કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 47

॥ઔર્વ્ય ઉવાચ॥
હરો યાવદ્ જગત્યર્થે દેવવર્ગૈઃ પ્રસાદિતઃ।
તાવન્મહામૈથુનેન હીનોઽભૂદુમયા સહ॥ ૪૭..

વર્તતે રતિમાત્રેણ સ્વેચ્છાં સમ્પૂરયન્ સદા।
યથામનોરથં દેવ્યાઃ સતતં પૂરયન્મૃડઃ॥ ૪૭..

અથૈકદોમયા સાર્ધં નિગૂઢે રતિમન્દિરે।
નર્માકરોન્મહાદેવો મોદયુક્તો રતિપ્રિયઃ॥ ૪૭..

યદા સા નર્મણે યાતા ગૌરી સ્મરહરન્તિકમ્।
તદા ભૃઙ્ગિમહાકાલૌ દ્વાઃસ્થૌ દ્વારિ પ્રતિષ્ઠિતૌ॥ ૪૭..

નર્માવસાને સા દેવી મુક્તધમ્મિલ્લબન્ધના।
બન્ધહીનં ગલદ્‌ગાત્રાદ્વસ્ત્રમાલમ્બ્ય પાણિના॥ ૪૭..

વ્યસ્તહારા ગન્ધપુષ્પૈરાકુલૈર્નાતિશોભના ।
વિલુપ્તકુઙ્કુમા દષ્ટદશનચ્છદવિભ્રમા॥ ૪૭..

નિઃસૃતારતિસઙ્કેલિનિલયાજ્જલજાનના ।
ઈષદાઘૂર્ણનયના નિચિતાસ્વેદબિન્દુભિઃ॥ ૪૭..

તાં નિઃસરન્તીં સદનાત્ તથાભૂતામનિન્દિતામ્।
અયોગ્યાં વીક્ષિતુઞ્ચન્યૈર્વૃષધ્વજમૃતે પતિમ્ ॥ ૪૭..

દદશૃતુર્મહાત્માનૌ નાતિહૃષ્ટાત્મમાનસૌ।
ભૃઙ્ગી ચાપિ મહાકાલઃ પ્રાપ્તકાલં ચુકોપતુઃ॥ ૪૭..

દૃષ્ટ્ વા તાં માતરં દીનૌ તથાભૂતાવધોમુખૌ।
ચિન્તાં ચ જગ્મતુસ્તીવ્રાં નિશશ્વસતુરુત્તમૌ॥ ૪૭..

તૌ પશ્યન્તૌ તદા દેવી દદર્શ હિમવત્સુતા।
ચુકોપ ચ તદાપર્ણા વાક્યં ચૈતદુવાચ હ॥ ૪૭..

એવંભૂતં ચ માં કસ્માદસમ્બદ્ધાવપશ્યતામ્।
ભવન્તી તનયૌ શુદ્ધૌ હ્નીમર્યાદાવિવર્જિતૌ॥ ૪૭..

યષ્માદિમામમર્યાદાં ભવન્તૌ નિરપત્રપૌ।
અકુર્વતાં તતો ભૂયાદ્ સવતોર્જન્મ માનુષે॥ ૪૭..

માનુષીં યોનિમાસાદ્ય મદવેક્ષવણદોષતઃ।
ભવિષ્યન્તૌ ભવન્તૌ તુ શાખામૃગમુખૌ ભુવિ॥ ૪૭..

ઇતિ તાવુમયા શપ્તૌ હરપુત્રૌ મહામતી।
ભૃઙ્ગી ચૈવ મહાકાલઃ સ્વમાતુરન્તિકં તદા॥ ૪૭..

તૌ પ્રપ્તદુઃકૌ તુ તદા દુર્મસ્કૌ હરાત્મજૌ।
શાપં તસ્યા ન સેહાતે પ્રોચતુશ્ચેદમદ્રિજામ્॥ ૪૭..

અનાગસૌ સદૈવાવાં ભવત્યા હિમવત્સુતે।
કથં શપ્તૌ ત્વયા માતર્હઠાદેવં પ્રકોપયા॥ ૪૭..

