કિરાતાર્જુનીય · અધ્યાય 4

તતઃ સ કૂજત્કલહંસમેખલાં સપાકસસ્યાહિતપાણ્ડુતાગુણામ્
ઉપાસસાદોપજનં જનપ્રિયઃ પ્રિયામ્ ઇવાસાદિતયૌવનાં ભુવમ્ ॥

વિનમ્રશાલિપ્રસવૌઘશાલિનીર્ અપેતપઙ્કાઃ સસરોરુહામ્ભસઃ
નનન્દ પશ્યન્ન્ ઉપસીમ સ સ્થલીર્ ઉપાયનીભૂતશરદ્ગુણશ્રિયઃ ॥

નિરીક્ષ્યમાણા ઇવ વિસ્મયાકુલૈઃ પયોભિર્ ઉન્મીલિતપદ્મલોચનૈઃ
હૃતપ્રિયાદૃષ્ટિવિલાસવિભ્રમા મનો ઽસ્ય જહ્રુઃ શફરીવિવૃત્તયઃ ॥

તુતોષ પશ્યન્ કલમસ્ય સ અધિકં સવારિજે વારિણિ રામણીયકમ્
સુદુર્લભે નાર્હતિ કો ઽભિનન્દિતું પ્રકર્ષલક્ષ્મીમ્ અનુરૂપસંગમે ॥

નુનોદ તસ્ય સ્થલપદ્મિનીગતં વિતર્કમ્ આવિષ્કૃતફેનસંતતિ
અવાપ્તકિઞ્જલ્કવિભેદમ્ ઉચ્ચકૈર્ વિવૃત્તપાઠીનપરાહતં પયઃ ॥

કૃતોર્મિરેખં શિથિલત્વમ્ આયતા શનૈઃ શનૈઃ શાન્તરયેણ વારિણા
નિરીક્ષ્ય રેમે સ સમુદ્રયોષિતાં તરઙ્ગિતક્ષૌમવિપાણ્ડુ સૈકતમ્ ॥

મનોરમં પ્રાપિતમ્ અન્તરં ભ્રુવોર્ અલંકૃતં કેસરરેણુણાણુના
અલક્તતામ્રાધરપલ્લવશ્રિયા સમાનયન્તીમ્ ઇવ બન્ધુજીવકમ્ ॥

નવાતપાલોહિતમ્ આહિતં મુહુર્ મહાનિવેશૌ પરિતઃ પયોધરૌ
ચકાસયન્તીમ્ અરવિન્દજં રજઃ પરિશ્રમામ્ભઃપુલકેન સર્પતા ॥

કપોલસંશ્લેષિ વિલોચનત્વિષા વિભૂષયન્તીમ્ અવતંસકોત્પલમ્
સુતેન પાણ્ડોઃ કલમસ્ય ગોપિકાં નિરીક્ષ્ય મેને શરદઃ કૃતાર્થતા ॥

ઉપારતાઃ પશ્ચિમરાત્રિગોચરાદ્ અપારયન્તઃ પતિતું જવેન ગામ્
તમ્ ઉત્સુકાશ્ ચક્રુર્ અવેક્ષણોત્સુકં ગવાં ગણાઃ પ્રસ્નુતપીવરૌધરસઃ ॥

પરીતમ્ ઉક્ષાવજયે જયશ્રિયા નદન્તમ્ ઉચ્ચૈઃ ક્ષતસિન્ધુરોધસમ્
દદર્શ પુષ્ટિં દધતં સ શારદીં સવિગ્રહં દર્પમ્ ઇવાધિપં ગવામ્ ॥

વિમુચ્યમાનૈર્ અપિ તસ્ય મન્થરં ગવાં હિમાનીવિશદૈઃ કદમ્બકૈઃ
શરન્નદીનાં પુલિનૈઃ કુતૂહલં ગલદ્દુકૂલૈર્ જઘનૈર્ ઇવાદધે ॥

ગતાન્ પશૂનાં સહજન્મબન્ધુતાં ગૃહાશ્રયં પ્રેમ વનેષુ બિભ્રતઃ
દદર્શ ગોપાન્ ઉપધેનુ પાણ્ડવઃ કૃતાનુકારાન્ ઇવ ગોભિર્ આર્જવે ॥

