કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 45
કાલિકાપુરાણમ્ પઞ્ચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ અર્ધનારીશ્વરચરિતવર્ણનમ્
અથ શ્રીકાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૪૫
॥ ઋષય ઊચુઃ ।
વિચિત્રમિદમાખ્યાનં બ્રહ્મન્ કાલીહરાગમમ્ ।
પુણ્યં પાપહરં નિત્યં શ્રુતિસૌખ્યપ્રદં વરમ્
ભૂયઃ કથય શર્વસ્ય કાલીતન્વાર્ધમુત્તમમ્ ।
કથં જહાર ગૌરી વા કથમ્ભૂતાથ કાલિકા
કેન વા કારણેનાશુ કૃષ્ણા ગૌરીત્વમાગતા ।
તન્ન: કથય તત્ત્વેન મુનિશ્રેષ્ઠ દ્વિજોત્તમ
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇદં તુ મહદાખ્યાનં કથયિષ્યામિ વોઽધુના ।
મહર્ષયસ્તચ્છૃણ્વન્તુ તત્ત્વેન શુભદં પરમ્
એતદૌર્વ પુરા રાજા સગરઃ પૃષ્ટવાન્મુનિમ્ ।
સ તં યથા સમાચષ્ટ તદ્વોઽથ નિગદામ્યહમ્
પુરાભૂત્ સોમવંશે ચ સગરો નામ પાર્થિવઃ ।
સ શ્રીમાન્ બલવાન્ દક્ષઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગઃ
સોઽભૂદેકરથેનૈવ જિત્વા સર્વાન્ મહીભુજઃ ।
સાર્વભૌમો નરપતિ: સર્વરાજગુણૈર્યુતઃ
તં પ્રાપ્તરાજ્યં રાજાનં સગરં પાર્થિવોત્તમમ્ ।
સભાજયિતુમત્યર્થં મુનયઃ સમુપાગતાઃ
પ્રાચ્યોદીચ્યા મહાત્માનો દાક્ષિણાત્યાસ્તથોત્તરાઃ ।
મુનયો બ્રાહ્મણાશ્ચૈવ નૃપં દ્રષ્ટું સમાગમન્
આગતેષ્વથ સર્વેષુ મહાત્મા જ્વલનોપમઃ ।
ઔર્વો નામ મુનિઃ શ્રીમાનાગતો નન્દિતું નૃપમ્
તમાગતં મુનિં દૃષ્ટ્વા જ્વલન્તમિવ પાવકમ્ ।
સપર્યયા મહત્યા તુ સગરસ્તમપૂજયત્
પાદ્યમાચમનીયં ચ દત્ત્વૈવાર્ધપુરોગમમ્ ।
નિવેશયામાસ ચ તં મુનિશ્રેષ્ઠં વરાસને
ઉવાચ ચ મહાત્માનમૌર્વં સ સગરો નૃપઃ ।
પ્રણમ્ય ચ યથાયોગ્યં કુશલં તુ ઇતિ દ્વિજમ્
સ ચ પ્રાહ મુનિશ્રેષ્ઠો નરરાજ સદા મમ ।
સર્વત્ર કુશલં ત્વાં તુ દ્રષ્ટું કુશલમુત્સહે
ત્વત્તઃ કોન્યોઽસ્તિ કુશલી પૃથિવ્યાં સર્વરાજસુ ।
ય એકઃ સઞ્જિગાયાશુ ભવાન્ સકલપાર્થિવાન્
કુશલં વર્ધતાં નિત્યં તવ રાજવરોત્તમ ।
યથા નીત્યા સદાચારૈઃ પૃથિવીં શાધિ ભૂપતે
તવ વૃદ્ધૌ જગદ્વૃદ્ધિર્વૃદ્ધૌ ચેષ્ટાં તતઃ કુરુ ।
શુભ્રાંશુવૃદ્ધૌ સતતં સાગરસ્યેવ વર્ધનમ્
પ્રથમં સદ્ગુણૈરાત્મા ક્રિયતાં નૃપ યોજનમ્ ।
તતઃ સ્વભાર્યા મહિષી ક્રિયતાં તદ્ગુણૈર્યુતા
નિત્યા સંયોજિતા ચેત્ સ્યાદ્વનિતા સ્વયમેવ હિ ।
સ્વગુણેષુ પ્રવેક્ષ્યન્તી મહત્યપિ ધૃતવ્રતા
શ્રૂયતે હિમવત્પુત્રી શમ્ભુસંગતમાનસા ।
ક્રિયાભ્યુપાયૈર્બહુભિઃ શમ્ભુના સા પ્રયોજિતા
તતોઽતિમહતા પ્રેમ્ણા શઙ્કરસ્યાથ પાર્વતી ।
શરીરમર્ધમહરત્તસ્યૈવાનુમતે સતી
અર્ધનારીશ્વરસ્તેન તદા પ્રભૃતિ શઙ્કરઃ ।
અભવન્ નૃપશાર્દૂલ નાન્યાં ભાર્યાં ગૃહીતવાન્
તસ્માત્ ત્વમપિ રાજેન્દ્ર સ્વજાયામાત્મનોત્તરે ।
ગુણૈઃ સંયોજય લઘુ સંયોજય તતઃ સુતમ્
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યૌર્વભાષિતં શ્રુત્વા સગરોઽપિ મુદાન્વિતઃ ।
ઇદં મુનિમપૃચ્છત્ સ નૃપતિઃ સ્મિતસન્તતઃ
