિશ્ ચરિતૈર્ મુનીન્ અધરયઞ્ શુચિભિઃ
રજયાંચકાર વિરજાઃ સ મૃગાન્ કમ્ ઇવેશતે રમયિતું ન ગુણાઃ ॥

6.25

અનુકૂલપાતિનમ્ અચણ્ડગતિં કિરતા સુગન્ધિમ્ અભિતઃ પવનમ્
અવધીરિતાર્તવગુણં સુખતાં નયતા રુચાં નિચયમ્ અંશુમતઃ ॥

6.26

નવપલ્લવાઞ્જલિભૃતઃ પ્રચયે બૃહતસ્ તરૂન્ ગમયતાવનતિમ્
સ્તૃણતા તૃણૈઃ પ્રતિનિશં મૃદુભિઃ શયનીયતામ્ ઉપયતીં વસુધામ્ ॥

6.27

પતિતૈર્ અપેતજલદાન્ નભસઃ પૃષતૈર્ અપાં શમયતા ચ રજઃ
સ દયાલુનેવ પરિગાઢકૃશઃ પરિચર્યયાનુજગૃહે તપસા ॥

6.28

મહતે ફલાય તદ્ અવેક્ષ્ય શિવં વિકસન્નિમિત્તકુસુમં સ પુરઃ
ન જગામ વિસ્મયવશં વશિનાં ન નિહન્તિ ધૈર્યમ્ અનુભાવગુણઃ ॥

6.29

તદ્ અભૂરિવાસરકૃતં સુકૃતૈર્ ઉપલભ્ય વૈભવમ્ અનન્યભવમ્
ઉપતસ્થુર્ આસ્થિતવિષાદધિયઃ શતયજ્વનો વનચરા વસતિમ્ ॥

6.30

વિદિતાઃ પ્રવિશ્ય વિહિતાનતયઃ શિથિલીકૃતે ઽધિકૃતકૃત્યવિધૌ
અનપેતકાલમ્ અભિરામકથાઃ કથયાંબભૂવુર્ ઇતિ ગોત્રભિદે ॥

6.31

શુચિવલ્કવીતતનુર્ અન્યતમસ્ તિમિરચ્છિદામ્ ઇવ ગિરૌ ભવતઃ
મહતે જયાય મઘવન્ન્ અનઘઃ પુરુષસ્ તપસ્યતિ તપજ્ જગતીમ્ ॥

6.32

સ બિભર્તિ ભીષણભુજંગભુજઃ પૃથિ વિદ્વિષાં ભયવિધાયિ ધનુઃ
અમલેન તસ્ય ધૃતસચ્ચરિતાશ્ ચરિતેન ચાતિશયિતા મુનયઃ ॥

6.33

મરુતઃ શિવા નવતૃણા જગતી વિમલં નભો રજસિ વૃષ્ટિર્ અપામ્
ગુણસમ્પદાનુગુણતાં ગમિતઃ કુરુતે ઽસ્ય ભક્તિમ્ ઇવ ભૂતગણઃ ॥

6.34

ઇતરેતરાનભિભવેન મૃગાસ્ તમ્ ઉપાસતે ગુરુમ્ ઇવાન્તસદઃ
વિનમન્તિ ચાસ્ય તરવઃ પ્રચયે પરવાન્ સ તેન ભવતેવ નગઃ ॥

6.35

ઉરુ સત્ત્વમ્ આહ વિપરિશ્રમતા પરમં વપુઃ પ્રથયતીવ જયમ્
શમિનો ઽપિ તસ્ય નવસંગમને વિભુતાનુષઙ્ગિ ભયમ્ એતિ જનઃ ॥

6.36

ઋષિવંશજઃ સ યદિ દૈત્યકુલે યદિ વાન્વયે મહતિ ભૂમિભૃતામ્
ચરતસ્ તપસ્ તવ વનેષુ સદા ન વયં નિરૂપયિતુમ્ અસ્ય ગતિમ્ ॥

