કામસૂત્ર · અધ્યાય 1.5

કામશ્ ચતુર્ષુ વર્ણેષુ સ:વર્ણતઃ શાસ્ત્રતશ્ ચાન્:અન્ય-પૂર્વાયાં પ્રયુજ્યમાનઃ પુત્રીયો યશસ્યો લૌકિકશ્ ચ ભવતિ.

તદ્-વિપરીત ઉત્તમ-વર્નાસુ પરપરિગૃહીતાસુ ચ. પ્રતિષિદ્ધો ઽવર-વર્ણાસ્વ્ અ:નિરવસિતાસુ. વેશ્યાસુ પુનર્ભૂષુ ચ ન શિષ્ટો ન પ્રતિષિદ્ધઃ. સુખાર્થત્વાત્.

તત્ર નાયિકાસ્ તિસ્રઃ કન્યા પુનર્ભૂર્ વેશ્યા ચ. ઇતિ.

અન્ય-કારણ-વશાત્ પર-પરિગૃહીતાપિ પાક્ષિકી ચતુર્થીતિ ગોણિકાપુત્રઃ.

સ યદા મન્યતે સ્વૈરિણીયમ્..1.5.6 અન્યતો ઽપિ બહુશો વ્યવસિત-ચારિત્રા તસ્યાં વેશ્યાયામ્ ઇવ ગમનમ્ ઉત્તમ-વર્ણિન્યામ્ અપિ ન ધર્મ-પીડાં કરિષ્યતિ પુનર્ભૂર્ ઇયમ્.

અન્યપૂર્વાવરુદ્ધા નાત્ર શઙ્કાસ્તિ.

પતિં વા મહાન્તમ્ ઈશ્વરમ્ અસ્મદ્-અ:મિત્ર-સંસૃષ્ટમ્ ઇયમ્ અવગૃહ્ય પ્રભુત્વેન ચરતિ. સા મયા સંસૃષ્ટા સ્નેહાદ્ એનં વ્યાવર્તયિષ્યતિ.

વિ:રસં વા મયિ શક્તમ્ અપકર્તુ-કામં ચ પ્રકૃતિમ્ આપાદયિષ્યતિ.

તયા વા મિત્રી-કૃતેન મિત્ર-કાર્યમ્ અ:મિત્ર-પ્રતીઘાતમ્ અન્યદ્ વા દુષ્:પ્રતિપાદકં કાર્યં સાધયિષ્યામિ.

સંસૃષ્ટો વાનયા હત્વાસ્યાઃ પતિમ્ અસ્મદ્-ભાવ્યં તદ્-ઐશ્વર્યમ્ એવમ્ અધિગમિષ્યામિ.

નિર્:અત્યયં વાસ્યા ગમનમ્ અર્થાનુબદ્ધમ્. અહં ચ નિઃ:સારત્વાત્ ક્ષીણ-વૃત્ત્ય્-ઉપાયઃ. સો ઽહમ્ અનેનોપાયેન તદ્-ધનમ્ અતિમહદ્ અ:કૃચ્છ્રાદ્ અધિગમિષ્યામિ.

મર્મ-જ્ઞા વા મયિ દૃઢમ્ અભિકામા સા મામ્ અન્:ઇચ્છન્તં દોષ-વિખ્યાપનેન દૂષયિષ્યતિ.

અ:સદ્-ભૂતં વા દોષં શ્રદ્ધેયં દુષ્:પરિહારં મયિ ક્ષેપ્સ્યતિ યેન મે વિનાશઃ સ્યાત્.

આયતિમન્તં વા વશ્યં પતિં મત્તો વિભિદ્ય દ્વિષતઃ સંગ્રાહયિષ્યતિ.

સ્વયં વા તૈઃ સહ સંસૃજ્યેત. મદ્-અવરોધાનાં વા દૂષયિતા પતિર્ અસ્યાસ્ તદ્ અસ્યાહમ્ અપિ દારાન્ એવ દૂષયન્ પ્રતિકરિષ્યામિ.

રાજ-નિયોગાચ્ ચાન્તર્:વર્તિનં શત્રું વાસ્ય નિર્હનિષ્યામિ.

યામ્ અન્યાં કામયિષ્યે સાસ્યા વશગા. તામ્ અનેન સંક્રમેણાધિગમિષ્યામિ.

કન્યામ્ અ:લભ્યાં વાત્માધીનામ્ અર્થ-રૂપવતીં મયિ સંક્રામયિષ્યતિ.

મમા:મિત્રો વાસ્યાઃ પત્યા સહૈકી:ભાવમ્ ઉપગતસ્ તમ્ અનયા રસેન યોજયિષ્યામીત્ય્ એવમ્:આદિભિઃ કારણૈઃ પર-સ્ત્રિયમ્ અપિ પ્રકુર્વીત.

