કામસૂત્ર · અધ્યાય 5.6

નાન્તઃ:પુરાણાં રક્ષણ-યોગાત્ પુરુષ-સંદર્શનં વિદ્યતે પત્યુશ્ ચૈકત્વાદ્ અન્:એક-સાધારણત્વાચ્ ચા:તૃપ્તિઃ. તસ્માત્ તાનિ પ્રયોગત એવ પરસ્-પરં રઞ્જયેયુઃ.

ધાત્રેયિકાં સખીં દાસીં વા પુરુષવદ્ અલંકૃત્યાકૃતિ-સંયુક્તૈઃ કન્દ-મૂલ-ફલાવયવૈર્ અપદ્રવ્યૈર્ વાત્માભિપ્રાયં નિવર્તયેયુઃ.

પુરુષ-પ્રતિમા અ:વ્યક્ત-લિઙ્ગાશ્ ચાધિશયીરન્.

રાજાનશ્ ચ કૃપા-શીલા વિનાપિ ભાવ-યોગાદ્ આયોજિતાપદ્રવ્યા યાવદ્ અર્થમ્ એકયા રાત્ર્યા બહ્વીભિર્ અપિ ગચ્છન્તિ. યસ્યાં તુ પ્રીતિર્ વાસક ઋતુર્ વા તત્રાભિપ્રાયતઃ પ્રવર્તન્ત ઇતિ પ્રાચ્યોપચારાઃ.

સ્ત્રી-યોગેણૈવ પુરુષાણામ્ અપ્ય્ અ:લબ્ધ-વૃત્તીનાં વિયોનિષુ વિજાતિષુ સ્ત્રી-પ્રતિમાસુ કેવલોપમર્દનાચ્ ચાભિપ્રાય-નિવૃત્તિર્ વ્યાખ્યાતા.

યોષાવેષાંશ્ ચ નાગરકાન્ પ્રાયેણાન્ત:પુરિકાઃ પરિચારિકાભિઃ સહ પ્રવેશયન્તિ.

તેષામ્ ઉપાવર્તને ધાત્રેયિકાશ્ ચાભ્યન્તર-સંસૃષ્ટા આયતિં દર્શયન્ત્યઃ પ્રયતેરન્.

સુખ-પ્રવેશિતામ્ અપસાર-ભૂમિં વિશલતાં વેશ્મનઃ પ્રમાદં રક્ષિણામ્ અ:નિત્યતાં પરિજનસ્ય વર્ણયેયુઃ.

ન ચા:સદ્-ભૂતેનાર્થેન પ્રવેશયિતું જનમ્ આવર્તયેયુર્ દોષાત્.

નાગરકસ્ તુ સુ:પ્રાપમ્ અપ્ય્ અન્તઃ:પુરમ્ અપાય-ભૂયિષ્ઠત્વાન્ ન પ્રવિશેદ્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

સાપસારં તુ પ્રમદ-વનાવગાઢં વિભક્ત-દીર્ઘ-કાક્ષ્યમ્ અલ્પ-પ્રમત્ત-રક્ષકં પ્રોષિત-રાજકં કારણાનિ સમીક્ષ્ય બહુષ આહૂયમાનો ઽર્થ-બુદ્ધ્યા કક્ષ્યા-પ્રવેશં ચ દૃષ્ટ્વા તાભિર્ એવ વિહિતોપાયઃ પ્રવિશેત્.

શક્તિ-વિષયે ચ પ્રતિ:દિનં નિષ્ક્રામેત્.

બહિશ્ ચ રક્ષિભિર્ અન્યદ્ એવ કારણમ્ અપદિશ્ય સંસૃજેત.

અન્તશ્:ચારિણ્યાં ચ પરિચારિકાયાં વિદિતાર્થાયાં સક્તમ્ આત્માનં રૂપયેત્. તદ્-અ:લાભાચ્ ચ શોકમ્ અન્તઃ:પ્રવેશિનીભિશ્ ચ દૂતી-કલ્પં સકલમ્ આચરેત્.

રાજ-પ્રનિધીંશ્ ચ બુધ્યેત.

દૂત્યાસ્ ત્વ્ અ:સંચારે યત્ર ગૃહીતાકારાયાઃ પ્રયોજ્યાયા દર્શન-યોગસ્ તત્રાવસ્થાનમ્.

