કામસૂત્ર · અધ્યાય 1.3

ધર્માર્થાઙ્ગવિદ્યા-કાલાન્ અન્:ઉપરોધયન્ કામ-સૂત્રં તદ્-અઙ્ગ-વિદ્યાશ્ ચ પુરુષો ઽધીયીત.

પ્રાગ્ યૌવનાત્ સ્ત્રી. પ્રત્તા ચ પત્યુર્ અભિપ્રાયાત્.

યોષિતાં શાસ્ત્ર-ગ્રહણસ્યાભાવાદ્ અન્:અર્થકમ્ ઇહ શાસ્ત્રે સ્ત્રી-શાસનમ્ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.

પ્રયોગ-ગ્રહણં ત્વ્ આસામ્. પ્રયોગસ્ય ચ શાસ્ત્ર-પૂર્વકત્વાદ્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

તન્ ન કેવલમ્ ઇહૈવ. સર્વત્ર હિ લોકે કતિ ચિદ્ એવ શાસ્ત્ર-જ્ઞાઃ. સર્વ-જન-વિષયશ્ ચ પ્રયોગઃ.

પ્રયોગસ્ય ચ દૂરસ્થમ્ અપિ શાસ્ત્રમ્ એવ હેતુઃ.

અસ્તિ વ્યાકરણમ્ ઇત્ય્ અવૈયાકરણા અપિ યાજ્ઞિકા ઊહં ક્રતુષુ પ્રયુઞ્જતે.

અસ્તિ જ્યૌતિષમ્ ઇતિ પુણ્યાહેષુ કર્મ કુર્વતે.

તથાશ્વારોહા ગજારોહાશ્ ચાશ્વાન્ ગજાંશ્ ચાન્:અધિગત-શાસ્ત્રા અપિ વિનયન્તે.

તથાસ્તિ રાજેતિ દૂરસ્થા અપિ જનપદા ન મર્યાદામ્ અતિવર્તન્તે તદ્વદ્ એતત્.

સન્ત્ય્ અપિ ખલુ શાસ્ત્ર-પ્રહત-બુદ્ધયો ગણિકા રાજ-પુત્ર્યો મહામાત્ર-દુહિતરશ્ ચ.

તસ્માદ્ વૈશ્વાસિકાજ્ જનાદ્ રહસિ પ્રયોગાઞ્ છાસ્ત્રમ્ એકદેશં વા સ્ત્રી ગૃહ્ણીયાત્.

અભ્યાસ-પ્રયોજ્યાંશ્ ચ ચાતુઃષષ્ટિકાન્ યોગાન્ કન્યા રહસ્ય્ એકાકિન્ય્ અભ્યસેત્.

આચાર્યાસ્ તુ કન્યાનાં પ્રવૃત્ત-પુરુષ-સંપ્રયોગા સહ:સંપ્રવૃદ્ધા ધાત્રેયિકા. તથા:ભૂતા વા નિર્:અત્યય-સંભાષણા સખી. સવયાશ્ ચ માતૃ-શ્વસા. વિસ્રબ્ધા તત્-સ્થાનીયા વૃદ્ધ-દાસી. પૂર્વ-સંસૃષ્ટા વા ભિક્ષુકી. સ્વસા ચ વિશ્વાસ-પ્રયોગાત્.

