કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 46

કાલિકાપુરાણમ્ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ ભૃઙ્ગી-મહાકાલજન્મવર્ણનમ્
અથ શ્રીકાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૪૬
॥ૐ ભં ભદ્રકાલિકાયૈ આગચ્છ આગચ્છ ભં ૐ નમઃ ॥
॥ ક્રીં કાલિકાયૈ નમઃ ॥
કાલિકાપુરાણમ્
ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ ભૃઙ્ગી-મહાકાલજન્મવર્ણનમ્
॥ સગર ઉવાચ ॥
કોઽસૌ ભૈરવનામાભૂત્ કો વા વેતાલસંજ્ઞકઃ ।
કથં વા તૌ શરીરેણ માનુષેણ ગણાધિપૌ ।
અભૂતાં દ્વિજશાર્દૂલ તન્મે વદ મહામુને

જાનામિ નન્દિનં વિપ્ર સહાયં શશભૃદ્ધૃત ।
યથાભવદ્ગણાધ્યક્ષસ્તન્નારદમુખાચ્છ્રુતમ્

યથા ભૃઙ્ગિમહાકાલૌ વિશ્રુતૌ હિ હરાત્મજૌ ।
કથં વા તૌ સમુત્પન્નૌ ત્વત્તઃ શ્રોતું સમુત્સહે

યોઽસૌ શરભરૂપસ્ય મહાદેવસ્ય વૈ પુરા ।
કાયભાગઃ શ્રુતઃ પૂર્વં સ મહાભૈરવાહ્વયઃ

સ એવ કિં ભૈરવાખ્યઃ કિં વાન્યો દ્વિજસત્તમ ।
વેત્તું તત્ત્વેન તત્ સર્વમિચ્છામિ દ્વિજસત્તમ

કસ્ય વા તનયૌ ભૂત્વા ગણાધ્યક્ષત્વમાગતૌ ।
તચ્ચાપિ કથયસ્વાદ્ય યથા તૌ વાનરાનનૌ

॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ મહાકાલસ્ય ભૃઙ્ગિણઃ ।
ભૈરવસ્યાપિ ચરિતં વેતાલસ્ય મહાત્મનઃ

યોઽસૌ ભૃઙ્ગી હરસુતો મહાકાલોઽપિ ભર્ગજઃ ।
તાવેવ ગૌરીશાપેન સમ્ભૂય નરયોનિજૌ ।
વેતાલભૈરવૌ જાતૌ પૃથિવ્યાં નૃપવેશ્મનિ

યથા ભૃઙ્ગિમહાકાલાવ્યુત્પન્નૌ પ્રાક્ તથા શૃણુ ।
યોઽસૌ મહાભૈરવાખ્યઃ સ કાયઃ શરભો હરઃ

ભૈરવઃ પૃથગેવાયં ગણાધ્યક્ષો હરાત્મજઃ ।
ઊઢાયાં હિમવત્પુત્ર્યાં ભર્ગેણ સુમહાત્મના

તારકસ્ય વધાર્થાય દેવૈઃ શક્રપુરોગમૈઃ ।
સ્તુતિભિર્નતિભિઃ શમ્ભું સન્તતિર્યાચિતા પુરા

સ યાચિતો દેવગણૈર્ભગવાન્ વૃષભધ્વજઃ ।
મહામૈથુનમારેભે સન્તાનાયોમયા સહ

આરબ્ધે મૈથુને તેન નરવર્યેણ વૈ યયુઃ ।
દ્વાત્રિંશદ્ વત્સરા રાજન્ ક્ષણવચ્ચન્દ્રધારિણઃ

સ મહામૈથુનં કુર્વંસ્તૃપ્તિં નાપ મહેશ્વરઃ ।
નાપ્યસ્ય પ્રચ્યુતં તેજો ન તૃપ્તિં પ્રાપ પાર્વતી

તન્મહાસઙ્ગસમયે ચકમ્પે વસુધા સ્ફુટમ્ ।
આકુલાઃ સકલા દેવા: સ્યુઃ સ્વર્ગસ્થાશ્ચ યેઽપરે

સર્વં જગત્તદા ભૂતમાકુલં શિવયોસ્તયોઃ ।
તતો નિવૃત્તિજાતેન મહામૈથુનકર્મણા

અથ સેન્દ્રાઃ સુરાઃ સર્વં બ્રહ્માણં જગતાં પતિમ્ ।
શરણ્યં શરણં જગ્મુર્ભીતાઃ શઙ્કરકેલિભિઃ

