કામસૂત્ર · અધ્યાય 6.6

અર્થાન્ આચર્યમાણાન્ અન્:અર્થા અપ્યનૂદ્ભવન્ત્ય્ અનુબન્ધાઃ સંશયાશ્ ચ((176)).

તે બુદ્ધિ-દૌર્બલ્યાદ્ અતિ:રાગાદ્ અત્ય્:અભિમાનાદ્ અતિ:દમ્ભાદ્ અત્ય્:આર્જવાદ્ અતિ:વિશ્વાસાદ્ અતિ:ક્રોધાત્ પ્રમાદાત્ સાહસાદ્ દૈવ-યોગાચ્ ચ સ્યુઃ.

તેષાં ફલં કૃતસ્ય વ્યયસ્ય નિષ્:ફલત્વમ્ અન્:આયતિર્ આગમિષ્યતો ઽર્થસ્ય નિવર્તનમ્ આપ્તસ્ય નિષ્ક્રમણં પારુષ્યસ્ય પ્રાપ્તિર્ ગમ્યતા શરીરસ્ય પ્રઘાતઃ કેશાનાં છેદનં પાતનમ્ અઙ્ગ-વૈકલ્યાપત્તિઃ.

તસ્માત્ તાન્ આદિત એવ પરિજિહીર્ષેદ્ અર્થ-ભૂયિષ્ઠાંશ્ ચોપેક્ષેત.

અર્થો ધર્મઃ કામ ઇત્ય્ અર્થ-ત્રિવર્ગઃ.

અન્:અર્થો ઽ:ધર્મો દ્વેષ ઇત્ય્ અન્:અર્થ-ત્રિવર્ગઃ.

તેષ્વ્ આચર્યમાણેષ્વ્ અન્યસ્યાપિ નિષ્પત્તિર્ અનુબન્ધઃ.

સંદિગ્ધાયાં તુ ફલ-પ્રાપ્તૌ સ્યાદ્ વા ન વેતિ શુદ્ધ-સંશયઃ.

ઇદં વા સ્યાદ્ ઇદં વેતિ સંકીર્ણઃ.

એકસ્મિન્ ક્રિયમાણે કાર્યે કાર્ય-દ્વયસ્યોત્પત્તિર્ ઉભયતો:યોગઃ.

સમન્તાદ્ ઉત્પત્તિઃ સમન્તતો:યોગ ઇતિ તાન્ ઉદાહરિષ્યામઃ.

વિચારિત-રૂપો ઽર્થ-ત્રિવર્ગઃ. તદ્-વિપરીત એવાન્:અર્થ-ત્રિવર્ગઃ.

યસ્યોત્તમસ્યાભિગમને પ્રત્ય્:અક્ષતો ઽર્થ-લાભો ગ્રહણીયત્વમ્ આયતિર્ આગમઃ પ્રાર્થનીયત્વં ચાન્યેષાં સ્યાત્ સો ઽર્થો ઽર્થાનુબન્ધઃ.

લાભ-માત્રે કસ્ય ચિદ્ અન્યસ્ય ગમનં સો ઽર્થો નિર્:અનુબન્ધઃ.

અન્યાર્થ-પરિગ્રહે સક્તાદ્ આયતિ-ચ્છેદનમ્ અર્થસ્ય નિષ્ક્રમણં લોક-વિદ્વિષ્ટસ્ય વા નીચસ્ય ગમનમ્ આયતિ-ઘ્નમ્ અર્થો ઽન્:અર્થાનુબન્ધઃ.

સ્વેન વ્યયેન શૂરસ્ય મહામાત્રસ્ય પ્રભવતો વા લુબ્ધસ્ય ગમનં નિષ્:ફલમ્ અપિ વ્યસન-પ્રતીકારાર્થં મહતશ્ ચાર્થ-ઘ્નસ્ય નિમિત્તસ્ય પ્રશમનમ્ આયતિ-જનનં સો ઽન્:અર્થો ઽર્થાનુબન્ધઃ.

કદર્યસ્ય સુભગ-માનિનઃ કૃત-ઘ્નસ્ય વાતિ:સન્ધાન-શીલસ્ય સ્વૈર્ અપિ વ્યયૈસ્ તથારાધનમ્ અન્તે નિષ્:ફલં સો ઽન્:અર્થો નિર્:અનુબન્ધઃ.

તસ્યૈવ રાજ-વલ્લભસ્ય ક્રૌર્ય-પ્રભાવાધિકસ્ય તથૈવારાધનમ્ અન્તે નિષ્:ફલં નિષ્કાસનં ચ દોષ-કરં સો ઽન્:અર્થો ઽન્:અર્થાનુબન્ધઃ.