॥ સગર ઉવાચ ॥
કથં સા ગિરિજા દેવી કાયાર્ધમહરત્ સતી ।
શઙ્કરસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ તદહં શ્રોતુમુત્સહે
નીત્યા યયા વા યોક્તવ્યા સ્વાત્મા ભાર્યા સુતોઽથવા ।
તાં નીતિં ચ સદાચારસંહિતાં શ્રોતુમુત્સહે
રાજનીતિં સતાં નીતિમન્યેષાં ચ કૃતાત્મનામ્ ।
પૃથક્ પૃથક્ શ્રોતુમિચ્છુરહં ત્વાં નાથયે દ્વિજ
યદિ ગુહ્યમિદં બ્રહ્મન્ન તદા શ્રોતુમુત્સહે ।
તથા નાજ્ઞાપયામિ ત્વાં શ્રોતુમિચ્છુશ્ચ તત્સમમ્ ।
કૃપયા કથનીયં ચેત્તદા કથય તન્મુને
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં સગરેણોક્તમૌર્વોઽપિ દ્વિજસત્તમ ।
પ્રત્યુવાચ મહાત્માનં કૃપાલુસ્તત્ર ભૂપતૌ
॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ યદ્ યત્ પૃષ્ટમિહ ત્વયા ।
યથા હરસ્ય તન્વર્ધ ભૂભૃત્પુત્રી પુરાહરત્
યથા નીતિસ્ત્વયા કાર્યા યત્ર યત્ર નૃપોત્તમ ।
સર્વેષાં ચ સદાચારં ક્રમાદ્ વક્ષ્યામિ તચ્છૃણુ
યદોઢા હિમવત્પુત્રી શઙ્કરેણ મહાત્મના ।
કિયન્તં સ તદા કાલં તત્ર નિન્યે સમોમયા
રમમાણસ્તયા સાર્ધં સાનૌ કુઞ્જે દરીષુ ચ ।
વિજહાર ચિરં તત્ર પાર્વતીં મોદયન્ હરઃ
અથ કાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે શમ્ભુઃ કૈલાસપર્વતમ્ ।
સગણો ભાર્યયા સાર્ધમગચ્છત્ત્રિદિવોપમમ્
સ તયા ક્રીડમાનશ્ચ ત્યક્તધ્યાનાત્મચિન્તનઃ ।
તદ્વક્ત્રચન્દ્રે નેત્રાણિ ચકોરાનિવ ચાકરોત્
પુષ્પાણિ ક્વચિદાહૃત્ય ગિરિજાં પ્રતિ શઙ્કરઃ ।
સર્વાઙ્ગસઙ્ગિનીં માલાં વિદધેઽતિમનોહરામ્
કદાચિદાદર્શતલે યુગપચ્ચાત્મનો મુખમ્ ।
મુખં તથૈવાપર્ણાયાઃ વીક્ષાઞ્ચક્રે વૃષધ્વજઃ
કદાચિન્મૃગનાભીનાં વિલેપૈર્ગન્ધપત્રકમ્ ।
તસ્યા ઘનસ્તનયુગે વિલિલેખ સ્મરાન્તકઃ
ગન્ધસારવિલેપેન તિલકાન્યમ્બિકાતનૌ ।
લલાટે ચાકરોચ્ચારુ ચન્દ્રવદ્ઘનસન્ધિષુ
ઉમાનિર્યાસસંસક્તકેશપાશેષુ ચિત્રકમ્ ।
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમસ્ય વિલેપનૈઃ
ચકાર યેન તસ્યાસ્તુ કેશપાશો વ્યરાજત ।
નર્તનાયાવતીર્ણસ્ય શિખિપુચ્છસ્ય સામ્યધૃક્
જામ્બૂનદમયાઞ્ શુદ્ધાન્ કુણ્ડલાદ્યાન્ મનોહરાન્ ।
અલઙ્કારાનુમા દેહે સમાકાર્ષીદ્ વૃષધ્વજ:
તૈર્જામ્બૂનદસમ્ભૂતૈર્યોજિતૈર્ગિરિજાતનુઃ।
વિભાતિ જલદાપૂર્ણે કાલિકેવ તડિદ્ગણૈઃ
સર્વૈર્દિવ્યૈરલઙ્કારૈર્નાનારત્નૈઃ સદંશુકૈઃ ।
સમ્પૂર્ણમણ્ડિતા કાલી સાદૃશ્યં પ્રકૃતેર્દધૌ ॥ ૪૪ ।
એવં સદા સાનુરાગસ્તસ્યાં શમ્ભુર્જગત્પતિઃ ।
જગદ્ધિતાય ચિક્રીડ કાલ્યા દયિતયા સહ
કાલી ચ જગતાં માતા મહામાયા જગન્મયી ।
યોગનિદ્રા જગદ્બુદ્ધિર્વિદ્યાવિદ્યાત્મિકાખિલા
પ્રકૃતિઃ પરમામૂર્તિઃ સર્ગાન્તસ્થિતિકારિણી ।
સમ્મોહ્ય શઙ્કરં યત્નાજ્જગતાં ચ હિતૈષિણી ।
રેમે તેન સમં દેવી ચન્દ્રિકેવ સુધાંશુના
અથૈકદા સ્મરહરઃ કૈલાસાગ્રે સહોમયા ।
રમમાણો મુદા યુક્તો દદૃશેઽપ્સરસઃ શુભાઃ
રૂપયૌવનસમ્પન્નાઃ સર્વલક્ષણસંયુતાઃ ।
તાસાં મધ્યગતા વેશ્યા ઉર્વશી ચ મનોહરા
.