નિયોજિતૌ યથા દ્વારિ મહેશે ન ત્વયા સહ।
તથા નિયોગં કુર્વન્તો તિષ્ઠાવો દ્વારિ સંયતૌ॥ ૪૭..

હઠાન્નિઃ સરણં ગેહાત્ તવૈવ ન હિ યુજ્યતે।
આગચ્છન્ત્યા ભવત્યા તુ દૃષ્ટાવાવાં સુસંયતૌ॥ ૪૭..

તસ્માન્નિરર્થકઃ કોપઃ કો દોષસ્તત્ર ચાવયોઃ।
તસ્માત્ તત્ર પ્રતીકાં શૃણુ માતરનિન્દિતે॥ ૪૭..

ત્વં માનુષી ક્ષિતૌ ભૂયા હરો ભવતુ માનુષઃ।
માનુષસ્ય હરસ્યાથ જાયાયાં હરતેજસા॥ ૪૭..

ભવત્યાશ્ચાપિ માનુષ્યાં ભવિષ્યાવસ્તથોદરે।
યદિ સત્યં હરસુતાવાવાં યદિ નિરાગસૌ॥ ૪૭..

તદાવયોરિદં વાક્યં સત્યમસ્તુ ગિરેઃ સુતે।
ઇત્યન્યોન્યમથો શાપં દત્ત્તા દત્ત્વા સુદારુણમ્॥ ૪૭..

વિનેશુ વિવિશુર્નૃ પશાર્દૂલ ગૌરી હરસુતૌ ચ તૌ।
અથ કાલે વ્યતીતે તુ સર્વજ્ઞો વૃષભધ્વજઃ॥ ૪૭..

તદ્‌ભાવિ કર્મ જ્ઞાત્વૈવ માનુષો હ્યભવત્ સ્વયમ્।
બ્રહ્મણો દક્ષિણાઙ્ગુ ષ્ઠાદ્ દક્ષો બ્રહ્મસુતોઽભવત્॥ ૪૭..

અદિતિસ્તત્સુતા જાતા તતઃ પૂષાહ્વયોઽભવત્।
પૂષ્ણઃ પુત્રોઽભવત્ પૌષ્યઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગઃ॥ ૪૭..

યસ્ય તુલ્યો નૃપો ન ભૂમૌ ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ।
સ પુત્રહીનો રાજાભૂત્ પૌષ્યો નૃપતિસત્તમઃ॥ ૪૭..

શેષે વયસિ સંપ્રાપ્તે ભાર્યાભિસ્તિસભિઃ સહ।
પૌષ્યઃ પરમયા ભક્ત્યા બ્રહ્માણં પર્યતોષયત્॥ ૪૭..

॥બ્રહ્મોવાચ॥
તસ્ય પ્રસન્નો ભગવાન્ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ।
તમુવાચ ચ રાજાનં કિમિચ્છસિ વદસ્વ મે॥ ૪૭..

પ્રસન્નોઽસ્મિ નૃપશ્રેષ્ઠ પ્રદાસ્યામિ યથેપ્સિતમ્।
યદિષ્ટં તવ જાયાનાં તદ્‌વદિષ્યસિ સામ્પ્રતમ્॥ ૪૭..

॥પૌષ્ય ઉવાચ॥
હિરણ્યગર્ભપુત્રોઽહં હિરણ્યગર્ભપુત્રોઽહં પુત્રાર્થી ત્વામુપાસ્મહે।
ત્વયિ પ્રસન્ને પુત્રો મે મૂયાલ્લક્ષણસંયુતઃ॥ ૪૭..

એતદર્થે સભાર્યોઽહં ભક્ત્યા ત્વાં સમુપસ્થિતઃ।
યથા મે જાયતે પુત્રસ્તથા કુરુ જગત્પતે॥ ૪૭..

પુન્નામ્નો નરકાત્ પુત્રસ્ત્રાયતે પિતરં પ્રસૂમ્।
અતસ્તસ્માદ્ ભયં બ્રહ્મં સ્ત્વં નાશયિતેમર્હસિ॥ ૪૭..