એવં ધર્મ-કામયોર્ અપ્ય્ અનુબન્ધાન્ યોજયેત્.

પરસ્પરેણ ચ યુક્ત્યા સંકિરેદ્
ઇત્ય્ અનુબન્ધાઃ((177)).

પરિતોષિતો ઽપિ દાસ્યતિ ન વેત્ય્ અર્થ-સંશયઃ.

નિષ્પીડિતાર્થમ્ અ:ફલમ્ ઉત્સૃજન્ત્યા અર્થમ્ અ:લભમાનાયા ધર્મઃ સ્યાન્ ન વેતિ ધર્મ-સંશયઃ.

અભિપ્રેતમ્ ઉપલભ્ય પરિચારકમ્ અન્યં વા ક્ષુદ્રં ગત્વા કાઅઃ સ્યાન્ ન વેતિ કામ-સંશયઃ.

પ્રભાવવાન્ ક્ષુદ્રો ઽન્:અભિગતો ઽન્:અર્થં કરિષ્યતિ ન વેત્ય્ અન્:અર્થ-સંશયઃ.

અત્ય્:અન્ત-નિષ્:ફલઃ સક્તઃ પરિત્યક્તઃ પિતૃ-લોકં યાયાત્ તત્રા:ધર્મઃ સ્યાન્ ન વેત્ય્ અ:ધર્મ-સંશયઃ.

રાગસ્યાપિ વિવક્ષાયામ્ અભિપ્રેતમન્:ઉપલભ્ય વિરાગઃ સ્યાન્ ન વેતિ દ્વેષ-સંશયઃ.
ઇતિ શુદ્ધ-સંશયાઃ.

અથ સંકીર્ણાઃ((178)).

આગન્તોર્ અ:વિદિત-શીલસ્ય વલ્લભ-સંશ્રયસ્ય પ્રભવિષ્ણોર્ વા સમુપસ્થિતસ્યારાધનમ્ અર્થો ઽન્:અર્થ ઇતિ સંશયઃ.

શ્રોત્રિયસ્ય બ્રહ્મચારિણો દીક્ષિતસ્ય વ્રતિનો લિઙ્ગિનો વા માં દૃષ્ટ્વા જાત-રાગસ્ય મુમૂર્ષોર્ મિત્ર-વાક્યાદ્ આનૃશંસ્યાચ્ ચ ગમનં ધર્મો ઽ:ધર્મ ઇતિ સંશયઃ..6.6.30 લોકાદ્ એવા:કૃત-પ્રત્યયાદ્ અ:ગુણો ગુણવાન્ વેત્ય્ અન્:અવેક્ષ્ય ગમનં કામો દ્વેષ ઇતિ સંશયઃ.

સંકિરેચ્ ચ પરસ્પરેણ.
ઇતિ સંકીર્ણ-સંશયાઃ.

યત્ર પરસ્યાભિગમને ઽર્થઃ સક્તાચ્ ચ સંઘર્ષતઃ સ ઉભયતો ઽર્થઃ.

યત્ર સ્વેન વ્યયેન નિષ્:ફલમ્ અભિગમનં સક્તાચ્ ચા:મર્ષિતાદ્ વિત્ત-પ્રત્યાદાનં સ ઉભયતો ઽન્:અર્થઃ.

યત્રાભિગમને ઽર્થો ભવિષ્યતિ ન વેત્ય્ આશઙ્કા સક્તો ઽપિ સંઘર્ષાદ્ દાસ્યતિ ન વેતિ સ ઉભયતો ઽર્થ-સંશયઃ.

યત્રાભિગમને વ્યયવતિ પૂર્વો વિરુદ્ધઃ ક્રોધાદ્ અપકારં કરિષ્યતિ ન વેતિ સક્તો વામર્ષિતો દત્તં પ્રત્ય્:આદાસ્યતિ ન વેતિ સ ઉભયતો ઽન્:અર્થ-સંશયઃ.
ઇત્ય્ ઔદ્દાલકેર્ ઉભયતો-યોગાઃ.

બાભ્રવીયાસ્ તુ((179)).

યત્રાભિગમને ઽર્થો ઽન્:અભિગમને ચ સક્તાદ્ અર્થઃ સ ઉભયતો:ઽર્થઃ.