તા: સર્વા રક્તગૌરાંગ્યઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતાઃ ।
મુનીનાં ચ મનોઽત્યર્થં શક્તા મોહયિતું હઠાત્
તાઃ પ્રણમ્ય હરં દૃષ્ટ્વા ગિરિજાં ચ મનોરમામ્ ।
અગ્રે પ્રાઞ્જલયસ્તસ્થુસ્તદ્ભીતિનતમસ્તકાઃ ॥ ૫૧ ।
અથ પ્રાહ તદા ભર્ગઃ પાર્વતીમિદમદ્ભુતમ્ ।
તાસાં સમક્ષં તસ્યાં તુ ભાષિતું સ્યાદ્ યદપ્રિયમ્
॥ ભર્ગ ઉવાચ ।
કાલિ ભિન્નાઞ્જનશ્યામે ઉર્વશ્યાદ્યપ્સરોગણૈઃ ।
ત્વયેહ સ્ત્રીસ્વભાવેન સંલાપઃ ક્રિયતામિતિ
॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય યથાયોગ્યં ચ સોર્વશી ।
અપ્સરસઃ સમાભાષ્ય વિસૃષ્ટા ગિરિજા તયા । । ૫૪ ॥
અથ સા ક્રોધવશગા પાર્વતી ભર્ગભાવિતાત્ ।
કાલી ભિન્નાઞ્જનશ્યામેત્યુદિતા હ્યભવત્ ક્ષણાત્
સા ચાપ્સરસાં પુરતો વર્ણોદ્દેશવિકત્થનમ્ ।
ન સેહે મન્યુના યુક્તા ગિરિજેન્દુકલાભૃતઃ
અથ સા રોષસંયુક્તા ત્યક્ત્વા વૃષભવાહનમ્ ।
અપહ્નુતે શૈલસાનૌ રોષાપહ્નુતિમાગતા
માર્ગમાણોઽથ વિરહવ્યાકુલો વૃષવાહનઃ ।
નાસસાદ કિયત્કાલં પાર્વતીં પર્વતોત્તમે
વિરહવ્યાકુલં જ્ઞાત્વા સ્વયં સા પાર્વતી હરમ્ ।
આત્માનં દર્શયામાસ ગિરસાનાપહ્નુતે
તામાસાદ્ય તતઃ શમ્ભુઃ કિમર્થમભજઃ પ્રિયે ।
માનં મનોનુદં દેવિ વિશીર્ણ ઇવ ચાબ્રવીત્
॥ શિવ ઉવાચ ॥
ભર્તુરાગઃ પુરન્ધ્રીણાં માનગ્રહણકારણમ્ ।
તદ્વિના ગ્રહણાત્તસ્ય ભીરુ પ્રાપ્નોતિ વાચ્યતામ્
તસ્માત્ કિમર્થમકરો રોષં ત્વં જલજાનને ।
તદાચક્ષ્વ દ્રુતં કાન્તે મનો મે ન પ્રસીદતિ
॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા શઙ્કરો દેવીં તામાલિઙ્ગિતુમુદ્યતઃ ।
કાલી તં વારયામાસ વચનં ચાબ્રવીદિદમ્
॥ કાલ્યુવાચ ॥
ન દૃષ્ટપૂર્વા કિમહં યેન ભિન્નાઞ્જનોપમા ।
ક્રિયતે મયિ ભૂતેશ ભવતાપ્સરસાં પુરઃ
જાતિહીનં વૃત્તિહીનં રૂપહીનમદક્ષિણમ્ ।
હીનાંગમતિરિક્તાઙ્ગં તેન દોષેણ નાક્ષિપેત્
ઇતિ બ્રહ્મા પુરા પ્રાહ વૈદૌઘાર્થાવનિશ્ચયમ્ ।
તં ચાવમન્ય ભવતા પરિહાસોઽભ્યભાષ્યત
યાવન્ન મે શરીરસ્ય ભવિત્રી સ્વર્ણગૌરતા ।
ન સમેષ્યે ત્વયા તાવદિતિ સત્યં બ્રવીમિ તે
શરીરગૌરતાં શમ્ભો ન સમેષ્યે ત્વયા વિના ।
તત્ર મે શૃણુ સન્ધાય આત્મનઃ શિરસા શપે
॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સા તદા દેવી તસ્યૈવ પુરતો યયૌ ।
મહાકોષીપ્રપાતાખ્યં હિમવત્સાનુમુત્તમમ્
મહાદેવોઽપિ તાં ભાવ્યં જ્ઞાનેન કૃતનિશ્ચયમ્ ।
અર્થં જ્ઞાત્વા તદાપર્ણાં સર્વજ્ઞો નાપ્યવારયત્
॥ કાલીતપવર્ણન ॥
સા ગત્વા પૂર્વવત્તત્ર શમ્ભુસઙ્ગતમાનસા ।
શતમારાધયામાસ વર્ષાણિ વૃષભધ્વજમ્
