કલ્પદ્રુમાવદાનમાલા · શ્લોક 201-220

ન સત્વા બ્રહ્મણો જાતાઃ કર્મસંસ્કારજાસ્ ત્વમી
નિહીનોત્કૃષ્ટમધ્યાશ્ ચ સત્વા નાનાશ્રયાઃ પૃથક્* ॥

તેષાં હિ જાતિસામાન્યાદ્ બ્રાહ્મણે ક્ષત્રિયે તથા
વૈશ્યશૂદ્રે તથાન્યેષુ સમં જ્ઞાનં પ્રવર્તતે ॥

શીલં પ્રધાનં ન કુલં પ્રધાનં કુલેન કિં શીલવિવર્જિતેન
બહવો નરા નીચકુલપ્રસૂતાઃ સ્વર્ગં ગતાઃ શીલમ્ ઉપેત્ય ધીરાઃ ॥

ન જાતિર્ દૃશ્યતે દેવૈઃ શીલઃ કલ્યાણકારકઃ
ચણ્ડાલો ઽપિ હિ શીલસ્થસ્ તં દેવા બ્રાહ્મણં વિદુઃ ॥

સત્યં બ્રહ્મ તપો બ્રહ્મ શીલશ્ ચેન્દ્રિયસંયમઃ
સર્વભૂતદયા બ્રહ્મ એતદ્ બ્રાહ્મણલક્ષણમ્* ॥

સત્યં નાસ્તિ તપો નાસ્તિ નાસ્તિ ચેન્દ્રિયસંયમઃ
સર્વભૂતદયા નાસ્તિ એતચ્ ચણ્ડાલલક્ષણમ્* ॥

દેવમનુષ્યનારીણાં તિર્યગ્યોનિગતેષ્વ્ અપિ
મૈથુનં નાધિગચ્છન્તિ તે નરા બ્રાહ્મણાઃ ખલુ ॥

શૂદ્રીહસ્તેન યો ભુઙ્ક્તે માસમ્ એકં નિરન્તરમ્*
જીવમાનો ભવેચ્ છૂદ્રો મૃતઃ સ શ્વા પ્રજાયતે ॥

શૂદ્રીપરિવૃતો વિપ્રઃ શૂદ્રી ચ ગૃહમેધિની
વર્જિતઃ પિતૃદેવૈશ્ ચ રૌરવં સો ઽધિગચ્છતિ ॥

તસ્માદ્ ધર્મતપઃશીલ સંયમજ્ઞાનતો દ્વિજઃ
ન ત્વ્ એતૈર્ હિ વિના વિપ્રઃ કિં સ્યાત્ સંસ્કારમાત્રતઃ ॥

તન્ ન શરીરસંસ્કાર માત્રેણ બ્રાહ્મણો ભવેત્*
સંસ્કૃતેન દ્વિજો વા ચેચ્ છૂદ્રો ઽપિ સંસ્કૃતો દ્વિજઃ ॥

યદિ વિપ્રઃ શરીરઃ સ્યાત્ પાવકો બ્રહ્મહા ભવેત્*
બ્રહ્મહત્યા ચ બન્ધૂનાં શરીરદહનાદ્ ભવેત્* ॥

બ્રાહ્મણબીજસંભૂતઃ શૂદ્રો ઽપિ ન કથં દ્વિજઃ
તસ્માદ્ ધિ બ્રાહ્મણો નૈવ દેહસંસ્કારમાત્રતઃ ॥

સદ્યઃ પતતિ માંસેન ધાત્વન્નક્ષિરવિક્રયી
બ્રાહ્મણો ઽપિ ભવેચ્ છૂદ્રઃ સુરયા લવણેન ચ ॥

આકાશગામિનો પ્રિયાઃ પતિતા માંસભક્ષણાત્*
વિપ્રાણાં પતનં દૃષ્ટ્વા તતો માંસાનિ વર્જયેત્ ॥

ભક્ષ્યન્તે યેન માંસાનિ ભક્ષ્યતે તેન કિં ન હિ
અભક્ષ્યભક્ષણાચ્ ચૈવ બ્રાહ્મણઃ પતિતો ભવેત્* ॥

પતિતો બ્રાહ્મણશ્ ચૈવં સંસ્કારં નાર્હતિ પુનઃ
તસ્માજ્ જ્ઞાનં વિના નૈવ શરીરો બ્રાહ્મણો ભવેત્* ॥

જ્ઞાનવાન્ હિ ભવેત્ પૂજ્યો બ્રાહ્મણા અપિ માનવાઃ
સમાનેષુ ચ દેહેષુ કુત્રાપ્ય્ અસ્તિ વિશેષતા ॥

તસ્માજ્ જ્ઞાનપ્રમાણેન ન શરીરપ્રમાણતા
યથા કરોતિ ભાણ્દાનિ મૃત્તિકયૈવ ભાર્ગવઃ ॥

મૃત્તિકાયા ન ભેદો ઽસ્તિ તત્કૃતભાજનેષ્વ્ અપિ
કિં તુ પ્રક્ષિપ્તવસ્તૂનાં સંજ્ઞયાખ્યાયતે ખલુ ॥