કામસૂત્ર · અધ્યાય 2.4

રાગ-વૃદ્ધૌ સંઘર્ષાત્મકં નખ-વિલેખનમ્.

તસ્ય પ્રથમ-સમાગમે પ્રવાસ-પ્રત્યાગમને પ્રવાસ-ગમને ક્રુદ્ધ-પ્રસન્નાયાં મત્તાયાં ચ પ્રયોગઃ. ન નિત્યમ્ અ:ચણ્ડ-વેગયોઃ.

તથા દશન-ચ્છેદ્યસ્ય સાત્મ્ય-વશાદ્ વા.

તદ્ [1] આચ્છુરિતકમ્ [2] અર્ધ-ચન્દ્રો [3] મણ્ડલં [4] રેખા [5] વ્યાઘ્ર-નખં [6] મયૂર-પદકં [7] શશ-પ્લુતકમ્ [8] ઉત્પલ-પત્ત્રકમ્ ઇતિ રૂપતો ઽષ્ટ-વિકલ્પમ્.

કક્ષૌ સ્તનૌ ગલઃ પૃષ્ઠં જઘનમ્ ઊરૂ ચ સ્થાનાનિ.

પ્રવૃત્ત-રતિ-ચક્રાણાં ન સ્થાનમ્ અ:સ્થાનં વા વિદ્યત ઇતિ સુવર્ણનાભઃ.

તત્ર સવ્ય-હસ્તાનિ પ્રત્ય્:અગ્ર-શિખરાણિ દ્વિ-ત્રિ-શિખરાણિ ચણ્ડ-વેગયોર્ નખાનિ સ્યુઃ.

અનુગત-રાજિ સમમ્ ઉજ્જ્વલમ્ અ:મલિનમ્ અ:વિપાટિતં વિવર્ધિષ્ણુ મૃદુ સ્નિગ્ધ-દર્શનમ્ ઇતિ નખ-ગુણાઃ.

દીર્ઘાણિ હસ્ત-શોભીન્ય્ આલોકે ચ યોષિતાં ચિત્ત-ગ્રાહીણિ ગૌડાણાં નખાનિ સ્યુઃ.

હ્રસ્વાનિ કર્મ-સહિષ્ણૂનિ વિકલ્પ-યોજનાસુ ચ સ્વેચ્છાપાતીનિ દાક્ષિણત્યાનામ્.

મધ્યમાન્ય્ ઉભય-ભાઞ્જિ મહારાષ્ટ્રકાણામ્ ઇતિ.

તૈઃ સુ:નિયમિતૈર્ હનુ-દેશે સ્તનયોર્ અધરે વા લઘુ-કરણમ્ અન્:ઉદ્ગત-લેખં સ્પર્શ-માત્ર-જનનાદ્ રોમાઞ્ચ-કરમ્ અન્તે સંનિપાત-વર્ધમાન-શબ્દમ્ [1] આચ્છુરિતકમ્.

પ્રયોજ્યાયાં ચ તસ્યાઙ્ગ-સંવાહને શિરસઃ કણ્ડૂયને પિટક-ભેદને વ્યાકુલી-કરણે ભીષણેન પ્રયોગઃ.

ગ્રીવાયાં સ્તન-પૃષ્ઠે ચ વક્રો નખ-પદ-નિવેશો [2] અર્ધ-ચન્દ્રઃ.

તાવ્ એવ દ્વૌ પર્સ-પરાભિમુખૌ મણ્ડલમ્.

નાભિ-મૂલ-કકુન્દર-વંક્ષણેષુ((10)) તસ્ય પ્રયોગઃ.

સર્વ-સ્થાનેષુ નાતિ:દીર્ઘા [4] લેખા((11)).

સૈવ વક્રા [5] વ્યાઘ્ર-નખકમ્ આ સ્તન-મુખમ્.

પઞ્ચભિર્ અભિમુખૈર્ લેખા ચૂચુકાભિમુખી((12)) [6] મયૂર-પદકમ્.

તત્-સંપ્રયોગ-શ્લાઘાયાઃ સ્તન-ચૂચુકે સંનિકૃષ્ટાનિ પઞ્ચ-નખ-પદાનિ [7] શશ-પ્લુતકમ્.

સ્તન-પૃષ્ઠે મેખલા-પથે ચોત્પલ-પત્ત્રાકૃતીત્ય્ [8] ઉત્પલ-પત્ત્રકમ્.

ઊર્વોઃ સ્તન-પૃષ્ઠે ચ પ્રવાસં ગચ્છતઃ સ્મારણીયકં સંહતાશ્ ચતસ્રસ્ તિસ્રો વા લેખાઃ.
ઇતિ નખ-કર્માણિ.

આકૃતિ-વિકાર-યુક્તાનિ ચાન્યાન્ય્ અપિ કુર્વીત.

વિકલ્પાનામ્ અન્:અન્તત્વાદ્ આનન્ત્યાચ્ ચ કૌશલ-વિધેર્ અભ્યાસસ્ય ચ સર્વ-ગામિત્વાદ્ રાગાત્મકત્વાચ્ છેદ્યસ્ય પ્રકારાન્ કો ઽભિસમીક્ષિતુમ્ અર્હતીત્ય્ આચાર્યાઃ..2.4.25 ભવતિ હિ રાગે ઽપિ ચિત્રાપેક્ષા. વૈચિત્ર્યાચ્ ચ પરસ્પરં રાગો જનયિતવ્યઃ. વૈચક્ષણ્ય-યુક્તાશ્ ચ ગણિકાસ્ તત્-કામિનશ્ ચ પરસ્પરં પ્રાર્થનીયા ભવન્તિ. ધનુર્-વેદાદિષ્વ્ અપિ હિ શસ્ત્ર-કર્મ-શાસ્ત્રેષુ વૈચિત્ર્યમ્ એવાપેક્ષ્યતે કિં પુનર્ ઇહેતિ વાત્સ્યાયનઃ.

ન તુ પર-પરિગૃહીતાસ્વ્ એવં કુર્યાત્. પ્રચ્છન્નેષુ પ્રદેશેષુ તાસામ્ અનુસ્મરણાર્થં રાગ-વર્ધનાચ્ ચ વિશેષાન્ દર્શયેત્.

નખ-ક્ષતાનિ પશ્યન્ત્યા ગૂઢ-સ્થાનેષુ યોષિતઃ. ચિરોત્સૃષ્ટાપ્ય્ અભિનવા પ્રીતિર્ ભવતિ પેશલા((13))..

ચિરોસૃષ્ટેષુ રાગેષુ પ્રીતિર્ ગચ્છેત્ પરાભવમ્. રાગાયતન-સંસ્મારિ યદિ ન સ્યાન્ નખ-ક્ષતમ્..

પશ્યતો યુવતિં દૂરાન્ નખોચ્છિષ્ટ-પયોધરામ્. બહુ-માનઃ પરસ્યાપિ રાગ-યોગશ્ ચ જાયતે..

પુરુષશ્ ચ પ્રદેશેષુ નખ-ચિહ્નૈર્ વિચિહ્નિતઃ. ચિત્તં સ્થિરમ્ અપિ પ્રાયશ્ ચલયત્ય્ એવ યોષિતઃ..

નાન્યત્ પટુતરં કિં ચિદ્ અસ્તિ રાગ-વિવર્ધનમ્. નખ-દન્ત-સમુત્થાનાં કર્મણાં ગતયો યથા.