તસ્મિન્ન્ અપિ તુ રક્ષિષુ પરિચારિકા-વ્યપદેશઃ.

ચક્ષુર્ અનુબધ્નન્ત્યામ્ ઇઙ્ગિતાકાર-નિવેદનમ્..5.6.19 યત્ર સંપાતો ઽસ્યાસ્ તત્ર ચિત્ર-કર્મણસ્ તદ્-યુક્તસ્ય વ્યર્થાનાં ગીત-વસ્તુકાનાં ક્રીડનકાનાં કૃત-ચિહ્નાનામ્ આપીનકાનામ્((153)) અઙ્ગુલીયકસ્ય ચ નિધાનમ્.

પ્રત્ય્:ઉત્તરં તયા દત્તં પ્રપશ્યેત્. તતઃ પ્રવેશને યતેત.

યત્ર ચાસ્ય નિયતં ગમનમ્ ઇતિ વિદ્યાત્ તત્ર પ્રછન્નસ્ય પ્રાગ્ એવાવસ્થાનમ્.

રક્ષિ-પુરુષ-રૂપો વા તદ્-અનુજ્ઞાત-વેલાયાં પ્રવિશેત્.

આસ્તરણ-પ્રાવરણ-વેષ્ટિતસ્ય વા પ્રવેશ-નિર્હારૌ.

પુટા:પુટ-યોગૈર્ વા નષ્ટચ્છાયા-રૂપઃ.

તત્રાયં પ્રયોગઃ ણ્ નકુલ-હૃદયં ચોરકતુમ્બી-ફલાનિ સર્પાક્ષીણિ ચાન્તર્ધૂમેન પચેત્. તતો ઽઞ્જનેન સમ-ભાગેન પેષયેત્. અનેનાભ્યક્ત-નયનો નષ્ટ-ચ્છાયા-રૂપશ્ ચરતિ [અન્યૈષ્ ચ જલ-બ્રહ્મ-ક્ષેમ-શિરઃ-પ્રણીતૈર્ બાહ્ય-પાનકૈર્ વા.

રાત્રિ-કૌમુદીષુ ચ દીપિકા-સંબાધે સુરઙ્ગયા વા.

તત્રૈતદ્ ભવતિ((154)).
દ્રવ્યાણામ્ અપિ નિર્હારે પાનકાનાં પ્રવેશને. આપાનકોત્સવાર્થે ઽપિ ચેટિકાનાં ચ સંભ્રમે..
વ્યત્યાસે વેશ્મનાં ચૈવ રક્ષિણાં ચ વિપર્યયે. ઉદ્યાન-યાત્રા-ગમને યાત્રાતશ્ ચ પ્રવેશને..
દીર્ઘ-કાલોદયાં યાત્રાં પ્રોષિતે ચાપિ રાજનિ. પ્રવેશનં ભવેત્ પ્રાયો યૂનાં નિષ્ક્રમણં તથા..

પરસ્પરસ્ય કાર્યાણિ જ્ઞાત્વા ચાન્તઃપુરાલયાઃ. એક-કાર્યાસ્ તતઃ કુર્યુઃ શેષાણામ્ અપિ ભેદનમ્..
દૂષયિત્વા તતો ઽન્યોન્યમ્ એક-કાર્યાર્પણે સ્થિરઃ. અ:ભેદ્યતાં ગતઃ સદ્યો યથેષ્ટં ફલમ્ અશ્નુતે..

તત્ર રાજ-કુલ-ચારિણ્ય એવ લક્ષણ્યાન્ પુરુષાન્ અન્તઃ:પુરં પ્રવેશયન્તિ નાતિ:સુ:રક્ષત્વાદ્ અપરાન્તિકાનામ્.

ક્ષત્રિય-સંજ્ઞકૈર્ અન્તઃ:પુર-રક્ષિભિર્ એવાર્થં સાધયન્ત્ય્ આભીરકાણામ્.

પ્રેષ્યાભિઃ સહ તદ્-વેષાન્ નાગરક-પુત્રાન્ પ્રવેશયન્તિ વાત્સગુલ્મકાનામ્.

સ્વૈર્ એવ પુત્રૈર્ અન્તઃ:પુરાણિ કામ-ચારૈર્ જનની-વર્જમ્ ઉપયુજ્યન્તે વૈદર્ભકાનામ્.

