કિરાતાર્જુનીય · અધ્યાય 7
શ્રીમદ્ભિઃ સરથગજૈઃ સુરાઙ્ગનાનાં ગુપ્તાનામ્ અથ સચિવૈસ્ ત્રિલોકભર્તુઃ
સંમૂર્છન્ન્ અલઘુવિમાનરન્ધ્રભિન્નઃ પ્રસ્થાનં સમભિદધે મૃદઙ્ગનાદઃ ॥
સોત્કણ્ઠૈર્ અમરગણૈર્ અનુપ્રકીર્ણાન્ નિર્યાય જ્વલિતરુચઃ પુરાન્ મઘોનઃ
રામાણામ્ ઉપરિ વિવસ્વતઃ સ્થિતાનાં નાસેદે ચરિતગુણત્વમ્ આતપત્રૈઃ ॥
ધૂતાનામ્ અભિમુખપાતિભિઃ સમીરૈર્ આયાસાદ્ અવિશદલોચનોત્પલાનામ્
આનિન્યે મદજનિતાં શ્રિયં વધૂનામ્ ઉષ્ણાંશુદ્યુતિજનિતઃ કપોલરાગઃ ॥
તિષ્ઠદ્ભિઃ કથમ્ અપિ દેવતાનુભાવાદ્ આકૃષ્ટૈઃ પ્રજવિભિર્ આયતં તુરઙ્ગૈઃ
નેમીનામ્ અસતિ વિવર્તનઈ રથૌઘૈર્ આસેદે વિયતિ વિમાનવત્ પ્રવૃત્તિઃ ॥
કાન્તાનાં કૃતપુલકઃ સ્તનાઙ્ગરાગે વક્ત્રેષુ ચ્યુતતિલકેષુ મૌક્તિકાભસ્
સમ્પેદે શ્રમસલિલોદ્ગમો વિભૂષા રમ્યાણાં વિકૃતિર્ અપિ શ્રિયં તનોતિ ॥
રાજદ્ભિઃ પથિ મરુતામ્ અભિન્નરૂપૈર્ ઉલ્કાર્ચિઃ સ્ફુટગતિભિર્ ધ્વજાઙ્કુશાનામ્
તેજોભિઃ કનકનિકાષરાજિગૌરૈર્ આયામઃ ક્રિયત ઇવ સ્મ સાતિરેકઃ ॥
રામાણામ્ અવજિતમાલ્યસૌકુમાર્યે સમ્પ્રાપ્તે વપુષિ સહત્વમ્ આતપસ્ય
ગન્ધર્વૈર્ અધિગતવિસ્મયૈઃ પ્રતીયે કલ્યાણી વિધિષુ વિચિત્રતા વિધાતુઃ ॥
સિન્દૂરૈઃ કૃતરુચયઃ સહેમકક્ષ્યાઃ સ્રોતોભિસ્ ત્રિદશગજા મદં ક્ષરન્તઃ
સાદૃશ્યં યયુર્ અરુણાંશુરાગભિન્નૈર્ વર્ષદ્ભિઃ સ્ફુરિતશતહ્રદૈઃ પયોદૈઃ ॥
અત્યર્થં દુરુપસદાદ્ ઉપેત્ય દૂરં પર્યન્તાદ્ અહિમમયૂખમણ્ડલસ્ય
આશાનામ્ ઉપરચિતામ્ ઇવૈકવેણીં રમ્યોર્મીં ત્રિદશનદીં યયુર્ બલાનિ ॥
આમત્તભ્રમરકુલાકુલાનિ ધુન્વન્ન્ ઉદ્ભૂતગ્રથિતરજાંસિ પઙ્કજાનિ
કાન્તાનાં ગગનનદીતરઙ્ગશીતઃ સંતાપં વિરમયતિ સ્મ માતરિશ્વા ॥
સમ્ભિન્નૈર્ ઇભતુરગાવગાહનેન પ્રાપ્યોર્વીર્ અનુપદવીં વિમાનપઙ્ક્તીઃ
તત્પૂર્વં પ્રતિવિદધે સુરાપગાયા વપ્રાન્તસ્ખલિતવિવર્તનં પયોભિઃ ॥
ક્રાન્તાનાં ગ્રહચરિતાત્ પથો રથાનામ્ અક્ષાગ્રક્ષતસુરવેશ્મવેદિકાનામ્
નિઃસઙ્ગં પ્રધિભિર્ ઉપાદદે વિવૃત્તિઃ સમ્પીડક્ષુભિતજલેષુ તોયદેષુ ॥
તપ્તાનામ્ ઉપદધિરે વિષાણભિન્નાઃ પ્રહ્લાદં સુરકરિણાં ઘનાઃ ક્ષરન્તઃ
યુક્તાનાં ખલુ મહતાં પરોપકારે કલ્યાણી ભવતિ રુજત્સ્વ્ અપિ પ્રવૃત્તિઃ ॥
સંવાતા મુહુર્ અનિલેન નીયમાને દિવ્યસ્ત્રીજઘનવરાંશુકે વિવૃત્તિમ્
પર્યસ્યત્પૃથુમણિમેખલાંશુજાલં સંજજ્ઞે યુતકમ્ ઇવાન્તરીયમ્ ઊર્વોઃ ॥