6.37

વિગણય્ય કારણમ્ અનેકગુણં નિજયાથવા કથિતમ્ અલ્પતયા
અસદ્ અપ્ય્ અદઃ સહિતુમ્ અર્હતિ નઃ ક્વ વનેચરાઃ ક્વ નિપુણા મતયઃ ॥

6.38

અધિગમ્ય ગુહ્યકગણાદ્ ઇતિ તન્ મનસઃ પ્રિયં પ્રિયસુતસ્ય તપઃ
નિજુગોપ હર્ષમ્ ઉદિતં મઘવા નયવર્ત્મગાઃ પ્રભવતાં હિ ધિયઃ ॥

6.39

પ્રણિધાય ચિત્તમ્ અથ ભક્તતયા વિદિતે ઽપ્ય્ અપૂર્વ ઇવ તત્ર હરિઃ
ઉપલબ્ધુમ્ અસ્ય નિયમસ્થિરતાં સુરસુન્દરીર્ ઇતિ વચો ઽભિદધે ॥

6.40

સુકુમારમ્ એકમ્ અણુ મર્મભિદામ્ અતિદૂરગં યુતમ્ અમોઘતયા
અવિપક્ષમ્ અસ્ત્રમ્ અપરં કતમદ્ વિજયાય યૂયમ્ ઇવ ચિત્તભુવઃ ॥

6.41

ભવવીતયે હતબૃહત્તમસામ્ અવબોધવારિ રજસઃ શમનમ્
પરિપીયમાણમ્ ઇવ વો ઽસકલૈર્ અવસાદમ્ એતિ નયનાઞ્જલિભિઃ ॥

6.42

બહુધા ગતાં જગતિ ભૂતસૃજા કમનીયતાં સમભિહૃત્ય પુરા
ઉપપાદિતા વિદધતા ભવતીઃ સુરસદ્મયાનસુમુખી જનતા ॥

6.43

તદ્ ઉપેત્ય વિઘ્નયત તસ્ય તપઃ કૃતિભિઃ કલાસુ સહિતાઃ સચિવૈઃ
હૃતવીતરાગમનસાં નનુ વઃ સુખસઙ્ગિનં પ્રતિ સુખાવજિતિઃ ॥

6.44

અવિમૃષ્યમ્ એતદ્ અભિલષ્યતિ સ દ્વિષતાં વધેન વિષયાભિરતિમ્
ભવવીતયે ન હિ તથા સ વિધિઃ ક્વ શરાસનં ક્વ ચ વિમુક્તિપથઃ ॥

6.45

પૃથુદામ્નિ તત્ર પરિબોધિ ચ મા ભવતીભિર્ અન્યમુનિવદ્ વિકૃતિઃ
સ્વયશાંસિ વિક્રમવતામ્ અવતાં ન વધૂષ્વ્ અઘાનિ વિમૃષ્યન્તિ ધિયઃ ॥

6.46

આશંસિતાપચિતિચારુ પુરઃ સુરાણામ્ આદેશમ્ ઇત્ય્ અભિમુખં સમવાપ્ય ભર્તુઃ
લેભે પરાં દ્યુતિમ્ અમર્ત્યવધૂસમૂહઃ સમ્ભાવના હ્ય્ અધિકૃતસ્ય તનોતિ તેજઃ ॥

6.47

પ્રણતિમ્ અથ વિધાય પ્રસ્થિતાઃ સદ્મનસ્ તાઃ સ્તનભરનમિતાઙ્ગીર્ અઙ્ગનાઃ પ્રીતિભાજઃ
અચલનલિનલક્ષ્મીહારિ નાલં બભૂવ સ્તિમિતમ્ અમરભર્તુર્ દ્રષ્ટુમ્ અક્ષ્ણાં સહસ્રમ્ ॥

મૂળ પાઠ: Kirātārjunīya · Edition: the text commented on by Mallinātha, also as regards e.g. word-division; note that there are often other possible word-divisions (especially in the citra-verses of sarga 15) and quite a few variants in the texts of other commentators. · Data entry Harunaga Isaacson · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0