એકં પાદં સમુત્ક્ષિપ્ય વામેનાક્રમ્ય સા ક્ષિતિમ્ ।
ઉત્તરાભિમુખી ભૂત્વા નિરાહારા નિરન્તરમ્
વૈયાઘ્રચર્મવસના સોર્ધ્વમૂર્દ્ધાનના સતી ।
જ્યોતિર્મયં પરં શાન્તં શિવં શિવકરં વરમ્ ।
આત્મસ્વરૂપતત્ત્વજ્ઞા તત્ત્વેનારાધયદ્ધરમ્
તાં ચિન્તયન્તીં પરમનિશ્ચલાં તત્ત્વમાનસામ્ ।
મેને મુનિગણ: સ્થાણુર્યો ન જાનાતિ તત્ત્વતઃ
એવં તસ્યાસ્તપસ્યન્ત્યા જગ્મુર્વર્ષાણિ વૈ શતામ્ ।
અન્યેષાં ચ યથા શશ્વદેકં નૃપતિસત્તમ
તતસ્તાં શતવર્ષાન્ત શઙ્કરો યોગતત્પરઃ ।
આત્માનં દર્શયામાસ ક્રમાદેકં સ સત્રયમ્
પ્રથમં દર્શયામાસ બ્રહ્માણં ચ હરિં તતઃ ।
તતસ્તુ શામ્ભવં દેહં તતસ્તેષામથૈકતામ્
જ્યોતિર્મયત્વં શુદ્ધત્વં સર્વેષાં હેતુતાં તથા
તતસ્તુ શમ્ભુરૂપં સ દર્શયામાસ શઙ્કરઃ ।
યોગનિદ્રાં મહામાયાં યોગિનીં કાલિકામ્બિકામ્
પ્રથમં દર્શયિત્વા તુ તસ્યાઃ પ્રકૃતિરૂપતામ્ ।
પશ્ચાત્ સા પાર્વતીત્યેવ ક્રમાત્તસ્યા અદર્શયત્
તપસા સમ્ભૃતેનાશુ જ્ઞાનમાસાદ્ય પાર્વતી ।
અન્તર્દૃષ્ટ્યા બહિર્દૃષ્ટ્યા તત્ત્વં જ્ઞાત્વા યથાતથમ્
શમ્ભું જગન્મયં મેને તથાત્માનં જગન્મયીમ્ ।
બ્રહ્મા વિષ્ણુર્હરશ્ચાપિ તતઃ સર્વમિદં જગત્
અહં સમસ્તપ્રકૃતિર્યોગનિદ્રા તથા સતી ।
ઇતિ ધ્યાનેન સા દેવી પ્રાપ્ય ધ્યાનં તદાત્યજત્ ।
ઉન્મીલ્ય નયનદ્વન્દ્વં બહિઃ શમ્ભું દદર્શ ચ
સા દૃષ્ટ્વા શઙ્કરં દેવં દેવદેવમુમાપતિમ્ ।
તુષ્ટાવ વાગ્ભિરિષ્ટાભિર્યમિનં યોગતત્પરમ્
॥ પાર્વત્યુવાચ ॥
નમસ્તે જગતાં નાથ નમસ્તે કેશવાવ્યય ।
પ્રધાનપુરુષાતીત કારણત્રયકારણ
યોગમોહમનોરાગ ધર્માધર્મમયસ્તથા ।
વિદ્યાવિદ્યાસ્વરૂપશ્ચ શામ્ભવઃ કાય એષ તે
ત્વં નિઃશ્રેયઃ શ્રેયસા યુજ્યમાનો
દૃશ્યોઽદૃશ્યો યોગમૂર્તિર્મનીષી ।
સમ્યક્ શ્રદ્ધા પૌરુષે તત્ત્વરૂપં
ત્વં વૈ જ્યોતિઃ શાન્તિરૂપં પુરસ્તાત્
બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્ત્વં હરસ્ત્વં મહેન્દ્રઃ
સૂર્ય: સોમો વાયુરગ્નિર્ધનેશઃ ।
ત્વં તોયેશ: શમનો રાક્ષસશ્ચ
શેષસ્ત્વત્તો વિદ્યતે કોઽપિ નાસ્મિન્
ત્વં ભૂમિર્દ્યૌર્દ્યુસદાં ચાપિ પન્થા-
સ્ત્વં સ્થાવરો જઙ્ગમો ભૂર્વલસ્થ: ।
જ્ઞાનં જ્ઞેયં ધ્યાનગમ્યં ચ તત્ત્વં
પરાત્પરં વ્યક્તરૂપં પરેષામ્
ત્વં પુરુષ: પરમાત્મા પ્રધાનં
ત્વં હિ જ્યાયાનાગમો જ્ઞાનગમ્યઃ ।
ભાવઃ કૃત્યં પઞ્ચરૂપી સમસ્તૈ-
રાસાદ્યસ્તે ગોચરાસ્તદ્ભવાય
કીર્તિઃ કીર્ત્યઃ સ્તુત્યરૂપી સ્તુતિશ્ચ
દ્રષ્ટા દૃશ્ય: સ્થૈર્યધૃક્ સ્થાવરશ્ચ ।
નિત્યોઽનિત્યો મુક્તયોગો વિયોગો
દાનાદાને ભેદસામપ્રયોગઃ
નીતિર્નેયો દીક્ષિતો દક્ષિણાશ્ચ
સારાત્ સાર: સંવિધાતા વિધેયઃ ।
