કામસૂત્ર · અધ્યાય 2.9

દ્વિવિધા તૃતીય-પ્રકૃતિઃ સ્ત્રી-રૂપિણી પુરુષ-રૂપિણી ચ.

તત્ર સ્ત્રી-રૂપિણી સ્ત્રિયા વેષમ્ આલાપં લીલાં ભાવં મૃદુત્વં ભીરુત્વં મુગ્ધતામ્ અ:સહિષ્ણુતાં વ્રીડાં ચાનુકુર્વીત.

તસ્ય વદને જઘન-કર્મ. તદ્ ઔપરિષ્ટકમ્ આચક્ષતે.

સા તતો રતિમ્ આભિમાનિકીં વૃત્તિં ચ લિપ્સેત્.

વેશ્યાવચ્ ચરિતં પ્રકાશયેત્. ઇતિ સ્ત્રી-રૂપિણી.

પુરુષ-રૂપિણી તુ પ્રછન્ન-કામા પુરુષં લિપ્સમાના સંવાહક-ભાવમ્ ઉપજીવેત્.

સંવાહને પરિષ્વજમાનેવ ગાત્રૈર્ ઊરૂ નાયકસ્ય મૃદ્નીયાત્.

પ્રસૃત-પરિચયા ચોરુ-મૂલં સ:જઘનમ્ ઇતિ સંસ્પૃશેત્.

તત્ર સ્થિર-લિઙ્ગતામ્ ઉપલભ્ય ચાસ્ય પાણિ-મન્થેન પરિઘટ્ટયેત્. ચાપલમ્((34)) અસ્ય કુત્સયન્તીવ હસેત્.

કૃત-લક્ષણેનાપ્ય્ ઉપલબ્ધ-વૈકૃતેનાપિ ન ચોદ્યત ઇતિ ચેત્ સ્વયમ્ ઉપક્રમેત્.

પુરુષેણ ચ ચોદ્યમાના વિવદેત્. કૃચ્છ્રેણ ચાભ્યુપગચ્છેત્.

તત્ર કર્માષ્ટ-વિધં સમુચ્ચય-પ્રયોજ્યમ્.

[1]નિમિતં [2]પાર્શ્વતો-દષ્ટં [3]બાહિઃ-સંદંશો [4]અન્તઃ-સંદંશશ્ [5]ચુમ્બિતકં [6]પરિમૃષ્ટકમ્ [7]આમ્ર-ચૂષિતકં [8]સંગર ઇતિ.

તેષ્વ્ એકૈકમ્ અભ્યુપગમ્ય વિરામાભીપ્સાં દર્શયેત્.

ઇતરશ્ ચ પૂર્વસ્મિન્ન્ અભ્યુપગતે તદ્ ઉત્તરમ્ એવાપરં નિર્દિશેત્. તસ્મિન્ન્ અપિ સિદ્ધે તદ્-ઉત્તરમ્ ઇતિ.

કરાવલમ્બિતમ્ ઓષ્ઠયોર્ ઉપરિ વિન્યસ્તમ્ અપવિધ્ય((35)) મુખં વિધુનુયાત્((36)). તન્ [1]નિમિતં.

હસ્તેનાગ્રમ્ અવચ્છાદ્ય પાર્શ્વતો નિર્દશનમ્ ઓષ્ઠાભ્યામ્ અવપીડ્ય ભવત્વ્ એતાવદ્ ઇતિ સાન્ત્વયેત્. તત્ [2]પાર્શ્વતો-દષ્ટમ્..2.9.18 ભૂયશ્ ચોદિતા સંમીલિતૌષ્ઠી તસ્યાગ્રં નિષ્પીડ્ય કર્ષયન્તીવ ચુમ્બેત્. ઇતિ [3] બાહિઃ-સંદંશઃ.

તસ્મિન્ન્ એવાભ્યર્થનયા કિં ચિદ્ અધિકં પ્રવેશયેત્. સાપિ ચાગ્રમ્ ઓષ્ઠાભ્યાં નિષ્પીડ્ય નિષ્ઠીવેત્((37)). ઇતિ [4]અન્તઃ-સંદંશઃ.

કરાવલમ્બિતસ્યૌષ્ઠવદ્ ગ્રહણં [5]ચુમ્બિતકમ્.

તત્ કૃત્વા જિહ્વાગ્રેણ સર્વતો ઘટ્ટનમ્ અગ્રે ચ વ્યધનમ્ ઇતિ [6]પરિમૃષ્ટકમ્.

તથા:ભૂતમ્ એવ રાગ-વશાદ્ અર્ધ-પ્રવિષ્ટં નિર્દયમ્ અવપીડ્યાવપીડ્ય મુઞ્ચેત્. ઇત્ય્ [7] આમ્ર-ચૂષિતકમ્.

પુરુષાભિપ્રાયાદ્ એવ ગિરેત્ પીડયેચ્ ચાપરિસમાપ્તેઃ. ઇતિ [7]સંગરઃ.

યથાર્થં ચાત્ર સ્તનન-પ્રહણનયોઃ પ્રયોગઃ. ઇત્ય્ ઔપરિષ્ટકમ્.

કુલટાઃ((38)) સ્વૈરિણ્યઃ પરિચારિકાઃ સંવાહિકાશ્ ચાપ્ય્ એતત્ પ્રયોજયન્તિ.