પરિભ્રમન્ મૂર્ધજષટ્પદાકુલૈઃ સ્મિતોદયાદર્શિતદન્તકેસરૈઃ
મુખૈશ્ ચલત્કુણ્ડલરશ્મિરઞ્જિતૈર્ નવાતપામૃષ્ટસરોજચારુભિઃ ॥

નિબદ્ધનિઃશ્વાસવિકમ્પિતાધરા લતા ઇવ પ્રસ્ફુરિતૈકપલ્લવાઃ
વ્યપોઢપાર્શ્વૈર્ અપવર્તિતત્રિકા વિકર્ષણૈઃ પાણિવિહારહારિભિઃ ॥

વ્રજાજિરેષ્વ્ અમ્બુદનાદશઙ્કિનીઃ શિખણ્ડિનામ્ ઉન્મદયત્સુ યોષિતઃ
મુહુઃ પ્રણુન્નેષુ મથાં વિવર્તનૈર્ નદત્સુ કુમ્ભેષુ મૃદઙ્ગમન્થરમ્ ॥

સ મન્થરાવલ્ગિતપીવરસ્તનીઃ પરિશ્રમક્લાન્તવિલોચનોત્પલાઃ
નિરીક્ષિતું નોપરરામ બલ્લવીર્ અભિપ્રનૃત્તા ઇવ વારયોષિતઃ ॥

પપાત પૂર્વાં જહતો વિજિહ્મતાં વૃષોપભુક્તાન્તિકસસ્યસમ્પદઃ
રથાઙ્ગસીમન્તિતસાન્દ્રકર્દમાન્ પ્રસક્તસમ્પાતપૃથક્કૃતાન્ પથઃ ॥

જનૈર્ ઉપગ્રામમ્ અનિન્દ્યકર્મભિર્ વિવિક્તભાવેઙ્ગિતભૂષણૈર્ વૃતાઃ
ભૃશં દદર્શાશ્રમમણ્ડપોપમાઃ સપુષ્પહાસાઃ સ નિવેશવીરુધઃ ॥

તતઃ સ સમ્પ્રેક્ષ્ય શરદ્ગુણશ્રિયં શરદ્ગુણાલોકનલોલચક્ષુષમ્
ઉવાચ યક્ષસ્ તમ્ અચોદિતો ઽપિ ગાં ન હીઙ્ગિતજ્ઞો ઽવસરે ઽવસીદતિ ॥

ઇયં શિવાયા નિયતેર્ ઇવાયતિઃ કૃતાર્થયન્તી જગતઃ ફલૈઃ ક્રિયાઃ
જયશ્રિયં પાર્થ પૃથૂકરોતુ તે શરત્ પ્રસન્નામ્બુર્ અનમ્બુવારિદા ॥

ઉપૈતિ સસ્યં પરિણામરમ્યતા નદીર્ અનૌદ્ધત્યમ્ અપઙ્કતા મહીમ્
નવૈર્ ગુણૈઃ સમ્પ્રતિ સંસ્તવસ્થિરં તિરોહિતં પ્રેમ ઘનાગમશ્રિયઃ ॥

પતન્તિ નાસ્મિન્ વિશદાઃ પતત્ત્રિણો ધૃતેન્દ્રચાપા ન પયોદપઙ્ક્તયઃ
તથાપિ પુષ્ણાતિ નભઃ શ્રિયં પરાં ન રમ્યમ્ આહાર્યમ્ અપેક્ષતે ગુણમ્ ॥

વિપાણ્ડુભિર્ ગ્લાનતયા પયોધરૈશ્ ચ્યુતાચિરાભાગુણહેમદામભિઃ
ઇયં કદમ્બાનિલભર્તુર્ અત્યયે ન દિગ્વધૂનાં કૃશતા ન રાજતે ॥

વિહાય વાઞ્છામ્ ઉદિતે મદાત્યયાદ્ અરક્તકણ્ઠસ્ય રુતે શિખણ્ડિનઃ
શ્રુતિઃ શ્રયત્ય્ ઉન્મદહંસનિઃસ્વનં ગુણાઃ પ્રિયત્વે ઽધિકૃતા ન સંસ્તવઃ ॥