॥ બ્રહ્મોવાચ॥
શૃણુ પૌષ્ય યથા ભાવી પુત્રસ્તવ કુલોદ્વહઃ।
તદહં તે વદામ્યદ્ય ભાર્યાભિસ્તત્ સમાચાર॥ ૪૭..

ઇદં ફલં ગૃહાણ ત્વં મયા દત્તં નૃપોત્તમ્।
અજીર્ણં બહુલે કાલે પ્રાપ્તેઽપિ સુરસં સદાસુરસંસદિ ॥ ૪૭..

ફલમેતત્ સમાદાય તાવત્ સંવત્સરત્રયમ્ દ્વયમ્
આરાધય મહાદેવં સ પ્રસન્નો ભવિષ્યતિ॥ ૪૭..

યથા સમ્ભાષતે ભર્ગઃ ફલમેતત્ તથા ભવાન્।
કરિષ્યતિ ફલં રાજન્ ભાર્યાભિસ્તિસૃભિઃ સહ॥ ૪૭..

તતસ્તે લક્ષણોપેતસ્તનયઃ કુલવર્ધનઃ।
ભવિષ્યતિ સ્વયં શાસ્તા ચક્રવર્તી વસુન્ધરામ્॥ ૪૭..

॥ઔર્વ્ય ઉવાચ॥
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ બ્રહ્મા રાજાપિ સહ ભીરુભિઃ।
હરં યષ્ટું સમારેભે ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ॥ ૪૭..

નિરાશીઃ સંયતાહારઃ કદાચિત્ ફલભોજનઃ।
દૃષદ્વતીનદીતીરે ફલં સંસ્થાપ્ય ચાગ્રતઃ॥ ૪૭..

પુષ્પાર્ઘદીપધૂપૈશ્ચ વૃષભધ્વજમતર્પયત્।
સ તુ વર્ષત્રયેઽતીતે દ્વયાતીતે મહાદેવો જગત્પતિઃ॥ ૪૭..

પૌષ્યસ્ય નૃપતેઃ સમ્યક્ પ્રસસાદાર્થસિદ્ધયે।
પ્રસન્નઃ પ્રાહ નૃપતિં સહાદેવો હસન્નિવ।
ઉપાસસે કિમર્થં માં તન્મે વદ દદામિ તે॥ ૪૭..

॥પૌષ્ય ઉવાચ॥
અપુત્રોઽહં પુત્રકામસ્તચ્છુણુષ્વપૂજયામિ મુદ્રિતપુસ્તકે અધિકઃ।
યથાહં પુત્રવાન્ વૈ સ્યાં વૃષધ્વજ તથા કુરુ॥ ૪૭..

॥ઔર્વ્ય ઉવાચ॥
ઇતિ સ ન્યગદદ્રાજા ભાર્યાભિઃ સહ હર્ષિતઃ। મુદ્રિતપુસ્તકે અધિકઃ।
પ્રણમ્ય સ્તુતિપૂર્વેણ ભક્તિનમ્રાત્મમાનસઃ॥ ૪૭..

તતઃ પૂત્રાર્થિનં ભૂપં પ્રસન્નો વૃષભધ્વજઃ। મુદ્રિતપુસ્તકે અધિકઃ।
બ્રહ્મદત્તં ફલં હસ્તે કૃત્વેદં તમુવાચ હ॥ ૪૭..

॥ઈશ્વર ઉવાચ॥
ઇદં ફલં બ્રહ્મદત્તં વિભજ્ય નૃપતે ત્રિધા।
ભોજયેથાઃ સ્વજાયાસ્ત્વં પ્રહૃષ્ટઃ સુસ્થમાનસઃ॥ ૪૭..

તતઃ પ્રવૃત્તે ભવત એતાસુ ઋતુસઙ્ગમે।
આધાસ્યન્તિ તુ ગર્ભાસ્તુ ભાર્યાસ્તે યુગપન્નૃપ॥ ૪૭..