તે સમ્ભૂયાથ ધાતારં પ્રણમ્ય ચ સુરોત્તમાઃ ।
આકુલં સર્વમાચક્ષુર્હરમૈથુનકર્મણા

તતઃ સર્વાન્ દેવગણાન્ પશ્ચાત્ કૃત્વૈવ વૃત્રહા ।
સ્વયમાહ વિધાતારં તત્કાલભયભાષિતમ્

.
॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
આકુલાઃ સકલાલોકા હરમૈથુનકર્મણા ।
અહં મહદ્ભયં પ્રાપ્ય શરણં ત્વામિહાગતઃ

એવમ્ભૂતે સઙ્ગમે ચ શઙ્કરસ્યોમયા સહ ।
યઃ પુત્રો જાયતે બ્રહ્મન્ સ મામભિભવિષ્યતિ

તત્ક્રિયાદર્શનાદેવ સૂત્પન્નાદપિ તત્સુતાત્ ।
બ્રહ્મન્ જાતં ભયં મેઽદ્ય તારકાદપિ ચાધિકમ્

તસ્માદેવં ત્વં વિધેહિ તત્સુતો માં સુરાન્યથા ।
ન બાધેત તથા યત્નાત્તારયાસ્માન્મહાભયાત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઉમાયાં જાયતે પુત્રો યદિ શઙ્કરતેજસા ।
અશક્યઃ સર્વલોકેશૈઃ સેન્દ્રૈરપિ સુરાસુરૈઃ

તસ્માદ્ધરો યથોમાયાં ન પ્રસૂતો ભવિષ્યતિ ।
તથાહં સંવિધાસ્યામિ ગત્વા દેવૈર્હરાન્તિકમ્

તારકસ્ય વિઘાતશ્ચ યથા સ્યાદ્ધરતેજસા ।
તચ્ચાપ્યહં કરિષ્યામિ વ્યેતુ તે માનસો જ્વરઃ

॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સહ દેવૌઘૈઃ કૈલાસાદ્રિ પ્રજાપતિઃ ।
જગામ રેમે ગિરિશો ગિરિપુત્ર્યા સમં ભૃશમ્

તત્ર ગત્વા મહાદેવં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
સર્વૈઃ સુરગણૈઃ સાર્ધં તુષ્ટાવ વૃષભધ્વજમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
પ્રીતયે યસ્ય ન રતિર્ન કામો યન્મનોભવઃ ।
ન યસ્ય જન્મનો હેતુસ્તસ્મૈ તુભ્યં નમો નમઃ

યસ્ય લોકહિતાયૈવ જાતો જાયાપરિગ્રહઃ ।
ત્ર્યમ્બકાય નમસ્તસ્મૈ સ શિવો નઃ પ્રસીદતુ

યન્મન્મથં વિના દેવં શૃઙ્ગારાદ્યા વિશન્તિ ચ ।
સ્વબલેનૈવ તં દેવં ત્વાં વયં પ્રણતા હરમ્

હિરણ્યરેતાઃ સ્વર્ણાભો યો હિરણ્યભુજાહ્વયઃ ।
સ ત્વં સર્ગહરો દેવો નિત્યં નોઽભિપ્રસીદતુ

જગન્મયી યોગનિદ્રા વિષ્ણુમાયા બલીયસી ।
તસ્યાભવત્ સ્વયં જાયા તસ્મૈ તુભ્યં નમો નમઃ

પઞ્ચભૂતમયં યસ્ય પઞ્ચશીર્ષં વિરાજતે ।
તં પઞ્ચવદનં દેવં ભક્ત્યા ત્વાં પ્રણમામહે

સદ્યોજાતમઘોરં ચ વામદેવમુમાપતિમ્ ।
ઈશાનં પ્રણમામોઽદ્ય યં તત્પુરુષમાહ વૈ

યોઽસતામશિવો નિત્યં યો વા ભક્તિમતાં શિવઃ ।
શિવાશિવસ્વરૂપાય નમસ્તસ્મૈ શિવાય તે

રૂપૈસ્ત્રિભિર્ય: સ્થિતિસૃષ્ટિનાશં વિષ્ણ્વાત્મભિઃ શમ્ભુરિતિ પ્રસિદ્ધૈઃ ।
કરોતિ શશ્વજગતાં નુમસ્તં શિવં વિરૂપાક્ષમમું શિવેશમ્