અમી પૃથુસ્તમ્બભૃતઃ પિશઙ્ગતાં ગતા વિપાકેન ફલસ્ય શાલયઃ
વિકાસિ વપ્રામ્ભસિ ગન્ધસૂચિતં નમન્તિ નિઘ્રાતુમ્ ઇવાસિતોત્પલમ્ ॥

મૃણાલિનીનામ્ અનુરઞ્જિતં ત્વિષા વિભિન્નમ્ અમ્ભોજપલાશશોભયા
પયઃ સ્ફુરચ્છાલિશિખાપિશઙ્ગિતં દ્રુતં ધનુષ્ખણ્ડમ્ ઇવાહિવિદ્વિષઃ ॥

વિપાણ્ડુ સંવ્યાનમ્ ઇવાનિલોદ્ધતં નિરુન્ધતીઃ સપ્તપલાશજં રજઃ
અનાવિલોન્મીલિતબાણચક્ષુષઃ સપુષ્પહાસા વનરાજિયોષિતઃ ॥

અદીપિતં વૈદ્યુતજાતવેદસા સિતામ્બુદચ્છેદતિરોહિતાતપમ્
તતાન્તરં સાન્તરવારિશીકરૈઃ શિવં નભોવર્ત્મ સરોજવાયુભિઃ ॥

સિતચ્છદાનામ્ અપદિશ્ય ધાવતાં રુતૈર્ અમીષાં ગ્રથિતાઃ પતત્રિણામ્
પ્રકુર્વતે વારિદરોધનિર્ગતાઃ પરસ્પરાલાપમ્ ઇવામલા દિશઃ ॥

વિહારભૂમેર્ અભિઘોષમ્ ઉત્સુકાઃ શરીરજેભ્યશ્ ચ્યુતયૂથપઙ્ક્તયઃ
અસક્તમ્ ઊધાંસિ પયઃ ક્ષરન્ત્ય્ અમૂર્ ઉપાયનાનીવ નયન્તિ ધેનવઃ ॥

જગત્પ્રસૂતિર્ જગદેકપાવની વ્રજોપકણ્ઠં તનયૈર્ ઉપેયુષી
દ્યુતિં સમગ્રાં સમિતિર્ ગવામ્ અસાવ્ ઉપૈતિ મન્ત્રૈર્ ઇવ સંહિતાહુતિઃ ॥

કૃતાવધાનં જિતબર્હિણધ્વનૌ સુરક્તગોપીજનગીતનિઃસ્વને
ઇદં જિઘત્સામ્ અપહાય ભૂયસીં ન સસ્યમ્ અભ્યેતિ મૃગીકદમ્બકમ્ ॥

અસાવ્ અનાસ્થાપરયાવધીરિતઃ સરોરુહિણ્યા શિરસા નમન્ન્ અપિ
ઉપૈતિ શુષ્યન્ કલમઃ સહામ્ભસા મનોભુવા તપ્ત ઇવાભિપાણ્ડુતામ્ ॥

અમી સમુદ્ધૂતસરોજરેણુના હૃતા હૃતાસારકણેન વાયુના
ઉપાગમે દુશ્ચરિતા ઇવાપદાં ગતિં ન નિશ્ચેતુમ્ અલં શિલીમુખાઃ ॥

મુખૈર્ અસૌ વિદ્રુમભઙ્ગલોહિતૈઃ શિખાઃ પિશઙ્ગીઃ કલમસ્ય બિભ્રતી
શુકાવલિર્ વ્યક્તશિરીષકોમલા ધનુઃશ્રિયં ગોત્રભિદો ઽનુગચ્છતિ ॥

ઇતિ કથયતિ તત્ર નાતિદૂરાદ્ અથ દદૃશે પિહિતોષ્ણરશ્મિબિમ્બઃ
વિગલિતજલભારશુક્લભાસાં નિચય ઇવામ્બુમુચાં નગાધિરાજઃ ॥

તમ્ અતનુવનરાજિશ્યામિતોપત્યકાન્તં નગમ્ ઉપરિ હિમાનીગૌરમ્ આસદ્ય જિષ્ણુઃ
વ્યપગતમદરાગસ્યાનુસસ્માર લક્ષ્મીમ્ અસિતમ્ અધરવાસો બિભ્રતઃ સીરપાણેઃ ॥