તથા પ્રવેશિભિર્ એવ જ્ઞાતિ-સંબન્ધિભિર્ નાન્યૈર્ ઉપયુજ્યન્તે સ્ત્રૈરાજકાનામ્.

બ્રાહ્મણૈર્ મિત્રૈર્ ભૃત્યૈર્ દાસ-ચેટૈશ્ ચ ગૌડાનામ્.

પરિસ્પન્દાઃ કર્મકરાશ્ ચાન્તઃ:પુરેષ્વ્ અ:નિષિદ્દ્ધા અન્યે ઽપિ તદ્-રૂપાશ્ ચ સૈન્ધવાનામ્.

અર્થેન રક્ષિણમ્ ઉપગૃહ્ય સાહસિકાઃ સંહતાઃ પ્રવિશન્તિ હૈમવતાનામ્.

પુષ્પ-દાન-નિયોગાન્ નગર-બ્રાહ્મણા રાજ-વિદિતમ્ અન્તઃ:પુરાણિ ગચ્છન્તિ. પટાન્તરિતશ્ ચૈષામ્ આલાપઃ. તેન પ્રસઙ્ગેન વ્યતિકરો ભવતિ બઙ્ગ-અઙ્ગ-કલિઙ્ગકાનામ્.

સંહત્ય નવદશેત્ય્ એકૈકં યુવાનં પ્રચ્છાદયન્તિ પ્રાચ્યાનામ્ ઇતિ. એવં પર-સ્ત્રિયઃ પ્રકુર્વીત.
ઇત્ય્ અન્તઃ:પુરિકા-વૃત્તમ્((155)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)49

એભ્ય એવ ચ કારણેભ્યઃ સ્વ-દારાન્ રક્ષેત્.

કામોપધા-શુદ્ધાન્((156)) રક્ષિણો ઽન્તઃ:પુરે સ્થાપયેદ્ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.

તે હિ ભયેન ચાર્થેન ચાન્યં પ્રયોજયેયુસ્ તસ્માત્ કામ-ભયાર્થોપધા-શુદ્ધાન્ ઇતિ ગોણિકાપુત્રઃ((157)).

અ:દ્રોહો ધર્મસ્ તમ્ અપિ ભયાજ્ જહ્યાદ્ અતો ધર્મ-ભયોપધા-શુદ્ધાન્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

વાક્યાભિધાયિનીભિશ્ ચ ગૂઢાકારાભિઃ પ્રમાદભિર્ આત્મ-દારાન્((158)) ઉપદધ્યાચ્ છૌચા:શૌચ-પરિજ્ઞાનાર્થમ્ ઇતિ બાભ્રવીયાઃ

દુષ્ટાનાં યુવતિષુ સિદ્ધત્વાન્ ના:કસ્માદ્ અ:દુષ્ટ-દૂષણમ્ આચરેદ્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ((159)).

અતિ:ગોષ્ઠી નિર્:અઙ્કુશત્વં ભર્તુઃ સ્વૈરતા પુરુષૈઃ સહા:નિયન્ત્રણતા પ્રવાસે ઽવસ્થાનં વિદેશે નિવાસઃ સ્વ-વૃત્ત્ય્-ઉપઘાતઃ સ્વૈરિણી-સંસર્ગઃ પત્યુર્ ઈર્ષ્યાલુતા ચેતિ સ્ત્રીણાં વિનાશ-કારણાનિ.

સંદૃશ્ય શાસ્ત્રતો યોગાન્ પારદારિક-લક્ષિતાન્. ન યાતિ ચ્છલનાં કશ્ ચિદ્ સ્વ-દારાન્ પ્રતિ શાસ્ત્રવિત્..

પાક્ષિકત્વાત્ પ્રયોગાણામ્ અપાયાનાં ચ દર્શનાત્. ધર્માર્થયોશ્ ચ વૈલોમ્યાન્ નાચરેત્ પારદારિકમ્..

તદ્ એતદ્ દાર-ગુપ્ત્ય્-અર્થમ્ આરબ્ધં શ્રેયસે નૃણામ્. પ્રજાનાં દૂષણાયૈવ ન વિજ્ઞેયો ઽસ્ય સંવિધિઃ((160))..