કિરણતન્ત્ર · અધ્યાય 5

શક્તિપાતાદ્ભવેદ્દીક્ષા નિપાતો ન વિભુત્વતઃ

શિવસ્ય સમવેતત્વાત્ સર્વદૈવ સ્થિતા પશૌ ॥

સ્થિતત્વાત્સર્વદા શક્તેર્ ભવોચ્છિત્તિર્ન કિં ભવેત્

કાલો વા સ ચ કઃ પ્રોક્તો યદિ કાલઃ શિવેન કિમ્ ॥

ઉપચારેણ શબ્દાનાં પ્રવૃત્તિરિહ દૃશ્યતે
યથા પુમાન્વિભુર્ગન્તા નિત્યો ઽપ્યુક્તો વિનશ્વરઃ ॥

પાશચ્છેદો યથા પ્રોક્તો મન્ત્રરાડ્ ભગવાઞ્છિવઃ
એવં શક્તિનિપાતો ઽપિ પ્રોચ્યતે સોપચારતઃ ॥

નિપાતો ભયદો યદ્વદ્ વસ્તુનઃ સહસા ભવેત્
તદ્વચ્છક્તિનિપાતો ઽપિ પ્રોક્તો ભવભયપ્રદઃ ॥

તસ્માદન્યત્ર યાત્યેવ તથાત્મા દેશિકં પ્રતિ

ગુરુર્યથાગ્રતઃ શિષ્યાન્ સુપ્તાન્દણ્ડેન બોધયેત્ ॥

શિવો ઽપિ મોહનિદ્રાયાં સુપ્તાઞ્છક્ત્યા પ્રબોધયેત્
યદા સ્વરૂપવિજ્ઞાનં પતિતેતિ તદોચ્યતે ॥

તસ્માચ્છક્તિનિપાતઃ સ્યાન્ નિપાતશ્ચિહ્નવાચકઃ

તન્નિપાતસ્ય સઃ કાલઃ કર્મણાં તુલ્યતૈવ ચ ॥

તુલ્યત્વં કર્મણઃ કાલઃ

ક્ષીણં વા યદિ વાસમમ્

સમત્વં તત્કથં ગમ્યં %॥

ન્યૂનાધિકતુટિઃ કથમ્ \

એવં સૂક્ષ્મં સમાનત્વં યસ્મિન્કાલે તદૈવ સા ॥

સ્વરૂપં દ્યોતયત્યાશુ બોધચિહ્નબલેન વૈ

કર્માંશો યો ઽધિકઃ પૂર્વં ભોગદસ્ત્વિતરઃ પુનઃ ॥

સમત્વે સતિ યો ભોગઃ કથં તસ્ય પ્રજાયતે

મિશ્રં વારમ્ભકં કર્મ સમે ભોગસ્તદા ન હિ ॥

વક્તવ્યશ્ચાધિકઃ કશ્ચિદ્ અન્યથા ન સુખેતરમ્

અધિકન્યૂનસમ્બન્ધાદ્ વ્યાકુલત્વં ન જાયતે ॥

અધિકન્યૂનશૂન્યત્વાત્ તત્સ્થાનમભિગચ્છતિ

સ પાત ઇતિ મન્તવ્યસ્ તસ્ય ભક્તિર્વિલક્ષણા ॥

કાલ એવ સ નિષ્ણાતઃ શક્તેરાત્મપરિગ્રહઃ

અનાદિકર્મસમ્બન્ધાચ્ છિવઃ કાલમપેક્ષતે ॥

કાલચ્છિદ્રમિતિ પ્રોક્તં તજ્જ્ઞશ્ચ ભગવાઞ્છિવઃ

યથા કશ્ચિચ્ચલે લક્ષ્યે કઞ્ચિત્કાલમપેક્ષતે ॥

તજ્જ્ઞો ઽપિ સ શિવસ્તદ્વત્ સમકાલમપેક્ષતે

અભાવાત્તત્સમત્વસ્ય યુગપન્મુક્તિરન્યથા ॥

નોપાયસાધનાપેક્ષા ક્રમો યદિ સ નેષ્યતે

પ્રભુરત્ર શિવો જ્ઞેયઃ પ્રભુત્વં કિં તુટેર્મતમ્ ॥

પ્રભુત્વં જ્ઞસ્વભાવત્વાદ્ અજ્ઞત્વાન્ન તુટિઃ પ્રભુઃ

સતિ કાલે પ્રભુત્વં સ્યાત્ પદ્મબોધે યથા રવેઃ ॥

ન ચ કાલાદૃતે તત્ર વિકાસઃ પ્રતિપદ્યતે
તથાપિ ભાસ્કરઃ પ્રોક્તો લોકે ઽસ્મિન્પદ્મબોધકઃ ॥

કાલો ઽપિ યોગ્યતા સા ચેદ્ દ્યોતકો ઽપ્યુપચારતઃ

એવં યદ્યપિ તુલ્યત્વં કર્મણઃ કાલ એવ સઃ
તથાપિ પ્રભુરત્રેશઃ શક્તિપાતસ્ય સંસ્થિતઃ ॥

એકા સતી બહૂનાં સા કથં બોધં કરોતિ ચેત્

બહૂનામપ્યદોષઃ સ્યાદ્ વિભુત્વાન્ન નિવાર્યતે ॥

એવં શક્તિસમાયોગઃ પ્રોક્તઃ સૂક્ષ્મો ઽત્ર શાસને

એવં તચ્છક્તિસંયોગાદ્ દીક્ષા યદિ ચ સંસ્થિતા ॥

દીક્ષિતોત્તરકાલે ઽપિ તિરોભાવઃ પ્રદૃશ્યતે
તિરોભાવકરી શક્તિર્ યદિ તસ્ય ન નિર્વૃતિઃ ॥

તથા કરોતુ સ સ્વામી યથાસૌ નાન્યથા ભવેત્

તિરોભાવગતાનાં સા પુરુષાણાં શિવેચ્છયા ॥

ન તિરોભાવકર્તૃત્વાદ્ ઉચ્યતે સા તિરોહિકા
તિરોભાવાય પાતો ન યતો ઽનુગ્રહધર્મિણી ॥

યેનાસન્નતમઃ કાલસ્ તેનાત્માનં પ્રકાશયેત્

પ્રકાશ્ય યાતિ વિદ્યુદ્વત્ સા શક્તિઃ પુંપ્રબોધિની ॥

યદિ સર્વાત્મના વાયં દીક્ષિતો ઽપિ તિરોહિતઃ
દ્વિવિધે ઽપિ તિરોભાવે સ્થાનપ્રાપ્તિઃ ક્વચિદ્ભવેત્ ॥

તત્ર સ્થિતસ્ય તસ્યેહ વાસના સૈવ જાયતે
તદ્યુક્તસ્ય વિમોક્ષઃ સ્યાદ્ આત્મનો નિર્વિકલ્પકઃ ॥

અનેન ક્રમયોગેન તિરોભાવગતો ભવેત્
આનર્થક્યપ્રસઙ્ગઃ સ્યાદ્ યદિ મુક્તિર્ન સા ભવેત્ ॥

મન્દા મન્દતરા શક્તિઃ કર્મસામ્યવિવક્ષયા

ન પુનસ્તાદૃશી શક્તિઃ ક્ષીરવત્પરિણામિની ॥

યતઃ શક્તિમતઃ શક્તિઃ કૃત્યસંસ્થાનભેદગા
દ્વિજાદિવર્ણનિશ્રેણી સા ચ મોચયતિ સ્ફુટમ્ ॥