કિરણતન્ત્ર · અધ્યાય 3

ભોક્તૃત્વં મલતઃ પ્રોક્તમ્ અભિલાષાન્ન કિં ભવેત્
સ ચ રાગાદ્યતો રાગો વક્તવ્યો ઽત્ર મલેન કિમ્ ॥

ભોક્તૃત્વં નામ યત્પ્રોક્તમ્ અનાદિ મલકારણમ્

અભિલાષસ્તનૌ સત્યાં સા તનુઃ કેન હેતુના ॥

રાગો ઽપિ તન્નિમિત્તત્વાત્ પ્રવૃત્તઃ

પુરુષસ્ય તુ
ચૌર્યં હિ બીજમાપેક્ષ્ય યથા નિગડબન્ધનમ્ ॥

એવં પશુત્વમાપેક્ષ્ય રાગતત્ત્વં પ્રવર્તતે

એતસ્માદસ્ય ભોક્તૃત્વં તનુર્ભોગો ઽન્યહેતુજઃ ॥

પશુત્વેન હિ ભોક્તૃત્વં માયાબન્ધસ્તનૌ સ્થિતઃ
સુખદુઃખાદિકો ભોગઃ કર્મતઃ સંસ્થિતઃ પશોઃ
નાન્યથાસ્ય વિનિર્દિષ્ટં ભોગભોક્તૃત્વબન્ધનમ્ ॥

યદેતત્કર્મ દેવેશ પ્રોક્તં ભોગનિબન્ધનમ્
કર્માર્જનં તનૌ સત્યાં સૃષ્ટિકાલે તનુઃ કુતઃ ॥

યથાનાદિર્મલસ્તસ્ય કર્માપ્યેવમનાદિકમ્
યદ્યનાદિ ન સંસિદ્ધં વૈચિત્ર્યં કેન હેતુના ॥

તસ્માદનાદિકં કર્મ માયાપ્યેવં ભવસ્તથા
તથાનાદિઃ શિવઃ કર્તા સર્વસ્ય જગતઃ સ્થિતઃ ॥

શિવઃ કર્તા ત્વયા પ્રોક્તઃ સ કથં ગમ્યતે પ્રભો

વૈકરણ્યાદમૂર્તત્વાત્ કર્તૃત્વં યુજ્યતે કથમ્ ॥

યથા કાલો હ્યમૂર્તો ઽપિ દૃશ્યતે ફલસાધકઃ
એવં શિવો હ્યમૂર્તો ઽપિ કુરુતે કાર્યમિચ્છયા ॥

ઇચ્છૈવ કરણં તસ્ય યથા સદ્યોગિનો મતા

વ્યાપારો ન ચ દૃશ્યેત કાર્યમિચ્છા પ્રતીયતે ॥

સ્થૂલં વિચિત્રકં કાર્યં નાન્યથા ઘટવદ્ભવેત્
અસ્તિ હેતુરતઃ કશ્ચિત્ %॥

ન હ્યચેતનમ્ ॥

પ્રોક્તઃ સ નિષ્કલઃ સ્થૂલસ્ તથા સકલનિષ્કલઃ
ઈશઃ સદાશિવઃ શાન્તઃ કૃત્યભેદાદ્વિભિદ્યતે ॥

નિષ્કલઃ સ કથં જ્ઞેયઃ સકલો ઽપિ પુમાંસ્તદા
દ્વિસ્વભાવસ્તથા યો ઽન્યો વિરુદ્ધઃ સ પરસ્પરમ્ ॥

પશોઃ શક્તિનિપાતેન મન્ત્રશક્ત્યા ચ સર્વદા
નિષ્કલં લક્ષ્યતે શક્ત્યા સૂક્ષ્મં વિષવિકારવત્ ॥

સકલો ઽપિ પુમાન્નૈવ માયાવયવવર્જનાત્

નિર્મલત્વાચ્છિવસ્યાત્ર ન કલ્પ્યાસ્ત્વસિતાઃ કલાઃ ॥

મન્ત્રાત્મિકાઃ કલાસ્તસ્ય તે ચ મન્ત્રાઃ શિવાત્મિકાઃ

તૈઃ પ્રકલ્પ્ય શરીરં સ્વં શુદ્ધાક્ષાધ્યાસિતં મહત્ ॥

યાવદેવં ન કુરુતે તાવન્નો ગુરુપદ્ધતિઃ

કુરુતે ઽનુગ્રહં દેહી સર્વેષામેવ દેહિનામ્ ॥

યથૈવ યોગિનઃ શક્તિર્ ગ્રહણે મોચને ઽપિ હિ
તદ્વદેવાત્ર બોદ્ધવ્યં ગ્રહણં મોચનં વિભોઃ ॥

મુદ્રામણ્ડલમન્ત્રૈશ્ચ ત્રિધાસિદ્ધિવિચેષ્ટિતૈઃ
લક્ષ્યતે સકલં ધ્યાનાત્ સર્વજ્ઞાનપ્રવૃત્તિતઃ ॥

દ્વિસ્વભાવગતો યો ઽન્યો દેવઃ પ્રોક્તો ન નિષ્કલઃ
બૃહચ્છરીરમાપેક્ષ્ય કલાહીન ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

એવમીશઃ સ્થિતઃ સાક્ષાદ્ યોગિનાં યોગકારણમ્

યોગો ન લક્ષ્યહીનત્વાન્ ન નાડી ન ચ ધારણા ॥

પુંસામનુગ્રહાર્થં તુ પરો ઽપ્યપરતાં ગતઃ

નાદબિન્દુખમન્ત્રાણુ શક્તિબીજકલાન્તગઃ ॥

યોગી યથોપકારજ્ઞઃ સર્વજ્ઞત્વાત્ફલપ્રદઃ

ઇચ્છાનુગ્રહકર્તૃત્વાલ્ લયભોગાધિકારવાન્ ॥

ત્રિવિધઃ કૃત્યભેદેન દર્શિતો નામભેદતઃ

ઈશ્વરો ઽધઃસ્થવિદ્યાનાં પતીન્સંપ્રેરયત્યસૌ ॥

તેન પ્રેરિતમાત્રાસ્તે કુર્વતે ઽધસ્તનં જગત્

શુદ્ધે ઽધ્વનિ શિવઃ કર્તા પ્રોક્તો ઽનન્તો ઽસિતે પ્રભુઃ ॥

યથા ભૂમણ્ડલેશેન નિયુક્તઃ સ્વસમપ્રભુઃ
તથાસૌ કુરુતે સર્વં તચ્છક્તિપ્રતિબોધિતઃ

સર્વજ્ઞઃ શુદ્ધદેહશ્ચ સર્વજ્ઞાનપ્રકાશકઃ ॥