ઇતિ સાહસિક્યં ન કેવલં રાગાદ્ એવ.
ઇતિ પર-પરિગ્રહ-ગમણ-કારણાનિ.

એતૈર્ એવ કારણૈર્ મહા-માત્ર-સંબદ્ધા રાજ-સંબદ્ધા વા તત્રૈક-દેશ-ચારિણી કા ચિદ્ અન્યા વા કાર્ય-સંપાદિની વિધવા પઞ્ચમીતિ ચારાયણઃ.

સૈવ પ્રવ્રજિતા ષષ્ઠીતિ સુવર્ણનાભઃ.

ગણિકાયા દુહિતા પરિચારિકા વાન્:અન્ય-પૂર્વા સપ્તમીતિ ઘોટકમુખઃ.

ઉત્ક્રાન્ત-બાલ-ભાવા કુલ-યુવતિર્ ઉપચારાન્યત્વાદ્ અષ્ટમીતિ ગોનર્દીયઃ.

કાર્યાન્તરા:ભાવાદ્ એતાસામ્ અપિ પૂર્વાસ્વ્ એવોપલક્ષણમ્ તસ્માચ્ ચતસ્ર એવ નાયિકા ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

ભિન્નત્વાત્ તૃતીય-પ્રકૃતિઃ પઞ્ચમીત્ય્ એકે.

એક એવ તુ સાર્વલૌકિકો નાયકઃ. પ્રચ્છન્નસ્ તુ દ્વિતીયઃ. વિશેષાલાભાત્. ઉત્તમાધમ-મધ્યમતાં તુ ગુણ-ગુણતો વિદ્યાત્. તાંસ્ તૂભયોર્ અપિ ગુણા:ગુણાન્ વૈશિકે વક્ષ્યામઃ.

અ:ગમ્યાસ્ ત્વ્ એવૈતાઃ કુષ્ઠિન્ય્ ઉન્મત્તા પતિતા ભિન્ન-રહસ્યા પ્રકાશ-પ્રાર્થિની ગત-પ્રાય- યૌવનાતિશ્વેતાતિકૃષ્ણા દુર્:ગન્ધા સંબન્ધિની સખી પ્રવ્રજિતા સંબન્ધિ-સખિ-શ્રોત્રિય- રાજ-દારાશ્ ચ.

દૃષ્ટ-પઞ્ચ-પુરુષા ના:ગમ્યા કા ચિદ્ અસ્તીતિ બાભ્રવીયાઃ.

સંબન્ધિ-સખિ-શ્રોત્રિય-રાજ-દાર-વર્જમ્ ઇતિ ગોણિકાપુત્રઃ.

સહ-પાંસુ-ક્રીડિતમ્ ઉપકાર-સંબદ્ધં સમાન-શીલ-વ્યસનં સહાધ્યાયિનં યશ્ ચાસ્ય મર્મણિ રહસ્યાનિ ચ વિદ્યાત્ યસ્ય ચાયં વિદ્યાદ્ વા ધાત્ર્-અપત્યં સહ-સંવૃદ્ધં મિત્રમ્.

પિતૃ-પૈતામહમ્ અ:વિસંવાદકમ્ અ:દૃષ્ટ-વૈકૃતં વશ્યં ધ્રુવમ્ અ:લોભ-શીલમ્ અ:પરિહાર્યમ્ અ:મન્ત્ર-વિસ્રાવીતિ મિત્ર-સંપત્.

રજક-નાપિત-માલાકાર-ગાન્ધિક-સૌરિક-ભિક્ષુક-ગોપાલક-તામ્બૂલિક-સૌવર્ણિક-પીઠમર્દ- વિટ-વિદૂષકાદયો મિત્રાણિ. તદ્-યોષિન્ મિત્રાશ્ ચ નાગરકાઃ સ્યુર્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

યદ્ ઉભયોઃ સાધારણમ્ ઉભયત્રોદારં વિશેષતો નાયિકાયાઃ સુ:વિસ્રબ્ધં તત્ર દૂત-કર્મ.

પટુતા ધાષ્ટ્ર્યમ્ ઇઙ્ગિતાકાર-જ્ઞતા પ્રતારણ-કાલ-જ્ઞતા વિષહ્ય-બુદ્ધિત્વં લઘ્વી પ્રતિપત્તિઃ સોપાયા ચ
ઇતિ દૂત-ગુણાઃ.

ભવતિ ચાત્ર શ્લોકઃ.
આત્મવાન્ મિત્રવાન્ યુક્તો ભાવજ્ઞો દેશ-કાલ-વિત્. અ:લભ્યામ્ અપ્ય્ અ:યત્નેન સ્ત્રિયં સંસાધયેન્ નરઃ..