કામસૂત્ર · અધ્યાય 3.3

ધન-હીનસ્ તુ ગુણ-યુક્તો ઽપિ મધ્યસ્થ-ગુણો હીનાપદેશો વા સધનો વા પ્રાતિવેશ્યઃ માતૃ-પિતૃ-ભ્રાતૃષુ ચ પરતન્ત્રઃ બાલ-વૃત્તિર્ ઉચિત-પ્રવેશો વા કન્યામ્ અલભ્યત્વાન્ ન વરયેત્.

બાલ્યાત્ પ્રભૃતિ ચૈનાં સ્વયમ્ એવાનુરઞ્જયેત્.

તથા-યુક્તશ્ ચ માતુલ-કુલાનુવર્તી દક્ષિણપથે બાલ એવ માત્રા પિત્રા ચ વિયુક્તઃ પરિભૂત-કલ્પો ધનોત્કર્ષાદ્ અ:લભ્યાં માતુલ-દુહિતરમ્ અન્યસ્મૈ વા પૂર્વ-દત્તાં સાધયેત્.

અન્યામ્ અપિ બાહ્યાં સ્પૃહયેત્.

બાલાયામ્ એવં સતિ ધર્માધિગમે સંવનનં((76)) શ્લાઘ્યમ્ ઇતિ ઘોટકમુખઃ.

તયા સહ પુષ્પાવચયં ગ્રથનં ગૃહકં દુહિતૃકા-ક્રીડાયોજનં ભક્ત-પાન-કરણમ્ ઇતિ કુર્વીત. પરિચયસ્ય વયસશ્ ચાનુરૂપ્યાત્.

આકર્ષ-ક્રીડા પટ્ટિકા-ક્રીડા મુષ્ટિ-દ્યૂત-ક્ષુલ્લકાદિ-દ્યૂતાનિ મધ્યમાઙ્ગુલિ-ગ્રહણં ષટ્-પાષાણકાદીનિ ચ દેશ્યાનિ તત્:સાત્મ્યાત્ તદ્-અપ્ત-દાસ-ચેટિભિસ્ તયા ચ સહાનુક્રીડેત.

ક્ષ્વેદિતકાનિ સુ:નિમિલિત-કામ્ આરબ્ધિકાં લવણ-વીથિકામ્ અનિલ-તાડિતકાં ગોધૂમ-પઞ્જિકામ્ અઙ્ગુલિ-તાડિકાં સખીભિર્ અન્યાનિ ચ દેશ્યાનિ.

યાં ચ વિશ્વાસ્યામ્ અસ્યાં મન્યેત તયા સહ નિર્:અન્તરાં પ્રીતિં કુર્યાત્. પરિચયાંશ્ ચ બુધ્યેત.

ધાત્રેયિકાં ચાસ્યાઃ પ્રિય-હિતાભ્યામ્ અધિકમ્ ઉપગૃહ્ણીયાત્. સા હિ પ્રીયમાણા વિદિતાકારાપ્ય્ અ:પ્રત્યાદિશન્તી તં તાં ચ યોજયિતું શક્નુત્યાત્. અન્:અભિહિતાપિ પ્રત્યાચાર્યકમ્.

અ:વિદિતાકારાપિ હિ ગુણાન્ એવાનુરાગાત્ પ્રકાશયેત્. યથા પ્રયોજ્યાનુરજ્યેત.

યત્ર યત્ર ચ કૌતુકં પ્રયોજ્યાયાસ્ તદ્ અનુ પ્રવિશ્ય સાધયેત્.

ક્રીડનક-દ્રવ્યાણિ યાન્ય્ અ:પૂર્વાણિ યાન્ય્ અન્યાસાં વિરલશો વિદ્યેરંસ્ તાન્ય્ અસ્યા અ:યત્નેન સંપાદયેત્.

