કલ્પદ્રુમાવદાનમાલા · શ્લોક 141-160

યથા ચ કૃમિકીટાનાં કાયસંસ્થાનભેદતા
તથૈવ નરજાતીનાં નૈવાસ્તિ ભેદલક્ષણમ્* ॥

યથા ભૂરુહવૃક્ષાણાં પત્રાદ્યાકારભેદતા
તથા નાસ્તિ મનુષ્યાણામ્ આકૃતેર્ ભેદલક્ષણમ્* ॥

તૃણૌષધાદિશસ્યાનાં યથાકૃતિવિશેષતા
માનવાનાં તથા નાસ્તિ સંસ્થાનં ભિન્નલક્ષણમ્* ॥

ધાન્યાદિવ્રીહિજાતીનાં વર્ણાકારાદિલક્ષણમ્*
તથા નાસ્તિ મનુષ્યાણાં વર્ણાકારવિશેષતા ॥

જાતિકુન્દાદિપુષ્પાણાં યથા વર્ણાદિભેદતા
માનવાનાં તથા નાસ્તિ વર્ણગન્ધાદિભેદતા ॥

જલજાનાં ચ પુષ્પાણાં પદ્માદીનાં વિશેષતા
વર્ણસંસ્થાનગન્ધાશ્ ચ નરાણાં તુ તથા ન હિ ॥

યથામ્રાદિફલાનાં ચ સ્વાદાદિગુણભેદતા
મનુજાનાં તથા નાસ્તિ માંસાસ્થિગુણભેદતા ॥

યથા ષડ્રસજાતીનાં ગુણાસ્વાદાદિભેદતા
તથા નાસ્તિ મનુષ્યાણાં ષડિન્દ્રિયવિશેષતા ॥

યથા હેમાદિધાતૂનાં દ્રવ્યવર્ણાદિભેદતા
તથા નાસ્તિ મનુષ્યાણાં સંસ્થાનવર્ણભેદતા ॥

યથા વજ્રાદિરત્નાનાં સંસ્થાનવર્ણભેદતા
તથા નાસ્તિ મનુષ્યાણાં શરીરાકારભેદતા ॥

સમમાંસાદિભેદાશ્ ચ ષડિન્દ્રિયસમાસ્ તથા
એકાંશતો વિશેષો ન કુતો દેહેષુ ભેદતા ॥

યથા હિ બાલકા બાલા ક્રીડમાના મહાપથે
પાંશુપુઞ્જાનિ સંપિણ્ડ્ય સ્વયં નામાનિ કુર્વતે ॥

ઇદં ક્ષીરમ્ ઇદં માંસમ્ ઇદં ઘૃતમ્ ઇદં દધિ
ન ચ બાલસ્ય વચનાત્ પાંશવો ઽન્ના ભવન્તિ હિ ॥

વર્ણાસ્ તથૈવ ચત્વારઃ સુભૂત ઇતિ કલ્પિતાઃ
પાંશુપુઞ્જાભિધાનેન યોગો ઽપ્ય્ એષ ન વિદ્યતે ॥

ન કેશેન ન કઋણેન ન શીર્ષેણ ન ચક્ષુષા
ન મુખેન ન નાસાયા ન ગ્રીવયા ન બાહુના ॥

નોરસા ન ચ પાર્શ્વેન ન પૃષ્ઠેનોદરેણ વા
નોરુભ્યામ્ અથ જઙ્ગાભ્યાં પાણિપાદનખૈર્ ન ચ ॥

ન સ્વરેણ ન વર્નેન ન સર્વાંશૈર્ ન મૈથુનૈઃ
નૈકા વિશેષતા વાપિ મનુષ્યેષુ ન વિદ્યતે ॥

તથા નાસ્તિ યથાન્યાસુ જાતેર્ લિઙ્ગં પૃથક્ પૃથક્*
સામાન્ય્ અકારણં મન્યે કિંચિન્ ન ભેદલક્ષણમ્* ॥

સંજ્ઞામાત્રેણ કલ્પ્યન્તે બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાસ્ તથા
વૈશ્યાઃ શૂદ્રાસ્ તથાન્યે ઽપિ સંજ્ઞામાત્રે હિ કીર્તિતાઃ ॥

યથૈકવૃક્ષજાતાનાં ફલાનાં નાસ્તિ ભેદતા
તથૈકમ્ અનુજાતાનાં કિં વિશેષત્વલક્ષણમ્* ॥