કામસૂત્ર · અધ્યાય 5.5

ન રાજ્ઞાં મહામાત્રાણાં વા પર-ભવન-પ્રવેશો વિદ્યતે.મહાજનેન હિ ચરિતમ્ એષાં દૃશ્યતે ઽનુવિધીયતે ચ.

સવિતારમ્ ઉદ્યન્તં ત્રયો લોકાઃ પશ્યન્તિ અનૂદ્યન્તે ચ. ગચ્છન્તમ્ અપિ પશ્યન્ત્ય્ અનુપ્રતિષ્ઠન્તે ચ.

તસ્માદ્ અ:શક્યત્વાદ્ ગર્હણીયત્વાચ્ ચેતિ ન તે વૃથા કિં ચિદ્ આચરેયુઃ.

અ:વશ્યં ત્વ્ આચરિતવ્યે યોગાન્ પ્રયુઞ્જીરન્.

ગ્રામાધિપતેર્ આયુક્તકસ્ય હલોત્થવૃત્તિ-પુત્રસ્ય((145)) યૂનો ગ્રામીણ-યોષિતો વચન-માત્ર- સાધ્યાઃ. તાશ્ ચર્ષણ્ય((146)) ઇત્ય્ આચક્ષતે વિટાઃ.

તાભિઃ સહ વિષ્ટિ-કર્મસુ કોષ્ઠાગાર-પ્રવેશે દ્રવ્યાણાં નિષ્ક્રમણ-પ્રવેશનયોર્ ભવન-પ્રતિસંસ્કારે ક્ષેત્ર-કર્મણિ કર્પાસોર્ણાતસી-શણ-વલ્કલાદાને સૂત્ર-પ્રતિગ્રહે દ્રવ્યાણાં ક્રય-વિક્રય-વિનિમયેષુ તેષુ તેષુ ચ કર્મસુ પ્રયોગઃ.

તથા વ્રજ-યોષિદ્ભિઃ ગવાધ્યક્ષસ્ય.

વિધવાનાથા-પ્રવ્રજિતાભિઃ સહ સૂત્રાધ્યક્ષસ્ય.

મર્મજ્ઞાત્વાદ્ રાત્રાવ્ અટને ચાટન્તીભિર્ નાગરસ્ય.

ક્રય-વિક્રયે પણ્યાધ્યક્ષસ્ય.

અષ્ટમી-ચન્દ્રકૌમુદી-સુ:વસન્તકાદિષુ પત્તન-નગર-ખર્વટ-યોષિતામ્ ઈશ્વર-ભવને સહાન્તઃ:પુરિકાભિઃ પ્રાયેણ ક્રીડા.

તત્ર ચાપાનકાન્તે નગર-સ્ત્રિયો યથા-પરિચયમ્ અન્તઃ:પુરિકાનાં પૃથક્ પૃથગ્ ભોગાવાસકાન્ પ્રવિશ્ય કથાભિર્ આસિત્વા પૂજિતાઃ પ્રતીતાશ્ ચોપપ્રદોષં નિષ્ક્રામયેયુઃ.

તત્ર પ્રણિહિતા રાજ-દાસી પ્રયોજ્યાયાઃ પૂર્વ-સંસૃષ્ટા તાં તત્ર સંભાષેત.

રામણીયક-દર્શનેન યોજયેત્.

પ્રાગ્ એવ સ્વ-ભવન-સ્થાં બ્રૂયાત્. અમુષ્યાં ક્રીડાયાં તવ રાજ-ભવન-સ્થાનાનિ રામણીયકાનિ દર્શયિષ્યામીતિ કાલે ચ યોજયેત્. બહિઃ:પ્રવાલ-કુટ્ટિમં((147)) તે દર્શયિષ્યામિ.

મણિ-ભૂમિકાં વૃક્ષ-વાટિકાં મૃદ્વીકા-મણ્ડપં((148)) સમુદ્ર-ગૃહ-પ્રાસાદાન્ ગૂઢ-ભિત્તિ-સંચારાંશ્ ચિત્ર-કર્માણિ ક્રીડા-મૃગાન્ યન્ત્રાણિ શકુનાન્ વ્યાઘ્ર-સિંહ-પઞ્જરાદીનિ ચ યાનિ પુરસ્તાદ્ વર્ણિતાનિ સ્યુઃ.

એકાન્તે ચ તદ્-ગતમ્ ઈશ્વરાનુરાગં શ્રાવયેત્.

સંપ્રયોગે ચાતુર્યં ચાભિવર્ણયેત્.

અ:મન્ત્ર-શ્રવં ચ પ્રતિપન્નાં યોજયેત્.

અ:પ્રતિપદ્યમાનાં સ્વયમ્ એવેશ્વર આગત્યોપચારૈઃ સાન્ત્વિતાં રઞ્જયિત્વા સંભૂય ચ સાનુરાગં વિસૃજેત્.

પ્રયોજ્યાયાશ્ ચ પત્યુર્ અનુગ્રહોચિતસ્ય દારાન્ નિત્યમ્ અન્તઃ:પુરમ્ ઔચિત્યાત્ પ્રવેશયેત્. તત્ર પ્રણિહિતા રાજ-દાસીતિ સમાનં પૂર્વેણ.