કાલં પ્રાપ્તે ચ યુગપત્ પ્રસવો યોષિતાં તવ।
ભવિષ્યતિ નૃપશ્રેષ્ઠ તત્રેત્થં ત્વં કરિષ્યસિ॥ ૪૭..

એકસ્યા જઠરે શીર્ષભાગસ્તે સમ્ભવિષ્યતિ।
અપરસ્યાસ્તદા કુક્ષેર્મધ્યભાગો ભવિષ્યતિ॥ ૪૭..

અધો નાભ્યાસ્તુ યો ભાગઃ સોઽપરસ્યાં ભવિષ્યતિ।
તચ્ચ ખણ્ડત્રયં ભૂપ યથાસ્થાનં પૃથક્ પૃથક્॥ ૪૭..

યોજયિષ્યસિ પશ્ચાત્ તે પુત્ર એકો ભવિષ્યતિ।
તસ્ય શીર્ષે ચન્દ્રરેખા સહજા સમ્ભવિષ્યતિ॥ ૪૭..

તેનૈવ નામ્ના સ ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ ચ ભૂતલે।
॥ઔર્વ્ય ઉવાચ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ મહાદેવસ્તાસાં ગર્ભાન્ સ્વયં તદા॥ ૪૭..

સંસ્કર્તું જાહ્નવીતોયમાત્મવાસાય વૈ ન્યધાત્।
તતઃ ફલે સ્વયં દેવઃ પ્રવિવેશ વૃષધ્વજઃ॥ ૪૭..

તત્ક્ષણાત્ તત્ફલં ભૂતં ત્રિભાગં સ્વયમેવ હિ।
પૌષ્યસ્તત્ફલમાદાય મુદિતઃ સહ ભાર્યયા॥ ૪૭..

પ્રયયૌ મન્દિરં હૃષ્ટો અનુજ્ઞાપ્ય વૃષધ્વજમ્।
તતઃ સમુચિતે કાલે પ્રાપ્તે તાભિસ્તુ ભક્ષિતમ્॥ ૪૭..

તત્ફલં નૃપશાર્દૂલ ગર્ભાશ્ચાપ્યાયિતાઃ શુભાઃ।
સમ્પૂર્ણે ગર્ભકાલે તુ ગર્ભેભ્યઃ સમજાયત॥ ૪૭..

ખણ્ડત્રયં પૃથગ્રાજંસ્તથા યથા ભર્ગેણ ભાષિતમ્।
તચ્ચ ખણ્ત્રયં પૌષ્યૌ યથાસ્થાનં નિયોજ્ય ચ॥ ૪૭..

એકપિણ્ડં ચકારાશુ તત્ર પુત્રો વ્યજાયત।
તસ્ય શીર્ષે તદા રાજન્ સહજેન્દુકલા શુભા॥ ૪૭..

વિરરાજ યથા સ્વસ્થા શરત્કાલે કલા વિધોઃ।
તં સર્વલક્ષણોપેતં પીનોરસ્કં સુનાસિકમ્॥ ૪૭..

સિંહગ્રીવં વિશાલાક્ષં દીર્ઘાયતભુજં તદા।
દૃષ્ટ્વા પૌષ્યોઽથ ભાર્યાભિસ્તિસૃભિઃ સહ સમ્મુદમ્॥ ૪૭..

લેભે દરિદ્રઃ સત્કોષં પ્રાપ્યેવ વિપુલં તતઃ।
તસ્ય નામાકરોદ્રાજા બ્રાહ્મણૈઃ સ્વૈઃ પુરોહિતૈઃ॥ ૪૭..

ચન્દ્રશેખર ઇત્યેવ કાન્ત્યા ચન્દ્રમસઃ સમઃ।
વવૃધે સ મહાભાગઃ પ્રત્યહં ચન્દ્રવત્ સુતઃ॥ ૪૭..

કલાભિરિવ તેજસ્વી શરદીવ નિશાકરઃ।
એવં તિસૃણામમ્બાનાં ગર્ભે જાતો યતો હરઃ॥ ૪૭..