યત્રાભિગમને નિષ્:ફલો વ્યયો ઽન્:અભિગમને ચ નિષ્:પ્રતીકારો ઽન્:અર્થઃ સ ઉભયતો:ઽન્:અર્થઃ

યત્રાભિગમને નિર્:વ્યયો દાસ્યતિ ન વેતિ સંશયો ઽન્:અભિગમને સક્તો દાસ્યતિ ન વેતિ સ ઉભયતો:ઽર્થ-સંશયઃ.

યત્રાભિગમને વ્યયવતિ પૂર્વો વિરુદ્ધઃ પ્રભાવવાન્ પ્રાપ્સ્યતે ન વેતિ સંશયો ઽન્:અભિગમને ચ ક્રોધાદ્ અન્:અર્થં કરિષ્યતિ ન વેતિ સ ઉભયતો:ઽન્:અર્થ-સંશયઃ.

એતેષામ્ એવ વ્યતિકરે ઽન્યતો ઽર્થો ઽન્યતો ઽન્:અર્થઃ અન્યતો ઽર્થો ઽન્યતો ઽર્થ-સંશયઃ અન્યતો ઽર્થો ઽન્યતો ઽન્:અર્થ-સંશયઃ.
ઇતિ ષટ્-સંકીર્ણ-યોગાઃ.

તેષુ સહાયૈઃ સહ વિમૃશ્ય યતો ઽર્થ-ભૂયિષ્ઠો ઽર્થ-સંશયો ગુરુર્ અન્:અર્થ-પ્રશમો વા તતઃ પ્રવર્તેત.

એવં ધર્મ-કામાવ્ અપ્ય્ અનયૈવ યુક્ત્યોદાહરેત્((180)). સંકિરેચ્ ચ પરસ્પરેણ વ્યતિષઞ્જયેચ્ ચ
ઇત્ય્ ઉભયતો:યોગાઃ.

સંભૂય ચ વિટાઃ પરિગૃહ્ણાન્ત્ય્ એકામ્ અસૌ ગોષ્ઠી-પરિગ્રહઃ.

સા તેષામ્ ઇતસ્ તતઃ સંસૃજ્યમાના પ્રત્ય્:એકં સંઘર્ષાદ્ અર્થં નિર્વર્તયેત્.

સુ:વસન્તકાદિષુ ચ યોગે યો મે ઇમમ્ અમું ચ સંપાદયિષ્યતિ તસ્યાદ્ય ગમિષ્યતિ મે દુહિતેતિ માત્રા વાચયેત્.

તેષાં ચ સંઘર્ષજે ઽભિગમને કાર્યાણિ લક્ષયેત્.

એકતો ઽર્થઃ સર્વતો ઽર્થઃ એકતો ઽન્:અર્થઃ સર્વતો ઽન્:અર્થઃ. અર્ધતો ઽર્થઃ સર્વતો ઽર્થઃ અર્ધતો ઽન્:અર્થઃ સર્વતો ઽન્:અર્થઃ.
ઇતિ સમન્તતો યોગાઃ.

અર્થ-સંશયમ્ અન્:અર્થ-સંશયં ચ પૂર્વવદ્ યોજયેત્. સંકિરેચ્ ચ તથા ધર્મ-કામાવ્ અપિ.
ઇત્ય્ અર્થાન્:અર્થાનુબન્ધ-સંશય-વિચારાઃ((181)).

કુમ્ભદાસી પરિચારિકા કુલટા સ્વૈરિણી નટી શિલ્પકારિકા પ્રકાશવિનષ્ટા રૂપાજીવા ગણિકા ચેતિ વેષ્યા-વિશેષાઃ.

સર્વાસાં ચાનુરૂપેણ ગમ્યાઃ સહાયાસ્ તસ્-ઉપરઞ્જનમ્ અર્થાગમોપાયા નિષ્કાસનં પુનઃ સંધાનં લાભ-વિશેષાનુબન્ધા અર્થાન્:અર્થાનુબન્ધ-સંશય-વિચારાશ્ ચ
# 58 ઇતિ વૈશિકમ્((182)).

ભવતશ્ ચાત્ર શ્લોકૌ
રત્ય્-અર્થાઃ પુરુષા યેન રત્ય્-અર્થાશ્ ચૈવ યોષિતઃ. શાસ્ત્રસ્યાર્થ-પ્રધાનત્વાત્ તેન યોગો ઽત્ર યોષિતામ્..

સન્તિ રાગ-પરા નાર્યઃ સન્તિ ચાર્થ-પરા અપિ. પ્રાક્ તત્ર વર્ણિતો રાગો વેશ્યા-યોગાશ્ ચ વૈશિકે((183))..