કિરણતન્ત્ર · અધ્યાય 4

શિવશક્તિપ્રભાવાચ્ચ કિલાનન્તઃ પ્રબુધ્યતિ
પ્રબોધિકા ચ સા શક્તિઃ સર્વગા પરિપઠ્યતે ॥

અન્યેષાં સન્નિકૃષ્ટાપિ બોધં સા કુરુતે ન કિમ્
યોગ્યાનામુપકારી ચેદ્ રાગવાન્સ્યાચ્છિવસ્તદા ॥

યથાર્કરશ્મિસમ્પર્કાત્ પદ્મબોધઃ સમો ન કિમ્
કાનિચિત્પ્રતિબુધ્યન્તિ તથાન્યાનિ ન જાતુચિત્ ॥

રાગદ્વેષૌ ન ચાર્કસ્ય તથેશસ્ય ન તૌ યતઃ
અધિકારાન્નિયોગો ઽસ્ય ન નિયોગં વિના સ્થિતિઃ ॥

તત્સામર્થ્યાદનન્તસ્ય સર્વજ્ઞત્વં ભવેત્ખગ

સર્વજ્ઞત્વં તનૌ સત્યામ્ અનન્તસ્ય ન યુજ્યતે ॥

નિયતાનિ યતો ઽક્ષાણિ નિયતગ્રાહકાણિ ચ

માયાત્મકં શરીરં તચ્ છિષ્ટકર્મનિમિત્તજમ્ ॥

યદિ નામ વિશેષઃ સ્યાત્ સુદૂરશ્રવણાદિકઃ

શુદ્ધયોનિમયં તસ્ય વપુરુક્તમકર્મજમ્ ॥

તસ્યૈવં પાશમુક્તત્વાજ્ જ્ઞાનં કેન નિવાર્યતે

તત્સ્થં સર્પં વિષં યદ્વત્ તદ્ગતં ન વિબાધતે ॥

બાધતે ઽનન્તમેવં ન તદ્ગતઃ પાશસઞ્ચયઃ

છિન્ના છિન્નોદ્ભવા યદ્વત્ સ્થાનાશ્રયવશાદ્ભવેત્ ॥

સ્થાનયોગેન મન્ત્રેશે હઠવત્તનુધારણમ્

મન્ત્રશક્ત્યા યથા દેહો વિધૃતસ્તિષ્ઠતે ચિરમ્ ॥

પ્રાપ્નોત્યભીપ્સિતં સ્થાનં કાલદષ્ટો ઽપિ શક્તિતઃ
એવં તચ્છક્તિસામર્થ્યાદ્ આસ્તે તસ્ય વપુર્યતઃ ॥

અતઃ સુનિર્મલં જ્ઞેયં બિસિનીપત્ત્રવદ્વપુઃ

તન્ત્રૈરુપકૃતઃ કલ્યો યથા દેહગતો રસઃ ॥

સ તિષ્ઠતિ શરીરે ઽસ્મિંસ્ તદ્વદ્બોધો મહાબલઃ

યથા ભેષજસામર્થ્યાદ્ અશક્તાનાં બલં પરમ્ ॥

યાતિ તચ્છક્તિસામર્થ્યાદ્ અનન્તસ્ય પરે બલમ્
તેન સામર્થ્યયોગેન યોનિં પ્રેરયતે ક્ષણાત્ ॥

પ્રેરકો ઽધસ્તને માર્ગે માયાયાઃ પ્રેરકેણ કિમ્
સ્વત એવ વિકારેણ જગત્યસ્મિન્વિકારિણી ॥

જગદ્યોનિર્યતઃ પ્રોક્તા તદ્વિકારાઃ કલાદયઃ
વિકારાત્સર્વનાશઃ સ્યાદ્ વિકારો ન જગત્કથમ્ ॥

અચેતનત્વાત્પ્રેર્યા સા પુરુષાર્થેન હેતુના
સ્વતો ન વિકૃતિસ્તસ્માદ્ અનન્તો ઽસ્યાઃ પ્રચોદકઃ ॥

વાયુવેગાદ્યથોદન્વાન્ ઉપર્યેવ વિકારભાક્
અક્ષોભ્યત્વાત્તથા માયા સવિકારા કલાદિભિઃ ॥

નાક્ષુબ્ધા કાર્યકર્ત્રી ચેત્

ક્ષોભો ઽસ્યાઃ સ્યાત્તદીરણમ્
સા શક્તિઃ પ્રેરિતા તેન નિત્યં કાર્યકરી ભવેત્ ॥

ઉક્તાક્ષોભ્યા વિભુત્વાત્સા કારણં જગતઃ સ્થિતા
યથા માયાધિકા વ્યાપ્ય ન તત્કાર્યગણો ઽધ્વનિ
ભાવાન્કલાદિકાન્વ્યાપ્ય સ્થિતાક્ષોભ્યા તતઃસ્મૃતા ॥

તત્કાર્યકારિકા શક્તિઃ ક્રિયાખ્યા સૂક્ષ્મરૂપિણી
સ્થૂલકાર્યાસુ સૂક્ષ્માપિ સ્થિતા ન્યગ્રોધબીજવત્ ॥

કારણં તેન સા જ્ઞેયા સ્થૂલસ્યાસ્ય સમન્તતઃ

તસ્માત્કલા તુટિઃ સંસ્થા બોધિની હ્યભિલાષકૃત્ ॥

સૂક્ષ્મં ચાતો ગુણાસ્તેભ્યો બુદ્ધિર્બુદ્ધેરહંકૃતિઃ
તસ્માદેકાદશાક્ષાણિ પઞ્ચ તન્માત્રકાણિ ચ
તેભ્યો ભૂતાનિ જાતાનિ સર્વમીશઃ સૃજત્યધઃ ॥

સો ઽસૃજદ્ભગવાનીશઃ શિવશક્તિસમન્વિતઃ
કૃત્સ્નં માયાત્મકં કાર્યં શુદ્ધાશુદ્ધવિમિશ્રિતમ્ ॥

યોનિજં બુદ્ધિભેદાચ્ચ તદેકં ચેદ્દ્વિધા કથમ્

દૃષ્ટં ખદ્યોતકાદેસ્તદ્ વિરુદ્ધં ચૈકહેતુકમ્ ॥

એવં તદ્ભિન્નસંસ્થાનં શુદ્ધાશુદ્ધાઙ્ગસંયુતમ્
જ્ઞેયં કારણશક્ત્યુત્થં કાર્યં બીજનિમિત્તજમ્

એવમેતત્સમાદિષ્ટં તત્કાર્યં વિગ્રહાશ્રયમ્ ॥

યદ્યપ્યેતન્મિથઃ કાર્યં વિરુદ્ધમસિતાત્મકમ્
તથાપ્યેતત્સુસંશ્લિષ્ટમ્ એકસ્મિન્વસ્તુનિ સ્ફુટમ્ ॥

નરાર્થં સાધયેદ્ભિન્નં નરસ્ય શકટાઙ્ગવત્

એવમેતદનન્તેન સૃષ્ટં દેહનિબન્ધનમ્ ॥

ન દેહેન વિના મુક્તિર્ ન ભોગશ્ચિત્ક્રિયાગુરુઃ

એતચ્ચ કુરુતે શમ્ભુઃ સ્વતન્ત્રત્વાત્પ્રભુત્વતઃ
સર્વાનુગ્રાહકઃ શાન્તસ્ તદ્વશાદખિલં ફલમ્ ॥