કામસૂત્ર · અધ્યાય 6.1

વેશ્યાનાં પુરુષાધિગમે રતિર્ વૃત્તિશ્ ચ સર્ગાત્.

રતિતઃ પ્રવર્તનં સ્વાભાવિકં કૃત્રિમમ્ અર્થાર્થમ્.

તદ્ અપિ સ્વાભાવિકવદ્ રૂપયેત્.

કામ-પરાસુ હિ પુંસાં વિશ્વાસ-યોગાત્.

અ:લુબ્ધતાં ચ ખ્યાપયેત્ તસ્ય નિદર્શનાર્થમ્.

ન ચાન્:ઉપાયેનાર્થાન્ સાધયેદ્ આયતિ-સંરક્ષણાર્થમ્.

નિત્યમ્ અલઙ્કાર-યોગિની રાજ-માર્ગાવલોકિની દૃશ્યમાના ન ચાતિવૃત્તા તિષ્ઠેત્. પણ્ય-સ: ધર્મત્વાત્.

યૈર્ નાયકમ્ આવર્જયેદ્ અન્યાભ્યશ્ ચાવચ્છિન્દ્યાદ્ આત્મનશ્ ચાન્:અર્થં પ્રતિકુર્યાદ્ અર્થં ચ સાધયેન્ ન ચ ગમ્યૈઃ પરિભૂયેત તાન્ સહાયાન્ કુર્યાત્.

તે ત્વ્ આરક્ષક-પુરુષા ધર્માધિકરણસ્થા((161)) દૈવ-જ્ઞા વિક્રાન્તાઃ શૂરાઃ સમાન-વિદ્યાઃ કલા-ગ્રાહિણઃ પીઠમર્દ-વીટ-વિદૂષક-માલાકાર-ગાન્ધિક-શૌણ્ડિક-રજક-નાપિત- ભિક્ષુકાસ્ તેચ તે ચ કાર્ય-યોગાત્.

કેવલાર્થાસ્ ત્વ્ અમી ગમ્યાઃ ણ્ સ્વ-તન્ત્રઃ પૂર્વે વયસિ વર્તમાનો વિત્તવાન્ અ:પરોક્ષ-વૃત્તિર્ અધિકરણવાન્ અ:કૃચ્છ્રાધિગત-વિત્તઃ. સંઘર્ષવાન્ સન્તતાયઃ સુભગ-માની શ્લાઘનકઃ પણ્ડકશ્((162)) ચ પું-શબ્દાર્થી. સમાન-સ્પર્ધી સ્વ-ભાવતસ્ ત્યાગી. રાજનિ મહામાત્રે વા સિદ્ધો દૈવ-પ્રમાણો વિત્તાવમાની ગુરૂણાં શાસનાતિગઃ સ:જાતાનાં લક્ષ્ય-ભૂતઃ સ:વિત્ત એક-પુત્રો લિઙ્ગી પ્રચ્છન્ન-કામઃ શૂરો વૈદ્યશ્ ચેતિ.

પ્રીતિ-યશો-ઽર્થાસ્ તુ ગુણતો ઽધિગમ્યાઃ.

મહા-કુલીનો વિદ્વાન્ સર્વ-સમય-જ્ઞઃ કવિર્ આખ્યાન-કુશલો વાગ્મી પ્રગલ્ભો વિવિધ-શિલ્પ- જ્ઞો વૃદ્ધ-દર્શી સ્થૂલ-લક્ષો મહોત્સાહો દૃઢ-ભક્તિર્ અન્:અસૂયકસ્ ત્યાગી મિત્ર-વત્સલો ઘટા-ગોષ્ઠી-પ્રેક્ષણક-સમાજ-સમસ્યા-ક્રીડન-શીલો નીરુજો ઽ:વ્યઙ્ગ-શરીરઃ પ્રાણવાન્ અ:મદ્ય-પો વૃષો મૈત્રઃ સ્ત્રીણાં પ્રનેતા લાલયિતા ચ. ન ચાસાં વશ-ગઃ સ્વ-તન્ત્ર- વૃત્તિર્ અ:નિષ્ઠુરો ઽન્:ઈર્ષ્યાલુર્ અન્:અવશઙ્કી ચેતિ નાયક-ગુણાઃ.

નાયિકાયાઃ પુના રૂપ-યૌવન-લક્ષણ-માધુર્ય-યોગિની ગુણેષ્વ્ અનુરક્તા ન તથાર્થેષુ પ્રીતિ-સંયોગ-શીલા સ્થિર-મતિર્ એક-જાતીયા વિશેષાર્થિની નિત્યમ્ અ:કદર્ય-વૃત્તિર્ ગોષ્ઠી-કલા-પ્રિયા ચેતિ નાયિકા-ગુણાઃ.