તત્ર કન્દુકમ્ અન્:એક-ભક્તિ-ચિત્રમ્ અલ્પ-કાલાન્તરિતમ્ અન્યદ્ અન્યચ્ ચ સંદર્શયેત્. તથા સૂત્ર-દારુ-ગવલ-ગજ-દન્તમયીર્ દુહિતૃકા મધૂચ્છિષ્ટ-પિષ્ટ-મૃન્મયીશ્ ચ.

ભક્ત-પાકાર્થમ્ અસ્યા મહાનસિકસ્ય ચ દર્શનમ્.

કાષ્ઠ-મેઢ્રકયોશ્ ચ સંયુક્તયોશ્ ચ સ્ત્રી-પુંસયોર્ અજૈડકાનાં((77)) દેવ-કુલ-ગૃહકાણાં ચ શુક-પરભૃત-મદન-સારિકા-લાવ-કુક્કુટ-તિરિ-પિઞ્જરકાણાં ચ વિચિત્રાકૃતિ-સંયુક્તાનાં જલ-ભાજનાનાં ચ યન્ત્રિકાણાં વીણિકાનાં પટોલિકાનામ્ અલક્તક-મનઃશિલા-હરિતાલ-હિઙ્ગુલક-શ્યામવર્ણકાદીનાં તથા ચન્દન-કુઙ્કુમયોઃ પૂગ-ફલાનાં પત્ત્રાણાં કાલ-યુક્તાનાં ચ સક્તિ-વિષયે પ્રચ્છન્નં દાનં પ્રકાશ-દ્રવ્યાણાં ચ પ્રકાશમ્. યથા ચ સર્વાભિપ્રાય-સંવર્ધકમ્ એનં મન્યેત તથા પ્રયતિતવ્યમ્.

પ્રછન્ન-દાનસ્ય તુ કારણમ્ આત્મનો ગુરુ-જનાદ્ ભયં ખ્યાપયેત્. દેયસ્ય ચાન્યેન સ્પૃહણીયત્વમ્ ઇતિ.

વર્ધમાનાનુરાગં ચાખ્યાનકે મનઃ કુર્વતીમ્ અન્વર્થાભિઃ કથાભિશ્ ચિત્ત-હારિણીભિશ્ ચ રઞ્જયેત્.

વિસ્મયેષુ પ્રસહ્યમાનામ્ ઇન્દ્ર-જાલૈઃ પ્રયોગૈર્ વિસ્માપયેત્. કલાસુ કૌતુકિનીં તત્-કૌશલેન ગીત-પ્રિયાં શ્રુતિ-હરૈર્ ગીતૈઃ. આશ્વ-યુજ્યામ્ અષ્ટમી-ચન્દ્રકે કૌમુદ્યામ્ ઉતસવેષુ યાત્રાયાં ગ્રહણે ગૃહાચારે વા વિચિત્રૈર્ આપીડૈઃ કર્ણ-પત્ત્ર-ભઙ્ગૈઃ સિક્થક-પ્રધાનૈર્ વસ્ત્રાઙ્ગુલીયક-ભૂષણ-દાનૈશ્ ચ. નો ચેદ્ દોષ-કરાણિ મન્યેત.

અન્ય-પુરુષ-વિશેષાભિજ્ઞતયા ધાત્રેયિકાસ્યાઃ પુરુષ-પ્રવૃત્તૌ ચાતુઃ-ષષ્ટિકાન્ યોગાન્ ગ્રાહયેત્.

તદ્-ગ્રહણોપદેશેન ચ પ્રયોજ્યાયાં રતિ-કૌશલમ્ આત્મનઃ પ્રકાશયેત્.

ઉદાર-વેષશ્ ચ સ્વયમ્ અન્:ઉપહત-દર્શનશ્ ચ સ્યાત્. ભાવં ચ કુર્વતીમ્ ઇઙ્ગિતાકારૈઃ સૂચયેત્.