અન્તઃ:પુરિકા વા પ્રયોજ્યયા સહ સ્વ:ચેટિકા-સંપ્રેષણેન પ્રીતિં કુર્યાત્. પ્રસૃત-પ્રીતિં ચ સાપદેશં દર્શને નિયોજયેત્. પ્રવિષ્ટાં પૂજિતાં પીતવતીં પ્રણિહિતા રાજ-દાસીતિ સમાનં પૂર્વેણ.

યસ્મિન્ વા વિજ્ઞાને પ્રયોજ્યા વિખ્યાતા સ્યાત્ તદ્-દર્શનાર્થમ્ અન્તઃ:પુરિકા સોપચારં તામ્ આહ્વયેત્. પ્રવિષ્ટાં પ્રણિહિતા રાજ-દાસીતિ સમાનં પૂર્વેણ.

ઉદ્ભૂતાન્:અર્થસ્ય ભીતસ્ય વા ભાર્યાં ભિક્ષુકી બ્રૂયાત્ અસાવ્ અન્તઃ:પુરિકા રાજનિ સિદ્ધા ગૃહીત-વાક્યા મમ વચનં શૃણોતિ. સ્વ-ભાવતશ્ ચ કૃપા-શીલા તામ્ અનેનોપાયેનાધિગમિષ્યામિ. અહમ્ એવ તે પ્રવેશં કારયિષ્યામિ. સા ચ તે ભર્તુર્ મહાન્તમ્ અન્:અર્થં નિવર્તયિષ્યતીતિ પ્રતિપન્નાં દ્વિસ્ ત્રિર્ ઇતિ પ્રવેશયેત્. અન્તઃ:પુરિકા ચાસ્યા અ:ભયં દદ્યાત્. અ:ભય-શ્રવણાચ્ ચ સંપ્રહૃષ્ટાં પ્રણિહિતા રાજ-દાસીતિ સમાનં પૂર્વેણ..5.5.25 એતયા વૃત્ત્ય્-અર્થિનાં મહામાત્રાભિતપ્તાનાં બલાદ્ વિગૃહીતાનાં વ્યવહારે દુર્:બલાનાં સ્વ-ભોગેના:સંતુષ્ટાનાં રાજનિ પ્રીતિ-કામાનાં રાજ્ય-જનેષુ પઙ્ક્તિમ્ ઇચ્છતાં સ-જાતૈર્ બાધ્યમાનાનાં સ:જાતાન્ બાધિતુ-કામાનાં સૂચકાનામ્ અન્યેષામ્ કાર્ય-વશિનાં જાયા વ્યાખ્યાતાઃ.

અન્યેન વા પ્રયોજ્યાં સહ સંસૃષ્ટાં સંગ્રાહ્ય દાસ્યમ્ ઉપનીતાં ક્રમેણાન્તઃ:પુરં પ્રવેશયેત્.

પ્રણિધિના ચાયતિમ્ અસ્યાઃ સંદૂષ્ય રાજનિ વિદ્વિષ્ટ ઇતિ કલત્રાવગ્રહોપાયેનૈનામ્ અન્તઃ:પુરં પ્રવેશયેત્. ઇતિ પ્રચ્છન્ન-યોગાઃ((149)). એતે રાજ-પુત્રેષુ પ્રાયેણ.

ન ત્વ્ એવં પર-ભવનમ્ ઈશ્વરઃ પ્રવિશેત્.

આભીરં કોટ્ટ-રાજં((150)) પર-ભવન-ગતં ભ્રાતૃ-પ્રયુક્તો રજકો જઘાન. કાશિ-રાજં જયસેનમ્ અશ્વાધ્યક્ષ ઇતિ.

પ્રકાશ-કામિતાનિ તુ દેશ-પ્રવૃત્તિ-યોગાત્.

પ્રત્તા જનપદ-કન્યા દશમે ઽહનિ કિં ચિદ્ ઔપાયનિકમ્ ઉપગૃહ્ય પ્રવિશન્ત્ય્ અન્તઃ:પુરમ્ ઉપભુક્તા એવ વિસૃજ્યન્ત ઇત્ય્ આન્ધ્રાણામ્((151)).

મહામાત્રેશ્વરાણામ્ અન્તઃ:પુરાણિ નિશિ સેવાર્થં રાજાનમ્ ઉપગચ્છન્તિ વાત્સગુલ્મકાનામ્.

રૂપવતીર્ જનપદ-યોષિતઃ પ્રીત્ય્-અપદેશેન માસં માસાર્ધં વાતિવાસયન્ત્ય્ અન્તઃ:પુરિકા વૈદર્ભાણામ્.

દર્શનીયાઃ સ્વ-ભાર્યાઃ પ્રીતિ-દાયમ્ એવ મહામાત્ર-રાજભ્યો દદત્ય્ અપરાન્તકાનામ્.

રાજ-ક્રીડાર્થં નગર-સ્ત્રિયો જનપદ-સ્ત્રિયશ્ ચ સઙ્ઘશ એકશશ્ ચ રાજકુલં પ્રવિશન્તિ સૌરાષ્ટ્રકાણામ્ ઇતિ.

શ્લોકાવ્ અત્ર ભવતઃ
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રયોગાઃ પારદારિકાઃ. દેશે દેશે પ્રવર્તન્તે રાજભિઃ સંપ્રવર્તિતાઃ..

ન ત્વ્ એવૈતાન્ પ્રયુઞ્જીત રાજા લોક-હિતે રતઃ. નિગૃહીતારિ-ષડ્-વર્ગસ્ તથા વિજયતે મહીમ્((152))..