આર્યોઽનાર્યો રૂપધૃગ્રૂપહીનો
દિવ્યો દેવો માનુષોઽમાનુષશ્ચ
સૃજ્ય: સ્રષ્ટા પાલક: પાલ્યરૂપ-
શ્ચેતા ચેયો નોર્મિયુક્તસ્તથોર્મિઃ ।
વિદ્યાવિદ્યાવેદવાદૈકરૂપો
રૂપારૂપસ્તીક્ષ્ણસૌમ્યૈકરૂપઃ
ભાવાભાવઃ શોભનઃ શુદ્ધરૂપી
શશ્વદ્દાન્તઃ શાન્તિરૂગ્રા મુનીનામ્ ।
દ્વન્દ્વોઽદ્વન્દ્વ: સર્વગોઽસર્વગશ્ચ
ભ્રાન્તોઽ ભ્રાન્તઃ સિદ્ધસિદ્ધિપ્રદશ્ચ
એકસ્થસ્ત્વં સર્વગોપ્તા સુદેહો
નિર્દેહસ્ત્વં દેહ એક: સુરાણામ્ ।
સ્થૂલઃ સૂક્ષ્મો નિર્વિકારઃ શરીરી
વિશ્વાત્મા ત્વં નાસ્તિ ભિન્નો ભવત્તઃ
કાર્યાકાર્યે યસ્ય રૂપે સમસ્તે
વ્યાપ્યાવ્યાપ્યે ભોગહીનોઽતિપૂર્ણઃ ।
યોગજ્ઞાનસ્થાત્મકં યસ્ય નિત્યં
રૂપં યસ્ય શ્રીદ તસ્મૈ નમસ્તે
પ્રધાનપુંસોરપિ યો વિધાતા
યઃ કાલરૂપી પુરુષ: પરેશઃ ।
તમીશમુગ્રં વરદં વરેણ્યં
નમામિ ચિન્નીતિવિતાનકં ત્વામ્
અક્ષયો યોઽવ્યયઃ સાક્ષી ક્ષેત્રજ્ઞઃ ક્ષેત્રધૃગ્વરઃ ।
તસ્મૈ નમસ્તે વિશ્વાત્મન્ વૃષધ્વજ મહેશ્વર
જ્ઞાનામૃતવિનિસ્યન્દિ યસ્ય ચિચ્ચન્દ્રમાઃ સદા ।
તદ્રૂપમેકં યં જ્ઞેયં ભક્તિમાત્રં નમોઽસ્તુ તે
॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્તુતો મહાદેવઃ સર્વભૂતાનુકમ્પકઃ ।
પ્રસન્નવદનઃ પ્રાહ પાર્વતીં પ્રતિહર્ષયન્
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
પ્રીતોઽસ્મિ દેવિ ભદ્રં તે વરં વરય વાઞ્છિતમ્ ।
તપસાપ્યાયિતશ્ચાહં ત્વયા બ્રહ્મા તથા હરિઃ
તપસા ત્વત્સમો નાસ્તિ શીલેન ચ ગુણેન ચ ।
ત્વાં વિના ન હિ તૃપ્યામિ પ્રિયે કુરુ યથેપ્સિતમ્
તતઃ સા મોહિતા પ્રાહ માયયા હિમવત્સુતા ।
જામ્બુનદાભગૌરો મે દેહો ભવતુ સામ્પ્રતમ્ ।
અનન્યકાન્તસ્ત્વં ચાપિ ભૂયા મત્તો વિના હર
એવમુક્તો મહાદેવઃ પાર્વત્યા પાર્વતી તતઃ ।
આકાશગઙ્ગાતોયૌઘે મજ્જયામાસ ભામિનીમ્
સા નિમજ્જ્ય સમુત્તીર્ણા વિદ્યુદ્ગૌરી વ્યજાયત ।
સિતામ્ભોમધ્યગા દેવી શારદાભ્રે તડિદ્યથા ॥૧૦૫।
શમ્ભુશ્ચાઙ્ગીચકરાશુ નાહં ત્વત્તો વિના પ્રિયે ।
મનસાપિ ગ્રહીષ્યામિ નાન્યાં સત્યં બ્રવીમિ તે
॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
અથ તોયાત્ સમુત્તીર્ણા પાર્વતી મોદસંયુતા ।
તપઃ ક્લેશપરિત્યક્તા ચન્દ્રિકેવ વિધોર્યથા
અથ તાં પાર્વતીં દેવીમાદાય વૃષભધ્વજઃ ।
જગામ શૈલં કૈલાસં સ્વમાશ્રમપદં લઘુ
તદા ગત્વા હરો દેવીમધિવાસ્ય વિભૂષ્ય ચ ।
પૂર્વવન્મોદયામાસ નર્મહાસકથાદિભિઃ
સાપિ સૌવર્ણગૌરાઙ્ગી વીક્ષ્ય રૂપં મનોહરમ્ ।
ગૃહીતસમયં શમ્ભું પ્રાપ્યાતીવ મુમોદ હ
એવં તયોસ્તુ શિવયોરન્યોન્યરમમાણયોઃ ।
જગામ સુચિરં કાલં કૈલાસે પર્વતોત્તમે