તદ્ એતત્ તુ ન કાર્યમ્. સમય-વિરોધાદ્((39)) અ:સભ્યત્વાચ્ ચ. પુનર્ અપિ હ્ય્ આસાં વદન-સંસર્ગે સ્વયમ્ એવાર્તિં પ્રપદ્યેત. ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.

વેશ્યા-કામિનો ઽયમ્ અ:દોષઃ((40)). અન્યતો ઽપિ પરિહાર્યઃ સ્યાત્. ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

તસ્માદ્ યાસ્ ત્વ્ ઔપરિષ્ટકમ્ આચરન્તિ ન તાભિઃ સહ સંસૃજ્યન્તે પ્રાચ્યાઃ.

વેશ્યાભિર્ એવ ન સંસૃજ્યન્તે આહિચ્છત્રિકાઃ સંસૃષ્ટા અપિ મુખ-કર્મ તાસાં પરિહરન્તિ.

નિર્:અપેક્ષાઃ સાકેતાઃ((41)) સંસૃજ્યન્તે.

ન તુ સ્વયમ્ ઔપરિષ્ટકમ્ આચરન્તિ નાગરકાઃ.

સર્વમ્ અ:વિશઙ્કયા પ્રયોજયન્તિ સૌરસેનાઃ.

એવં હ્ય્ આહુઃ ણ્ કો હિ યોષિતાં આચારં ચરિત્રં પ્રત્યયં વચનં વા શ્રદ્:ધાતુમ્ અર્હતિ. નિસર્ગાદ્ એવ હિ મલિન-દૃષ્ટયો ભવન્ત્ય્ એતા ન પરિત્યાજ્યાઃ. તસ્માદ્ આસાં સ્મૃતિત એવ શૌચમ્ અન્વેષ્ટવ્યમ્. એવં હ્ય્ આહુઃ
વત્સઃ પ્રસ્રવણે મેધ્યઃ શ્વા મૃગ-ગ્રહણે શુચિઃ. શકુનિઃ ફલ-પાતે તુ સ્ત્રી-મુખં રતિ-સંગમે.. ઇતિ.

શિષ્ટ-વિપ્રતિપત્તેઃ સ્મૃતિ-વાક્યસ્ય ચ સાવકાશત્વાદ્ દેશ-સ્થિતેર્ આત્મનશ્ ચ વૃત્તિ-પ્રત્યયાનુરૂપં પ્રવર્તેત. ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ પ્રમૃષ્ટ-કુણ્ડલાશ્((42)) ચાપિ યુવાનઃ પરિચારકાઃ. કેષાં ચિદ્ એવ કુર્વન્તિ નરાણામ્ ઔપરિષ્ટકમ્..

તથા નાગરકાઃ કે ચિદ્ અન્યોન્યસ્ય હિતૈષિણઃ. કુર્વન્તિ રૂઢ-વિશ્વાસાઃ પરસ્પર-પરિગ્રહમ્..

પુરુષાશ્ ચ તથા સ્ત્રીષુ કર્મૈતત્ કિલ કુર્વતે. વ્યાસસ્ તસ્ય ચ વિજ્ઞેયો મુખ-ચુમ્બનવદ્ વિધિઃ..

પરિવર્તિત-દેહૌ તુ સ્ત્રી-પુંસૌ યત્ પરસ્-પરમ્. યુગપત્ સંપ્રયુજ્યેતે સ કામઃ કાકિલઃ((43)) સ્મૃતઃ..

તસ્માદ્ ગુણવતસ્ ત્યક્ત્વા ચતુરાંસ્ ત્યાગિનો નરાન્. વેશ્યાઃ ખલેષુ રજ્યન્તે દાસ-હસ્તિપકાદિષુ..

ન ત્વ્ એતદ્ બ્રાહ્મણો વિદ્વાન્ મન્ત્રી વા રાજ-ધૂર્ધરઃ. ગૃહીત-પ્રત્યયો વાપિ કારયેદ્ ઔપરિષ્ટકમ્..

ન શાસ્ત્રમ્ અસ્તીત્ય્ એતાવત્ પ્રયોગે કારણં ભવેત્. શાસ્ત્રાર્થાન્ વ્યાપિનો વિદ્યાત્ પ્રયોગાંસ્ ત્વ્ એક-દેશિકાન્..

રસ-વીર્ય-વિપાકા હિ શ્વ-માંસસ્યાપિ વૈદ્યકે. કીર્તિતા ઇતિ તત્ કિં સ્યાદ્ ભક્ષણીયં વિચક્ષણૈઃ..

સન્ત્ય્ એવ પુરુષાઃ કેચિત્ સન્તિ દેશાસ્ તથા:વિધાઃ. સન્તિ કાલાશ્ ચ યેષ્વ્ એતે યોગા ન સ્યુર્ નિર્:અર્થકાઃ..

તસ્માદ્ દેશં ચ કાલં ચ પ્રયોગં શાસ્ત્રમ્ એવ ચ. આત્માનં ચાપિ સંપ્રેક્ષ્ય યોગાન્ યુઞ્જીત વા ન વા..

અર્થસ્યાસ્ય રહસ્યત્વાચ્ ચલત્વાન્ મનસસ્ તથા. કઃ કદા કિં કુતઃ કુર્યાદ્ ઇતિ કો જ્ઞાતુમ્ અર્હતિ..