યઃ શૂલખટ્વાઙ્ગમૃગાઙ્કધારી યો ગોધ્વજઃ શક્તિમાન્ પઞ્ચરૂપી ।
તસ્મૈ તુભ્યં જાતવેદઃ પ્રભાય ભૂયો ભૂયો નો નમઃ શઙ્કરાય

બ્રહ્મર્ચિષ્માન્ ભોગભૃદ્દૈત્યહન્તા યન્તા યોદ્ધા વીતગર્ભો જગત્યાઃ ।
સ ત્વં સ્તુતો નઃ પ્રસીદત્વનન્તો નિત્યોદ્રેકી મુક્તરૂપ: પ્રધાનઃ

પરબ્રહ્મરૂપી નિયતૈકમુક્તઃ પરજ્યોતિરૂપી નિયતસ્ત્વનન્તઃ ।
પરઃ પારરૂપી નિયતાત્મભાગી સ નો ભર્ગરૂપી ગિરિશોઽસ્તુ ભૂત્યૈ

ઉમાપતિં મહામાયં મહાદેવં જગત્પતિમ્ ।
શિવં શિવકરં શાન્તં નમામઃ સ પ્રસીદતુ

॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્તુતો મહાદેવ: શક્રાદ્યૈસ્ત્રિદશૈઃ સ્વયમ્ ।
ઉમાસઙ્ગં પરિત્યજ્ય ભર્ગોઽગાત્ત્રિદિવૌકસઃ

યેન ભાવેન સ તદા મહામૈથુનતત્પરઃ ।
આસીત્ તેનૈવ ભાવેન બ્રહ્માદીનાં સસાદહ

અથ તાન્ સ સુરાન્ પ્રાહ મહાદેવસ્ત્વરન્નિવ ।
કિમર્થમાગતા યૂયં તન્મે વદત નિર્જરાઃ ।
તમૂચુસ્ત્રિદશાઃ સર્વે બ્રહ્મશક્રપુરોગમાઃ

॥ બ્રહ્માદયઃ ઊચુઃ ॥
ત્વન્મહામૈથુનાદ્ધર્ગ વ્યાકુલં સકલં જગત્ ।
પૃથિવી કમ્પતેઽતીવ સશૈલવનકાનના

સાગરાઃ ક્ષુભિતાઃ સર્વે નદા નદ્યશ્ચ શઙ્કર ।
દેવાશ્ચ સર્વે દિક્પાલાન શાન્તિં પ્રાપ્નુવન્તિ વૈ

તસ્માત્ ત્વં સર્વલોકેશ સકલાનનુકમ્પય ।
ત્યક્ત્વા મહામૈથુનં તુ રતિમાત્રં નિયોજય

॥ઔર્વ ઉવાચ ।
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ ।
ઉવાચ શઙ્કરો દેવ નાતિહૃષ્ટમના ઇવ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ઇયં પ્રવૃત્તિર્ભવતાં શિવાયામરસત્તમાઃ ।
ત્યક્તે મહામૈથુને તુ રતિમાત્રં પ્રયોજિતે ।
નોમાયાં ભવિતા પુત્રસ્તદર્થમયમુદ્યમઃ

ઉમાશરીરજ: પુત્રો યો ભવેન્મમ તેજસા ।
સ એવ તુ રિપૂન્ હત્વા ત્રિદશાન્ વર્ધયિષ્યતિ

તસ્માન્મહામૈથુને મેઽતીવ ભીતાઃ સુરોત્તમાઃ ।
સ્વં સ્વં સ્થાનં પ્રગચ્છન્તુ અહં તદનુચિન્તયે

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
ઉમાશરીરજ: પુત્રો યથા ન ભવિતા હર ।
તથા કુરુ જગન્નાથ તન્મહામૈથુનં ત્યજ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
રતિમાત્રેણ નોમાયાં મત્પુત્રઃ સમ્ભવિષ્યતિ ।
મહામૈથુનસન્ત્યાગાત્ સ્યાદપુત્રી તુ પાર્વતી

તસ્માદહં તુ દેવાનાં વચનાદ્ બ્રહ્મણસ્તથા ।
ત્યક્ષ્યે મહામૈથુનં તુ કિં ત્વેકં કુરુતામરાઃ

યેન મે પ્રસૃતં તેજો મહામૈથુનકારણાત્ ।
ધાર્યં તેજસ્વિનં દેવમાનયન્ત્વમરાસ્તુ તમ્

યો નિષ્કમ્પો નિર્વિકારો ભૂત્વા તેજોગ્રહીષ્યતિ ।
તન્મે વદન્તુ ત્રિદશાસ્ત્યક્ષ્યે તેજઃ શરીરજમ્

॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
વૃષધ્વજવચઃ શ્રુત્વા દેવા બ્રહ્મપુરોગમાઃ ।
હરતેજોગ્રહાયાથ વીતિહોત્રં યયુર્દ્ધિયા

અથ બ્રહ્માણમાંમન્ત્ર્ય તથાનુજ્ઞાપ્ય પાવકમ્ ।
સેન્દ્રા દેવગણાઃ સર્વે હરમૂચુરિદં વચઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
એષ વૈશ્વાનરઃ શ્રીમાન્ ભૂરિતેજમયો બલી ।
મહામૈથુનબીજં તુ ત્વત્તેજઃ સંગ્રહીષ્યતિ

॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ત્રિદશાઃ સર્વે વીતિહોત્રં પુરઃ સ્થિતમ્ ।
તસ્મૈ નિદેશયામાસુઃ શમ્ભવે સર્વહેતવે

તતઃ ષડઙ્ગં સ્વં રેતો વ્યાદિતે દહનાનને ।
ઉત્સસર્જ મહાબાહુર્મહામૈથુનકારણમ્

અગ્નાવુત્સૃજ્યમાનસ્ય તેજસ: શશભૃદ્ધૃતઃ ।
અદ્વયમતિસ્વલ્પં ગિરિપ્રસ્થે પપાત હ

તયોસ્તુ કણયોઃ સદ્યઃ સમ્ભૂતૌ શઙ્કરાત્મજૌ ।
એકો ભૃઙ્ગસમઃ કૃષ્ણો ભિન્નાઞ્જનનિભોઽપરઃ

ભૃઙ્ગાભસ્ય તદા બ્રહ્મા નામ ભૃઙ્ગીતિ ચાકરોત્ ।
મહાકૃષ્ણૈકરૂપસ્ય મહાકાલેતિ લોકભૃત્

તતસ્તૌ પાલયામાસ શઙ્કરઃ પ્રમથોત્કરૈઃ ।
અપર્ણા ચાપિ તથા ક્રમાત્ તાવતિ વર્દ્ધિતૌ

પ્રવૃદ્ધૌ તૌ મહાત્માનૌ હરોમાપ્રતિપાલિતૌ ।
ક્રમાદ્ ગણેશૌ કૃત્વા તૌ હરો દ્વારિ ન્યયોજયત્

॥ સગર ઉવાચ ॥
ઉત્સૃષ્ટમગ્નૌ યત્તેજસ્તત્ કિં વૃત્તં દ્વિજોત્તમ ।
તદપ્યહં શ્રોતુમિચ્છુઃ સંક્ષેપાત્ તદ્વદસ્વ મે

॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
અગ્નાવુત્સૃજ્ય તેજાંસિ તાવત્કાલં વૃષધ્વજઃ ।
આકાશગઙ્ગામુદ્દિશ્ય દેવાનિદમુવાચ હ

॥ વૃષધ્વજોવાચ ॥
એતત્ તેજો દુરાધર્ષં સ્ત્રીભિરન્યૈઃ સુરોત્તમાઃ ।
યોગનિદ્રામૃતે દેવીં શૈલપુત્રીમૃતેઽથવા

તસ્માદહં પ્રવક્ષ્યામિ યથેદં તેજસા સુતઃ ।
યત્ર વા ભવિતા દેવો યા ચ વા તદ્ગ્રહીષ્યતિ

ઇયં ત્વાકાશગા ગઙ્ગા શૈલરાજસુતાપરા ।
ઉમાયા ભગિની જ્યેષ્ઠા તતોઽપત્યં હુતાશનાત્

જનિષ્યત્યાત્મવીર્યેણ તેજસાનુપમદ્યુતિઃ ।
ભવિષ્યતિ સ વઃ શ્રીમાન્ સેનાપતિરરિન્દમઃ । । ૭૨ ॥
સ તારકં વઃ પુરતો વિજેષ્યતિ શિખિધ્વજઃ ।
અમોઘયા મહાશક્ત્યા મયૈવ પ્રતિવર્દ્ધિતઃ

॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ મહાદેવો વિસૃજ્ય સકલાન્ સુરાન્ ।
પાર્વતીમભિસંમન્ત્ર્ય શૌચાર્થં ગતવાંસ્તદા