અથૈકદા મહાદેવસમીપે હિમવત્સુતા ।
આસીના દદૃશે તસ્ય સ્વાં છાયામુરસિ સ્થિતામ્
સ્ફટિકાભ્રસમે સ્વચ્છે હૃદિ શમ્ભોર્મનોહરે ।
યોગિજ્ઞાનાદર્શતલે ચાર્વઙ્ગીં પ્રતિબિમ્બિતામ્
આત્મચ્છાયાં ગિરિસુતા વામભાગે મનોહરે ।
દદર્શ વનિતારૂપં સ્મિતવક્ત્રાં મનોહરામ્
ભ્રાન્ત્યા દૃષ્ટ્યાથ પાર્વત્યાસ્તદા જ્ઞાનમજાયત ।
કૃતસત્યોઽપિ ગિરિશઃ કિમન્યાં વનિતાં દધૌ ।
માયયા સ્થાપિતાં ગાત્રે વીક્ષન્તીં કુટિલં ચ મામ્
ઇતિ તસ્યાસ્તદા વક્ત્રં મલિનં ભ્રુકુટીયુતમ્ ।
બભૂવ વૃષકેતુશ્ચ શ્યામ ઉત્પાતકો યથા
સા દૃષ્ટ્વાથ તદા છાયાં વિષ્ણુમાયા-વિમોહિતા ।
અપહ્નુતં ગિરે: શૃઙ્ગં માનાદ્રોષાદ્વિવેશ હ
અથ તાં માર્ગમાણસ્તુ શઙ્કરો વિરહાકુલઃ ।
ચિરાદપહ્નુતાં દેવીમાસસાદ તતો હરઃ
તામાસાદ્ય મહાદેવો વિવર્ણવદનાં પ્રિયામ્ ।
ઉવાચ રોષણે હેતું જ્ઞાતુમિચ્છુર્યથાતથમ્
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
કિમર્થસ્ત્વં વરારોહે મહ્યં કુપ્યસિ કોપને ।
રોષહેતુમહં વક્તું તવેચ્છામીહ વલ્લભે
ન તુભ્યમપરાધ્યામિ વાચા વા માનસાથવા ।
કાયેન વા કથં કોપં કર્તુમર્હસિ ભામિનિ
॥ દેવ્યુવાચ ।
સમયેન મયા પૂર્વં તથા સમ્પ્રાર્થિતો ભવાન્ ।
કથં તં પરિહાય ત્વમન્યાં ભાર્યાં સમીહસે
પ્રત્યક્ષેણ મયા દૃષ્ટા તવ હૃદ્યન્તરે હર ।
ચાર્વઙ્ગી વનિતા કાચિત્તોયનિર્યાતભસ્મનિ
ભવાન્ સર્વજ્ઞાનમયઃ સર્વગઃ પરમેશ્વરઃ ।
તોષિતો મે તપોવ્રાતૈર્ન તુષ્ટસ્ત્વં મહેશ્વર
તસ્માદહં તપસ્તપ્તું શશ્વદ્ગન્તું સમુત્સહે ।
અનુજાનીહિ માં શમ્ભો મા વિલમ્બં વૃથા કૃથાઃ
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્યાઃ સ્મિતવિસ્તારિતાનનઃ ।
શઙ્કરઃ પાર્વતીં પ્રાહ સન્દિગ્ધામિવ ભામિનીમ્
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
નાહમન્યાં સ્ત્રિયં વોઢા નાહં સમયભેદકઃ ।
તવ મિથ્યામતિર્જાતા મુગ્ધે મૂઢતયાધુના
ત્વમિચ્છસિ યદિ શ્રોતું તત્ર હેતું ચ પાર્વતિ ।
તદહં કથયે તત્ત્વં માનં માનિનિ મા કૃથાઃ
મમ વક્ષસિ વિસ્તીર્ણે દર્પણસ્વચ્છભાસિનિ ।
તવૈવ વપુષશ્છાયાબિમ્બિતાલોકિતા ત્વયા
ઇદાનીમેવ બુધ્યસ્વ ત્વામૃતે નાસ્તિ સા મયિ ।
નાત્ર માનસ્ત્વયા કાર્યોં હૃદયાન્તરસંસ્થિતે
॥ દેવ્યુવાચ ॥
મયિ સ્થિતાયાં છાયાસ્તિ મામૃતે નાસ્તિ સા પુનઃ ।
કથમેતન્મયા જ્ઞેયં તન્મે વદ વૃષધ્વજ
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ગવાક્ષાભ્યન્તરે સ્થિત્વા તજ્જાલેન મનોહરે ।
પશ્ય તોયૌઘનિર્યાતભૂતિલેપમુરો મમ
તથા ત્વં મણ્ડિતં દેહં વીક્ષ્યાદર્શતલે પુનઃ ।