યવતયો હિ સંસૃષ્ટમ્ અભીક્ષ્ણ-દર્શનં ચ પુરુષં પ્રથમં કામયન્તે. કામયમાના અપિ તુ નાભિયુઞ્જત ઇતિ પ્રાયો:વાદઃ.
ઇતિ બાલાયામ્ ઉપક્રમાઃ((78)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)27

તાન્ ઇઙ્ગિતાકારાન્ વક્ષ્યામઃ((79))..3.3.26 સંમુખં તં તુ ન વીક્ષતે. વીક્ષિતા વ્રીડાં દર્શયતિ. રુચ્યમ્ આત્મનો ઽઙ્ગમ્ અપદેશેન પ્રકાશયતિ. પ્રમત્તં પ્રચ્છન્નં નાયકમ્ અતિક્રાન્તં ચ વીક્ષતે.

પૃષ્ટા ચ કિં ચિત્ સ:સ્મિતમ્ અ:વ્યક્તાક્ષરમ્ અન્:અવસિતાર્તં ચ મન્દં મન્દમ્ અધો-મુખી કથયતિ. તત્-સમીપે ચિરં સ્થાનમ્ અભિનન્દતિ. દૂરે સ્થિતા પશ્યતુ મામ્ ઇતિ મન્યમાના પરિજનં સ:વદન-વિકારમ્ આભાષતે. તં દેશં ન મુઞ્ચતિ.

યત્ કિં ચિદ્ દૃષ્ટ્વા વિહસિતં કરોતિ. તત્ર કથામ્ અવસ્થાનાર્થમ્ અનુબધ્નાતિ. બાલસ્યાઙ્ક-ગતસ્યાલિઙ્ગનં ચુમ્બનં ચ કરોતિ. પરિચારિકાયાસ્ તિલકં ચ રચયતિ. પરિજનાન્ અવષ્ટભ્ય તાસ્ તાશ્ ચ લીલા દર્શયતિ.

તન્-મિત્રેષુ વિશ્વાસિતિ. વચનં ચૈષાં બહુ મન્યતે કરોતિ ચ. તત્-પરિચારકૈઃ સહ પ્રીતિં સંકથાં દ્યૂતમ્ ઇતિ ચ કરોતિ. સ્વ-કર્મસુ ચ પ્રભવિષ્ણુર્ ઇવૈતાન્ નિયુઙ્ક્તે. તેષુ ચ નાયક-સંકથામ્ અન્યસ્ય કથયત્સ્વ્ અવહિતાતાં શૃણોતિ.

ધાત્રેયિકા ચોદિતા નાયકયોદવસિતં પ્રવિશતિ. તામ્ અન્તરા કૃત્વા તેન સહ દ્યૂતં ક્રીડામ્ આલાપં ચાયોજયિતુમ્ ઇચ્છતિ. અન્:અલંકૃતા દર્શન-પથં પરિહરતિ. કર્ણ-પત્ત્રમ્ અઙ્ગુલીયકં સ્રજં વા તેન યાચિતા સ:ધીરમ્ એવ ગાત્રાદ્ અવતાર્ય સખ્યા હસ્તે દદાતિ. તેન ચ દત્તં નિત્યં ધારયતિ. અન્ય-વર-સંકથાસુ વિષણ્ણા ભવતિ. તત્-પક્ષકૈશ્ ચ સહ ન સંસૃજ્યત ઇતિ.

ભવતશ્ ચાત્ર શ્લોકૌ.
દૃષ્ટ્વૈતાન્ ભાવ-સંયુક્તાન્ આકારાન્ ઇઙ્ગિતાનિ ચ. કન્યાયાઃ સંપ્રયોગાર્થં તાંસ્ તાન્ યોગાન્ વિચિન્તયેત્..

બાલ-ક્રીડનકૈર્ બાલા કલાભિર્ યૌવને સ્થિતા. વત્સલા ચાપિ સંગ્રાહ્યા વિશ્વાસ્ય-જન-સંગ્રહાત્((80)).