પ્રત્યાર્દ્રીકૃતતિલકાસ્ તુષારપાતૈઃ પ્રહ્લાદં શમિતપરિશ્રમા દિશન્તઃ
કાન્તાનાં બહુમતિમ્ આયયુઃ પયોદા નાલ્પીયાન્ બહુ સુકૃતં હિનસ્તિ દોષઃ ॥
યાતસ્ય ગ્રથિતતરઙ્ગસૈકતાભે વિચ્છેદં વિપયસિ વારિવાહજાલે
આતેનુસ્ ત્રિદશવધૂજનાઙ્ગભાજાં સંધાનં સુરધનુષઃ પ્રભા મણીનામ્ ॥
સંસિદ્ધાવ્ ઇતિ કરણીયસંનિબદ્ધૈર્ આલાપૈઃ પિપતિષતાં વિલઙ્ઘ્ય વીથીમ્
આસેદે દશશતલોચનધ્વજિન્યા જીમૂતૈર્ અપિહિતસાનુર્ ઇન્દ્રકીલઃ ॥
આકીર્ણા મુખનલિનૈર્ વિલાસિનીનામ્ ઉદ્ભૂતસ્ફુટવિશદાતપત્રફેના
સા તૂર્યધ્વનિતગભીરમ્ આપતન્તી ભૂભર્તુઃ શિરસિ નભોનદીવ રેજે ॥
સેતુત્વં દધતિ પયોમુચાં વિતાને સંરમ્ભાદ્ અભિપતતો રથાઞ્ જવેન
આનિન્યુર્ નિયમિતરશ્મિભુગ્નઘોણાઃ કૃચ્છ્રેણ ક્ષિતિમ્ અવનામિતસ્ તુરઙ્ગાઃ ॥
માહેન્દ્રં નગમ્ અભિતઃ કરેણુવર્યાઃ પર્યન્તસ્થિતજલદા દિવઃ પતન્તઃ
સાદૃશ્યં નિલયનનિષ્પ્રકમ્પપક્ષૈર્ આજગ્મુર્ જલનિધિશાયિભિર્ નગેન્દ્રૈઃ ॥
ઉત્સઙ્ગે સમવિષમે સમં મહાદ્રેઃ ક્રાન્તાનાં વિયદભિપાતલાઘવેન
આ મૂલાદ્ ઉપનદિ સૈકતેષુ લેભે સામગ્રી ખુરપદવી તુરઙ્ગમાણામ્ ॥
સધ્વાનં નિપતિતનિર્ઝરાસુ મન્દ્રૈઃ સંમૂર્છન્ પ્રતિનિનદૈર્ અધિત્યકાસુ
ઉદ્ગ્રીવૈર્ ઘનરવશઙ્કયા મયૂરૈઃ સોત્કણ્ઠં ધ્વનિર્ ઉપશુશ્રુવે રથાનામ્ ॥
સમ્ભિન્નામ્ અવિરલપાતિભિર્ મયૂખૈર્ નીલાનાં ભૃશમ્ ઉપમેખલં મણીનામ્
વિચ્છિનામ્ ઇવ વનિતા નભોન્તરાલે વપ્રામ્ભઃસ્રુતિમ્ અવલોકયાંબભૂવુઃ ॥
આસન્નદ્વિપપદવીમદાનિલાય ક્રુધ્યન્તો ધિયમ્ અવમત્ય ધૂર્ગતાનામ્
સવ્યાજં નિજકરિણીભિર્ આત્તચિત્તાઃ પ્રસ્થાનં સુરકરિણઃ કથંચિદ્ ઈષુઃ ॥
નીરન્ધ્રં પથિષુ રજો રથાઙ્ગનુન્નં પર્યસ્યન્ નવસલિલારુણં વહન્તી
આતેને વનગહનાનિ વાહિની સા ઘર્માન્તક્ષુભિતજલેવ જહ્નુકન્યા ॥
સમ્ભોગક્ષમગહનામ્ અથોપગઙ્ગં બિભ્રાણાં જ્વલિતમણીનિ સૈકતાનિ
અધ્યૂષુશ્ ચ્યુતકુસુમાચિતાં સહાયા વૃત્રારેર્ અવિરલશાદ્વલાં ધરિત્રીમ્ ॥
ભૂભર્તુઃ સમધિકમ્ આદધે તદોર્વ્યાઃ શ્રીમત્તાં હરિસખવાહિનીનિવેશઃ
સંસક્તૌ કિમ્ અસુલભં મહોદયાનામ્ ઉચ્છ્રાયં નયતિ યદૃચ્છયાપિ યોગઃ ॥
સામોદાઃ કુસુમતરુશ્રિયો વિવિક્તાઃ સમ્પત્તિઃ કિસલયશાલિનીલતાનામ્
સાફલ્યં યયુર્ અમરાઙ્ગનોપભુક્તાઃ સા લક્ષ્મીર્ ઉપકુરુતે યયા પરેષામ્ ॥