અતસ્ત્ર્યમ્બક નામાભૂત્સુતોઽભુત્ પ્રથિતો લોકવેદયોઃ।
સ રાજપુત્રઃ કૌમારીમવસ્થાં પ્રાપયત્ તદા॥ ૪૭..

સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞો વિષ્ણોસ્તુલ્યો બભૂવ હ।
બલે વીર્યે પ્રહરણે શાસ્ત્રે શીલે ચ તત્સમઃ॥ ૪૭..

નાન્યોઽભૂદ્ નૃપશાર્દૂલ નો વા ભૂમૌ ભવિષ્યતિ।
અભિષિચ્યાથ તં રાખ્યે કુમારં બલવત્તરમ્॥ ૪૭..

દશપઞ્ચૈકવર્ષીયં સર્વરાજગુણૈર્યુતમ્।
તિસૃભિઃ સહભાર્યાભિર્વનં પૌષ્યો વિવેશ હ।
વૃદ્ધોચિતક્રિયાં કર્તું રાજા પરમધાર્મિકઃ॥ ૪૭..

ગતે પિતરિ રાજા સ વનવાસં મહાબલઃ॥ ૪૭..

સર્વાં ક્ષિતિં વશે ચક્રે સામાતયૈઃ સામાત્યશ્ચન્દ્રશેખરઃ।
સાર્વભૌમો નૃપો ભૂત્વા રાજભિઃ પરિસેવિતઃ॥ ૪૭..

અમરૈરિવ દેવેન્દ્રો વિજહાર શ્રિયા યુતઃ।
એવં પૌષ્યસુતો ભૂત્વા ત્ર્યમ્બકઃ પુણ્યનિર્વૃતઃ॥ ૪૭..

બ્રહ્માવર્તાહ્વયે રમ્યે કરવીરાહ્વયે પુરે।
દૃષદ્વતીનદીતીરે રાજા ભૂત્વા મુમોદ હ॥ ૪૭..

અથૈકદા સ પિતર વનવાસગતં સ્વયમ્।
માતૃશ્ચાપિ નૃપશ્રેષ્ઠ દ્રષ્ટુકામોઽભવન્નૃપઃ॥ ૪૭..

સ એકસ્યન્દનેનૈવ એકાકી ચન્દ્રશેખરઃ।
વિપુલં ધનુરાદાય સમાર્ગણગણં તદા॥ ૪૭..

તપોવનં પુણ્યમયં વિષયાન્તે વ્યવસ્થિતમ્।
આસસાદ દિદૃક્ષુઃ સ તાતં વૃદ્ધં સમાતૃકમ॥ ૪૭..

સ ગચ્છન્ પિતુરભ્યાશં નૃપતિં ચન્દ્રશેખરઃ।
દદર્શ નમુચં નામ તપસ્યન્તં મહામુનિમ્॥ ૪૭..

કૃષણાજિનોત્તરીયેણ સંવીતં સૂર્યસન્નિભમ્।
ઊર્ધ્વગાભિર્જટાભિશ્ચ સંયુતં ધ્યાનિનં કૃશમ્॥ ૪૭..

તપસા દ્યોતિતતનું નિશ્ચલં કુશજાસનમ્।
તં દૃષ્ટ્વા દૂરતો વીરો રથોપસ્થાદવાતરત્॥ ૪૭..

ઉપતસ્થે ચ વિપ્રેન્દ્રં વિનયાનતકન્ધરઃ।
પ્રણનામ મુનિં તં ચ વાક્યમેતદુદીરયનુદાહરન્ ॥ ૪૭..

પૌષ્યસ્ય તનયો બ્રહ્મન્ નામ્નાહં ચન્દ્રશેખરઃ।
પ્રણમામિ મહાભક્ત્યા ભવન્તં મુનિસત્તમમ્॥ ૪૭..

ઇત્યુક્ત્વા પ્રાઞ્જલિસ્તસ્થૌ મુનેસ્તસ્યાગ્રતો નૃપઃ।
નમુચસ્ય મુખં વીક્ષ્ય ભક્તિનમ્રાત્મમાનસઃ કન્ધરઃ ॥ ૪૭..