પાર્વતીવચનં શ્રુત્વા દેવાનામપ્રિયં સતી ।
ચુકોપ ત્રિદશૌઘાય પુત્રાશા પરિવર્જિતા

મન્યુના દહ્યમાનેવ સ્ફુરદોષ્ઠાધરા તદા ।
ઇદમાહ સુરાન્ દૃષ્ટ્વા હરં ચ ત્યક્તમૈથુનમ્

॥ દેવ્યુવાચ ॥
યસ્માદ્વિયોજિતઃ શમ્ભુર્યુષ્માભિર્મમ મૈથુને ।
અજાતપુત્રા ચ કૃતા વારસ્ત્રીવાહમ્મર્દિતા

તસ્માત્ સર્વે સુરગણા અદ્યાવધિ નિરન્તરમ્ ।
મહામૈથુનવિભ્રષ્ટા ભવન્તુ નિજયોષિતિ

તેષામપિ તથા પુત્રા ન જનિષ્યન્તિ મે યથા ।
ભાર્યાશ્ચ સન્ત્વપત્યેન હીના દેવ્યો વરાઙ્ગનાઃ

યથાહં પરિતપ્યામિ પુત્રાશા પરિવર્જિતા ।
તથા સન્તુ સમસ્તાસ્તા દેવ્યઃ પુત્રાશયાચ્યુતાઃ

॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
એવં સુરાન્ ગિરિસુતા શશાપ કુપિતા ભૃશમ્ ।
તત્કાલાવધિ ન સ્વર્ગે જાયન્તે દેવપુત્રકાઃ ।
નાદ્યાપિ સમ્પ્રજાયન્તે પુત્રાસ્તાસુ સુધાશિનામ્

દહનોઽપિ તથા કાલે પ્રાપ્તે ગઙ્ગોદરે સ્વયમ્ ।
રેતઃ સંક્રામયામાસ શામ્ભવં સ્વર્ણસન્નિભમ્

સા તેન રેતસા દેવી સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ।
એકઃ સ્કન્દો વિશાખાખ્યો દ્વિતીયશ્ચારુરૂપધૃક્ ।
શક્તિદ્વયધરૌ દ્વૌ તૌ તેજઃ કાન્તિવિવર્દ્ધિતૌ

તાવેકત્વં જગામાશુ વિશાખઃ સ્કન્દ એવ ચ ।
શિશુશ્ચાપ્યભવદ્ યાતો યથાન્યસ્ય સુતસ્તથા

તતસ્તં તનયં જાતં તથા દૃષ્ટ્વાતિવિસ્મિતા ।
મધ્યે શરવણસ્યાશુ ગઙ્ગા તં વ્યસૃજદ્ધઠાત્

વિસૃજ્ય ગર્ભં તં ગઙ્ગા બહુલાયૈ સ્વયં તદા ।
ગર્ભવૃત્તાન્તમાચખ્યૌ જાતં ચ વ્યસૃજદ્ યથા

તચ્છ્રુત્વા બહુલા જ્ઞાત્વા મહાદેવતનૂદ્ભવમ્ ।
પરિગૃહ્ય સુતં તં તુ પાલયામાસ કૃત્તિકા

ઉમાયાઃ શઙ્કરસ્યાપિ વિજ્ઞાપ્યાનુમતે તયોઃ ।
તતો નીત્વા દદૌ દેવ્યૈ તં પુત્રમરિમર્દનમ્

સોઽતિવૃદ્ધઃ શક્તિધરો મહાબલપરાક્રમઃ ।
વર્દ્ધિતઃ શઙ્કરેણાશુ દેવસેનાધિપોઽભવત્

તતઃ સુરારિં સગણં તારકં લોકતારકમ્ ।
શક્તિહસ્તો હરસુતઃ પ્રમમાથ મહાબલમ્

એવમગ્નૌ સમુત્સૃષ્ટં તેજો ભર્ગેણ સઙ્ગતમ્ ।
યથા વૃત્તં તથા તેઽદ્ય કથિતં નૃપસત્તમ

સામ્પ્રતં પ્રસ્તુતં શ્રાવ્યં મહાકાલસ્ય ભૃઙ્ગિણઃ ।
વૃત્તાન્તં શૃણુ રાજેન્દ્ર તૌ ભૂતૌ મનુજૌ યથા

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે ભૃઙ્ગીમહાકાલજન્મવર્ણનનામ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-દ્પ્ કર્મકન્દ્