ક્લાન્તો ઽપિ ત્રિદશવધૂજનઃ પુરસ્તાલ્ લીનાહિશ્વસિતવિલોલપલ્લવાનામ્
સેવ્યાનાં હતવિનયૈર્ ઇવાવૃતાનાં સમ્પર્કં પરિહરતિ સ્મ ચન્દનાનામ્ ॥
ઉત્સૃષ્ટધ્વજકુથકઙ્કટા ધરિત્રીમ્ આનીતા વિદિતનયૈઃ શ્રમં વિનેતુમ્
આક્ષિપ્તદ્રુમગહના યુગાન્તવાતૈઃ પર્યસ્તા ગિરય ઇવ દ્વિપા વિરેજુઃ ॥
પ્રસ્થાનશ્રમજનિતાં વિહાય નિદ્રામ્ આમુક્તે ગજપતિના સદાનપઙ્કે
શય્યાન્તે કુલમલિનાં ક્ષણં વિલીનં સંરમ્ભચ્યુતમ્ ઇવ શૃઙ્ખલં ચકાશે ॥
આયસ્તઃ સુરસરિદોઘરુદ્ધવર્ત્મા સમ્પ્રાપ્તું વનગજદાનગન્ધિ રોધઃ
મૂર્ધાનં નિહિતશિતાઙ્કુશં વિધુન્વન્ યન્તારં ન વિગણયાંચકાર નાગઃ ॥
આરોઢુઃ સમવનતસ્ય પીતશેષે સાશઙ્કં પયસિ સમીરિતે કરેણ
સંમાર્જન્ન્ અરુણમદસ્રુતી કપોલૌ સસ્યન્દે મદ ઇવ શીકરઃ કરેણોઃ ॥
આઘ્રાય ક્ષણમ્ અતિતૃષ્યતાપિ રોષાદ્ ઉત્તીરં નિહિતવિવૃત્તલોચનેન
સમ્પૃક્તં વનકરિનાં મદામ્બુસેકૈર્ નાચેમે હિમમ્ અપિ વારિ વારણેન ॥
પ્રશ્ચ્યોતન્મદસુરભીણિ નિમ્નગાયાઃ ક્રીડન્તો ગજપતયઃ પયાંસિ કૃત્વા
કિઞ્જલ્કવ્યવહિતતામ્રદાનલેખૈર્ ઉત્તેરુઃ સરસિજગન્ધિભિઃ કપોલૈઃ ॥
આકીર્ણં બલરજસા ઘનારુણેન પ્રક્ષોભૈઃ સપદિ તરઙ્ગિતં તટેષુ
માતઙ્ગોન્મથિતસરોજરેણુપિઙ્ગં માઞ્જિષ્ઠં વસનમ્ ઇવામ્બુ નિર્બભાસે ॥
શ્રીમદ્ભિર્ નિયમિતકન્ધરાપરાન્તૈઃ સંસક્તૈર્ અગુરુવનેષુ સાઙ્ગહારમ્
સમ્પ્રાપે નિસૃતમદામ્બુભિર્ ગજેન્દ્રૈઃ પ્રસ્યન્દિપ્રચલિતગણ્ડશૈલશોભા ॥
નિઃશેષં પ્રશમિતરેણુ વારણાનાં સ્રોતોભિર્ મદજલમ્ ઉજ્ઝતામ્ અજસ્રમ્
આમોદં વ્યવહિતભૂરિપુષ્પગન્ધો ભિન્નૈલાસુરભિમ્ ઉવાહ ગન્ધવાહઃ ॥
સાદૃશ્યં દધતિ ગભીરમેઘઘોષૈર્ ઉન્નિદ્રક્ષુભિતમૃગાધિપશ્રુતાનિ
આતેનુશ્ ચકિતચકોરનીલકણ્ઠાન્ કચ્છાન્તાન્ અમરમહેભબૃંહિતાનિ ॥
સાસ્રાવસક્તકમનિયપરિચ્છદાનામ્ અધ્વશ્રમાતુરવધૂજનસેવિતાનામ્
જજ્ઞે નિવેશનવિભાગપરિષ્કૃતાનાં લક્ષ્મીઃ પુરોપવનજા વનપાદપાનામ્ ॥
મૂળ પાઠ: Kirātārjunīya · Edition: the text commented on by Mallinātha, also as regards e.g. word-division; note that there are often other possible word-divisions (especially in the citra-verses of sarga 15) and quite a few variants in the texts of other commentators. · Data entry Harunaga Isaacson · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0