પૂર્વમેવ યદા રાજા પ્રાવિશત્ તપસે વનમ્।
તદૈવ સહ ભાર્યાભિસ્તં મુનિં પ્રત્યપૂજયત્॥ ૪૭..

ચિરમારાધ્ય નમુચં પૌષ્યઃ પરમપણ્ડિતઃ।
પ્રસાદયામાસ મુનિં પુત્રાર્થે સૂનૃતાક્ષરૈઃ॥ ૪૭..

વિષયાન્તે તપઃ કુર્વન્ મુનિશ્રેષ્ઠેહ તિષ્ઠસિ।
એકન્તુ પ્રાર્થયે ત્વત્તો યદિ માં દયસે મુને॥ ૪૭..

શિશુર્મે તનયો રાજા ચન્દ્રશેખરસંજ્ઞકઃ।
સહજેન્દુકલાયુક્તો બાલભાવાચ્ચ ચઞ્ચલઃ॥ ૪૭..

સ ચેદં ભવન્તમાસાદ્ય કરાચિદપરાધ્યતિ।
તદા ક્ષમિષ્યસિ મુને મયૈતત્ પ્રાર્થિતં ત્વયિ॥ ૪૭..

પૌષ્યસ્ય વચનં શ્રુત્વા મુનિશ્ચાઙ્ગીચકાર હ।
દૃષ્ટ્વા તત્તનયં વિપ્રઃ પૌષ્યવાક્યમથાસ્મરત્॥ ૪૭..

સ્મૃત્વાગ્રતઃ સ્થિતં નમ્રં સુચિરં ચન્દ્રશેખરમ્।
ઇદં પ્રોવાચ સ મુનિર્દયાવાન્નમુચાહ્વયઃ॥ ૪૭..

વિનયેનાદ્ય તુષ્ટોઽસ્મિ ભવતઃ ચન્દ્રશેખર।
વરં વરય દાસ્યામિ વાઞ્છિતં મે મહત્તરમ્॥ ૪૭..

તસ્ય શ્રુત્વા તતો વાક્યં નૃપતિશ્ચન્દ્રશેખરઃ।
પુનઃ પ્રણમ્ય નમુચમિદમાહાતિસૂનૃતમ્॥ ૪૭..

કાયેન મનસા વાચા યદર્થદ્વિજસત્તમ ।
તત્સર્વં વિષયે મેઽસ્તિ ત્વાદૃશા યસ્ય દક્ષિણાઃ॥ ૪૭..

મનોગતં મે દુષ્પ્રાપં વાઞ્છનીયં ન વિદ્યતે।
તદેવ વરણીયં મે યદ્ દદાતિ સ્વયં ભવાન્॥ ૪૭..

॥નમુચ ઉવાચ॥
ત્વં સપ્તદશવર્ષાણાં પ્રાપ્તે સંવત્સરે પરે।
ભવિષ્યસિ નૃપશ્રેષ્ઠ વરરામાપતિઃસ્વયમ્॥ ૪૭..

યથા ગિરિસુતા શમ્ભોર્યથા લક્ષ્મીર્ગદાભૃતઃ।
યથા સુરેશસ્ય શચી તથા તેઽપિ ભવિષ્યતિ॥ ૪૭..

ઇત્યુક્ત્વા સ મુનિર્ભૂપં નમુચસ્તપસાં નિધિઃ।
વિસર્જયામાસ તદા સ ચાપિ મુદિતો યયૌ॥ ૪૭..

સ ગત્વા પિતરં પ્રાપ્ય માતૃશ્ચ ચન્દ્રશેખરઃ।
અપૂજયદ્ યથાર્હન્તુ તૈરપ્યાશ્વાસિતઃ સુતઃ॥ ૪૭..

અથાગતો નૃપઃ સ્વીયાં કરવીરપુરીં પ્રતિ।
મુદિતઃ સચિવૈ, સાર્દ્ધં રેમે દેવેન્દ્રસન્નિભઃ॥ ૪૭..

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે નવચત્વારિંશ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