નાયિકા પુનર્ બુદ્ધિ-શીલાચાર આર્જવં કૃત-જ્ઞતા દીર્ઘ-દૂર-દર્શિત્વં અ:વિસંવાદિતા દેશ-કાલ-જ્ઞતા નાગરકતા દૈન્યાતિહાસ-પૈશુન્ય-પરિવાદ-ક્રોધ-લોભ-સ્તમ્ભ-ચાપલ- વર્જનં પૂર્વાભિભાષિતા કામ-સૂત્ર-કૌશલં તદ્-અઙ્ગ-વિદ્યાસુ ચેતિ સાધારણ-ગુણાઃ.

ગુણ-વિપર્યયે દોષાઃ.

ક્ષયી રોગી કૃમિ-શક્ર્દ્ વાયસાસ્યઃ પ્રિય-કલત્રઃ પરુષ-વાક્ કદર્યો નિર્ઘૃણો ગુરુ-જન-પરિત્યક્તઃ સ્તેનો દમ્ભ-શીલો મૂલ-કર્મણિ પ્રસક્તો માનાપમાનયોર્ અન્:અપેક્ષી દ્વેષ્યૈર્ અપ્ય્ અર્થ-હાર્યો વિલજ્જ ઇત્ય્ અ:ગમ્યાઃ.

રાગો ભયમ્ અર્થઃ સંઘર્ષો વૈર-નિર્યાતનં જિજ્ઞાસા પક્ષઃ ખેદો ધર્મો યશો ઽનુકમ્પા સુહૃદ્-વાક્યં હ્રીઃ પ્રિય-સાદૃશ્યં ધન્યતા રાગાપનયઃ સાજાત્યં સાહવેશ્યં સાતત્યમ્ આયતિશ્ ચ ગમન-કારણાનિ ભવન્તીત્ય્ આચાર્યાઃ.

અર્થો ઽન્:અર્થ-પ્રતીઘાતઃ પ્રીતિશ્ ચેતિ વાત્સ્યાયનઃ.

અર્થસ્ તુ પ્રીત્યા ન બાધિતઃ. અસ્ય પ્રાધાન્યાત્.

ભયાદિષુ તુ ગુરુ-લાઘવં પરીક્ષ્યમ્
# 50ચ્ ઇતિ સહાય-ગમ્યાગમ્ય-[ગમન-]કારણ-ચિન્તા((163)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)51

ઉપમન્ત્રિતાપિ ગમ્યેન સહસા ન પ્રતિજાનીયાત્. પુરુષાણાં સુ:લભાવમાનિત્વાત્.

ભાવ-જિજ્ઞાસાર્થં પરિચારક-મુખાન્ સંવાહક-ગાયન-વૈહાસિકાન્ ગમ્યે તદ્-ભક્તાન્ વા પ્રણિદધ્યાત્.

તદ્-અ:ભાવે પીઠમર્દાદીન્. તેભ્યો નાયકસ્ય શૌચા:શૌચં રાગાપરાગૌ સક્તા:સક્તતાં દાના:દાને ચ વિદ્યાત્.

સંભાવિતેન ચ સહ વિટ-પુરોગાં પ્રીતિં યોજયેત્.

લાવક-કુક્કુટ-મેષ-યુદ્ધ-શુક-શારિકા-પ્રલાપન-પ્રેક્ષણક-કલા-વ્યપદેશેન પીઠમર્દો નાયકં તસ્યા ઉદવસિતમ્ આનયેત્.

તાં વા તસ્ય.

આગતસ્ય પ્રીતિ-કૌતુક-જનનં કિં ચિદ્ દ્રવ્ય-જાતં સ્વયમ્ ઇદમ્ અ:સાધારણોપભોગ્યમ્ ઇતિ પ્રીતિ-દાયં દદ્યાત્.

યત્ર ચ રમતે તયા ગોષ્ઠ્યૈનમ્ ઉપચારૈશ્ ચ રઞ્જયેત્.

ગતે ચ સ:પરિહાસ-પ્રલાપાં સોપાયનાં પરિચારિકામ્ અભીક્ષ્ણં પ્રેષયેત્..6.1.30 સ:પીઠમર્દાયાશ્ ચ કારણાપદેશેન સ્વયં ગમનમ્
# 51ચ્ ઇતિ ગમ્યોપાવર્તનમ્((164)).

ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ.
તામ્બૂલાનિ સ્રજશ્ ચૈવ સંસ્કૃતં ચાનુલેપનમ્. આગતસ્યાહરેત્ પ્રીત્યા કલા-ગોષ્ઠીશ્ ચ યોજયેત્..

દ્રવ્યાણિ પ્રણયે દદ્યાત્ કુર્યાચ્ ચ પરિવર્તનમ્. સંપ્રયોગસ્ય ચાકૂતમ્ નિજેનૈવ પ્રયોજયેત્..

પ્રીતિ-દાયૈર્ ઉપન્યાસૈર્ ઉપચારૈશ્ ચ કેવલૈઃ. ગમ્યેન સહ સંસૃષ્ટા રઞ્જયેત્ તં તતઃ પરમ્((165))..