મદ્ધૃદાસન્નમાસાદ્ય તાદૃક્છાયાં વિલોકય
યથા દ્રક્ષ્યસિ દેહે સ્વં તત્ કુરુ ત્વં તથા મમ ।
આલોકય નિજાં છાયાં ત્વાં વિના નાસ્તિ તત્ પુનઃ
ત્વમેવ જ્ઞાસ્યસિ ચ્છાયાં મદ્વક્ષસિ મનોહરે ।
જ્ઞાત્વા વિસૃજ્યમાનં માં ત્વં ચાપ્યુપપત્સ્યસિ
॥ ઔર્વ્વ ઉવાચ ।
એવમુક્તા હરેણાથ પાર્વતીન્દુકલાભૃતઃ ।
તોયૈર્નિર્ધાવ્ય હૃદયં સ્વાં છાયાં પુનરૈક્ષત
દૃષ્ટ્વાદર્શત વક્ત્રં નિજં દેહં ચ પાર્વતી ।
આલોકયામાસ તદા શશ્વચ્છંકરવક્ષસિ
યથા સા કુરુતે દેવી કાપટ્યં નેત્રવિભ્રમમ્ ।
તથા સા કુરુતે ચ્છાયા કરકમ્પાદિકં તથા
તતઃ પુનર્ગવાક્ષસ્ય જાલે સ્થિત્વા હિમાદ્રિજા ।
તથા વ્યલોકયચ્છમ્ભોર્હૃદયં વીતભૂતિકમ્
તયા તત્ર તુ પાર્વત્યા વૃષભધ્વજવક્ષસિ ।
ન કાપિ દૃષ્ટા વનિતા દૃષ્ટં જાલસ્ય મણ્ડલમ્
એવં બહુવિધૈર્દેવી તદોપાયૈસ્તથેતરૈઃ ।
નિર્યાતસંશયા ભૂત્વા લજ્જાં પ્રાપ વરાઙ્ગના
તાં લજ્જિતાં ગિરિસુતામીષદ્ધીતામધોમુખીમ્ ।
શમ્ભુરાલિંગ્ય પાણિભ્યાં મુખં ચાસ્યાશ્ચચુમ્બ ચ ।
સ તામાહ મહાદેવો દેવીમાશ્વાસયન્ મુહુઃ
॥ મહાદેવ ઉવાચ ॥
મા વ્રીડસ્વ મહાભાગે ભ્રાન્તિઃ કસ્ય ન જાયતે
માનસ્ત્વયિ વરસ્ત્રીભિઃ કાર્યઃ પ્રેમકરો યતઃ ।
ત્વયાપિ વિરલ: કાર્યોં માનો દેવિ ન સર્વદા ॥ ૧૪૪ । ।
॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તા દેવદેવેન મૈનાકસહજામ્બિકા ।
શઙ્કરં પ્રણયાત્ પ્રાહ સૂનૃતં મધુરં વચઃ
॥ દેવ્યુવાચ ॥
યથા તવાહં સતતં છાયેવાનુગતા હર ।
ભવેયં સાહચર્યેણ તથા માં કર્તુમર્હસિ
સર્વગાત્રેણ સંસ્પર્શ નિત્યાલિઙ્ગનવિભ્રમમ્ ।
અહમિચ્છામિ ભવતસ્તત્ત્વં ચેત્ કર્તુમર્હસિ
॥ ભગવાનુવાચ ।
રોચતે તન્મહ્યમપિ યસ્ત્વમિચ્છસિ ભામિનિ ।
તત્રોપાયમહં વક્ષ્યે યદિ શક્નોષિ તં કુરુ
અર્ધં મમ ગૃહાણ ત્વં શરીરસ્ય મનોહરે ।
અર્ધં ભવતુ મે નારી અથૈવાર્ધં પુમાનિતિ
યદિ ત્વમપિ શક્નોષિ કર્તું તદર્ધમીદૃશમ્ ।
તદાહં હરિષ્યામિ શરીરાર્ધં વરાનને
તવૈવાર્ધં તથા નારી હ્યર્ધં ભવતુ પૂરુષઃ ।
વિદ્યતે તત્ર શક્તિર્મે ત્વમનુજ્ઞાતુમર્હસિ
॥ દેવ્યુવાચ ॥
તવૈવાહં હરિષ્યામિ શરીરાર્ધં વૃષધ્વજ ।
કિં ત્વહં ત્વેકમિચ્છામિ તચ્ચેત્ત્વં કર્તુમિચ્છસિ
યદાહમર્ધં ભવતો ભૂત્વા તિષ્ઠામિ તાવતા ।
ત્યજામ્યહં યદા તેઽર્ધં સમ્પૂર્ણં સ્યાત્તદા દ્વયમ્
ઇત્યર્ધભાગહરણં ભવેદ્યદિ યથેપ્સિતમ્ ।
તવૈવાહં તદા શમ્ભો શરીરાર્ધં હરામ્યહમ્
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
એવમસ્તુ ભવેન્નિત્યં યથાર્થં હર્તુમર્હસિ ।
શરીરસ્યાર્ધહરણં ભૂયસ્તવ યથેપ્સિતમ્
॥ ઔર્વ્વ ઉવાચ ॥