ગીતમ્ (1), વાદ્યમ્ (2), નૃત્યમ્ (3), આલેખ્યમ્ (4), વિશેષકચ્છેદ્યમ્ (5), તણ્ડુલ-કુસુમ-વલિ- વિકારાઃ (6), પુષ્પાસ્તરણમ્ (7), દશન-વસનાગરાગઃ (8), મણિ-ભૂમિકા-કર્મ (9), શયન-રચનમ્ (10), ઉદક-વાદ્યમ્ (11), ઉદકાઘાતઃ (), ચિત્રાશ્ ચ યોગાઃ (13), માલ્ય-ગ્રથન- વિકલ્પાઃ (14), શેખરકાપીડ-યોજનમ્ (15), નેપથ્ય-પ્રયોગાઃ (16), કર્ણ-પત્ત્ર- ભઙ્ગાઃ (17), ગન્ધ-યુક્તિઃ (18), ભૂષણ-યોજનમ્ (19), ઐન્દ્રજાલાઃ (20), કૌચુમારાશ્ ચ (21), હસ્ત-લાઘવમ્ (22), વિચિત્ર-શાક-યૂષ-ભક્ષ્ય-વિકાર-ક્રિયા (23),.પાનકરસરાગાસવ-યોજનમ્ (24), સૂચીવાન-કર્માણિ (25), સૂત્રક્રીડા (26), વીણા-ડમરુક-વાદ્યાનિ (27), પ્રહેલિકા (28), પ્રતિમાલા (29), દુર્વાચક-યોગાઃ (30), પુસ્તક-વાચનમ્ (31), નાટકાખ્યાયિકા-દર્શનમ્ (32), કાવ્ય-સમસ્યાપૂરણમ્ (33), પટ્ટિકાવાન-વેત્ર-વિકલ્પાઃ (34),તક્ષ-કર્માણિ (35), તક્ષણમ્ (36), વાસ્તુ-વિદ્યા (37), રૂપ્ય-પરીક્ષા (38), ધાતુ-વાદઃ (39), મણિ-રાગાકર-જ્ઞાનમ્ (40), વૃક્ષાયુર્વેદ-યોગાઃ (41), મેષ-કુક્કુટ-લાવક-યુદ્ધ-વિધિઃ (42), શુક-સારિકા-પ્રલાપનમ્ (43), ઉત્સાદને સંવાહને કેશમર્દને ચ કૌશલમ્ (44),અક્ષર-મુષ્તિકાકથનમ્
(45), મ્લેચ્છિત-વિકલ્પાઃ (46), દેશ-ભાષા-વિજ્ઞાનમ્ (47), પુષ્પ-શકટિકા (48), નિમિત્ત-જ્ઞાનમ્ (49), યન્ત્ર-માતૃકા (50), ધારણ-માતૃકા (51), સમ્પાઠ્યમ્ (52), માનસી કાવ્ય-ક્રિયા (53), અભિધાનકોશઃ (54), છન્દો-જ્ઞાનમ્ (55), ક્રિયા-કલ્પઃ (56), છલિતક-યોગાઃ (57), વસ્ત્રગોપનાનિ (58), દ્યૂત-વિશેષઃ (59), આકર્ષ-ક્રીડા (60), બાલ-ક્રીડનકાનિ (61), વૈનયિકીનામ્ (62), વૈજયિકીનામ્ (63), વ્યાયામિકીનાં ચ (64) વિદ્યાનાં જ્ઞાનમ્ ઇતિ ચતુઃ-ષષ્ટિર્ અઙ્ગ-વિદ્યા. કામસૂત્રાવયવિન્યઃ.

પાઞ્ચાલિકી ચ ચતુઃષષ્ટિર્ અપરા. તસ્યાઃ પ્રયોગાન્ અન્વવેત્ય સાંપ્રયોગિકે વક્ષ્યામઃ. કામસ્ય તદ્-આત્મકત્વાત્.

આભિર્ અભ્યુચ્છ્રિતા વેશ્યા શીલ-રૂપ-ગુણાન્વિતા. લભતે ગણિકા-શબ્દં સ્થાનં ચ જન-સંસદિ..

પૂજિતા સા સદા રાજ્ઞા ગુણવદ્ભિશ્ ચ સંસ્તુતા. પ્રાર્થનીયાભિગમ્યા ચ લક્ષ્ય-ભૂતા ચ જાયતે..

યોગ-જ્ઞા રાજ-પુત્રી ચ મહામાત્ર-સુતા તથા. સહસ્રાન્તઃ-પુરમ્ અપિ સ્વ-વશે કુરુતે પતિમ્..

તથા પતિ-વિયોગે ચ વ્યસનં દારુણં ગતા. દેશાન્તરે ઽપિ વિદ્યાભિઃ સા સુખેનૈવ જીવતિ..

નરઃ કલાસુ કુશલો વાચાલશ્ ચાટુ-કારકઃ. અ:સંસ્તુતો ઽપિ નારીણાં ચિત્તમ્ આશ્વ્ એવ વિન્દતિ..

કલાનાં ગ્રહણાદ્ એવ સૌભાગ્યમ્ ઉપજાયતે. દેશ-કાલૌ ત્વ્ અપેક્ષ્યાસાં પ્રયોગઃ સંભવેન્ ન વા..