કિરણતન્ત્ર · અધ્યાય 6

સર્વાનુગ્રાહકઃ પ્રોક્તઃ શિવઃ પરમકારણઃ
દ્વિજાતયસ્તુ યે વર્ણા ન્યૂનાધિકતયા સ્થિતાઃ ॥

સંસ્કારો ઽપિ યદૈવં સ્યાત્ ફલમેવં ન કિં ભવેત્
સંસ્કારઃ સદૃશસ્તેષાં ન્યૂનાધિકગતિઃ કથમ્ ॥

ન જાતેર્ન શરીરસ્ય સંસ્કારઃ પ્રાણિનો મતઃ

યદિ જાતેસ્તદેકસ્મિન્ દીક્ષિતે ઽખિલદીક્ષણમ્ ॥

તેન જાતેર્ન વક્તવ્યો જડત્વાન્ન તનોર્મતઃ
ચિદ્રૂપાનુગ્રહઃ પ્રોક્તઃ સર્વાનુગ્રાહકઃ શિવઃ ॥

સર્વાનુગ્રહકર્તૃત્વાદ્ બાલબાલિશભોગિનામ્
કર્તવ્યો ઽનુગ્રહો દેવ સ ચ સંસ્કારપૂર્વકઃ ॥

સંસ્કારેણૈવ મુક્તિઃ સ્યાત્ પ્રોક્તા તન્ત્રે યદા તદા
ક્રિયાજ્ઞાનવ્રતાદીનામ્ ઉપાયાનામહેતુતા ॥

યે યથા સંસ્થિતાસ્તાર્ક્ષ્ય તથૈવેશઃ પ્રસાદકૃત્

કેચિચ્ચાત્ર ક્રિયાયોગ્યાસ્ તેષાં મુક્તિસ્તથૈવ હિ ॥

જ્ઞાનયોગ્યાસ્તથા ચાન્યે ચર્યાયોગ્યાસ્તથાપરે
એવં યેષાં યથા પ્રોક્તો મોક્ષસ્તેનેશયોજનાત્ ॥

જ્ઞાનાદીનામુપાયાનાં દીક્ષા કારણમિષ્યતે
દીક્ષયૈવ ન મોક્ષઃ સ્યાદ્ ઉપાયઃ સ નિયામકઃ ॥

સર્વાનુગ્રહકર્તૃત્વાદ્ ઉપાયાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ
એકઃ કસ્માદુપાયો ન પ્રોક્તસ્તેન યદન્યથા ॥

સમયાંશ્ચાઙ્ગનાદીનામ્ અશક્તત્વાદ્વિશોધયેત્
અજ્ઞત્વાન્ન ચ દોષો ઽસ્તિ %॥

જ્ઞત્વાદ્દોષો મહાન્ભવેત્ ॥

તેન તેષાં વિમુક્તિઃ સ્યાદ્ દીક્ષયા ભક્તિયોગતઃ
યે ઽત્ર શક્તા ન તેષાં તુ શોધ્યાસ્તેષાં પ્રકાશયેત્ ॥

એવં જ્ઞાનાદિકં સર્વં તચ્છક્તસ્ય પ્રકાશયેત્
અન્યથા સ્થિતિભઙ્ગઃ સ્યાત્ સ્થિતિશ્ચોક્તા શિવાગમે ॥

તદભાવે ન કિઞ્ચિત્સ્યાત્ તેનાયં નિયમઃ સ્થિતઃ
સર્વાનુગ્રાહકત્વેન સ્થિત્યુપાયવિવક્ષયા ॥

પાશવિશ્લેષણાર્થં તુ દીક્ષાપિ ક્રિયતે કિલ
વિશ્લેષો ઽપિ ન દૃશ્યેત અદૃષ્ટત્વાત્કથં વદ ॥

પાશસ્તોભાત્ક્ષયઃ સિદ્ધઃ સંસિદ્ધૈઃ સો ઽપિ શમ્બરૈઃ
શમ્બરાણામચિન્ત્યત્વાદ્ યથા મૂર્તવિષક્ષયઃ ॥

નામસંકીર્તનાદેવ યથા કશ્ચિત્પ્રસાધ્યતે
દૂરસ્થો મન્ત્રમુખ્યૈસ્તુ તદ્વત્કર્મક્ષયસ્ત્વિહ ॥

અશેષપાશવિશ્લેષો યદિ દેવ સ દીક્ષયા
જાતાયામર્થનિષ્પત્તૌ કથં સ્યાદ્વપુષઃ સ્થિતિઃ ॥

જાતાયાં ઘટનિષ્પત્તૌ યથા ચક્રં ભ્રમત્યપિ
પૂર્વસંસ્કારસંસિદ્ધં તથા વપુરિદં સ્થિતમ્ ॥

અનેકભવિકં કર્મ દગ્ધબીજમિવાણુભિઃ
ભવિષ્યદપિ સંરુદ્ધં યેનેદં તદ્ધિ ભોગતઃ ॥

દેહપાતે વિમોક્ષઃ સ્યાત્ સદ્યોનિર્વાણદાપિ વા
કાર્યાણુભિઃ સદા સિદ્ધૈસ્ તેન તે શિવયોજકાઃ ॥

પાશમુક્તસ્ય યચ્ચિહ્નં સ્વલ્પમપ્યત્ર કિં ન તત્
દૃશ્યતે ભક્તિચિહ્નેન ન ચ ચિહ્નં ક્વચિત્સ્ફુટમ્ ॥

સ્ફુટં યત્ર ક્વચિદ્દૃષ્ટં તત્રાપિ વ્યભિચારિતા

પ્રાગુક્તં યોજનં તસ્ય તદ્યુક્ત્યા ગ્રાહપૂર્વકમ્ ॥

વિભુત્વાત્તસ્ય નો ગ્રાહસ્ તથામૂર્તતયાપિ ચ
મહાનત્ર વિરોધઃ સ્યાત્ કથમેતદ્બ્રવીહિ મે ॥

તચ્ચિહ્નં વાસનાનિષ્ઠા તત્કર્મણ્યવિકલ્પના

તનુસ્થં હિ કથં ચૈતત્ સ્પન્દેનાપ્યનુમીયતે ॥

વિભુત્વે ખં યથા શબ્દાદ્ અમૂર્તં હિ વિષં યથા
ગૃહ્યતે મન્ત્રશક્ત્યાસૌ વાચ્યસ્તચ્છક્તિકો ગુણઃ

વાચ્યવાચકયોગેન જ્ઞેયા મન્ત્રાણવઃ ખગ ॥