અથ ગૌરી તદા પૂર્વમનુભૂતં તપઃ સ્થિતૌ ।
યોગનિદ્રાસ્વરૂપં તદાત્મનોઽચિન્તયદ્ધિયા
હરં પ્રણમ્ય પ્રથમં બ્રહ્માણં ચ તતઃ પરમ્ ।
તતસ્ત્રિજગતામીશં હરિં નારાયણં પ્રભુમ્
ચિન્તયિત્વા યદા તેષામેકતાં સા જગન્મયી ।
આત્માનં યોગનિદ્રાં ચ ચિન્તયિત્વા તપસ્વિની
દક્ષિણે સ્વશરીરસ્ય ભાગાર્ધં શશભૃદ્ભૃતઃ ।
શરીરસ્ય તદા વામમતિપ્રેમ્ણા નિજં હરે
હરોઽપિ સ્વશરીરાર્ધં ગૌરીકાયે તદા સ્વયમ્ ।
પ્રેમ્ણા ન્યવેશયત્તસ્યાશ્ચિકીર્ષુઃ પ્રિયમદ્ભુતમ્
અથ સ્થિત્વા તદા ભર્ગઃ કાલ્યા સહ ચિરં તદા ।
પરિત્યજ્ય શરીરાર્ધં પૃથગેવ બભૌ રુચા ॥ ૧૬૧।
કાલી ભૂત્વા સ્વર્ણગૌરી શરીરાર્દ્ધ ચ શઙ્કરમ્ ।
પ્રાપ્તમોદા તદાત્માનં સન્તુષ્ટા ચ જગન્મયી
એવં યદા શરીરાર્ધમાદાય પરમેશ્વરી ।
રહસ્યે તિષ્ઠતિ તદા રાજતેઽતીવ શોભના । । ૧૬૩ ॥
અર્દ્ધં ધમ્મિલ્લસંયુક્તં જટાજૂટાર્દ્ધયોજિતમ્ ।
એકસ્મિન્ શ્રવણે ભોગી ભાગે જામ્બૂનદાર્ચિતમ્
કુણ્ડલં શ્રવણેઽન્યસ્મિન્ શીર્ષે તસ્યા વ્યરાજત ।
અર્દ્ધં મૃગાક્ષિ ચાન્યાર્દ્ધં વૃષભાક્ષિ વ્યજાયત
અર્દ્ધં સ્થૂલનસં ચારુ તિલપુષ્પનસં પરમ્ ।
દીર્ઘશ્મશ્રુ તથૈવાર્દ્ધમર્દ્ધં શ્મશ્રુવિવર્જિતમ્
આરક્તચારુદર્શનં રક્તૌષ્ઠમેકતસ્તથા ।
અપરં શુક્લવિપુલં દીર્ઘાકૃતિરદં પરમ્
અર્દ્ધનીલગલં ચાર્દ્ધમપરં હારસંયુતમ્ ।
અર્દ્ધં કંકણકેયૂરયુક્તબાહુ તથાપરમ્
નાગકેયૂરસંયુક્તં સ્થૂલબાહુનિરૂર્મિકમ્ ।
અર્ધં વિલોલસુભુજં પરિહસ્તભુજં પરમ્
એકત્ર સોર્મિકાશાખા કરસ્યાન્યત્ર તાં વિના ।
એકસ્તનં તુ હૃદયં રોમાવલ્યર્ધસંયુતમ્
રમ્ભાસ્તમ્ભસમાનોરૂ સુપાર્ણિતમ મૃદુપાદકમ્ ।
એકં તથાપરં સ્થૂલં સંહતોરુપદામ્બુજમ્
એકં ચારુમૃદુસ્થૂલજઘનં સુમનોહરમ્ ।
તથાપરં દૃઢકટિ સંહતોર્દ્ધપદાન્વયમ્
એકં વૈયાઘ્રચર્મોદ્યયુક્તં ભૂતિવિલેપનમ્ ।
અપરં મૃદુ કૌશેયવસનં ચન્દનોક્ષિતમ્
એવમર્દ્ધં તથા જાતં યોષિલ્લક્ષણસંયુતમ્ ।
અપરં બલવદ્ ભૂરિ સુગૂઢં પુરુષાકૃતિ
એવમર્દ્ધં સ્મરરિપોર્જહાર ગિરિજા સતી ।
હિતાય સર્વજગતાં કાલિકા કાલિકોપમા
તસ્યાઃ શરીરં રાજેન્દ્ર હરતન્વર્દ્ધસંયુતમ્ ।
યેનોપમેયં તત્રાસ્તિ માર્ગિતં ભુવનત્રયે
સન્તાનઃ પારિજાતો વા એકાન્તવિશદસ્તરુઃ ।
અમોઘયા યથા વલ્લ્યા તૌ ચાપિ યયતુર્નહિ
બહુધા ચ પૃથક્ તેન તૌ રેમાતે નરેશ્વર ।
અર્દ્ધનારીશ્વરો ભૂત્વા સ તુ રેમે કદાચન
ઇતિ યદ્યપિ ભૂતેશઃ સ્વયં શક્નોતિ કાલિકામ્ ।
ગૌરીં કર્તું તદા સર્વભૂતકારણકારણઃ
તથાપિ તાં ગિરિસુતાં સંયોજ્ય વિવિધૈઃ પુરા ।
તપસ્યયોજયદ્ દેવ; ક્રિયોપાયૈરનેકશઃ
તપોનિર્ધૂતસર્વાઙ્ગી પશ્ચાદ્ ગૌરીમથાકરોત્ ।
અર્દ્ધં ચ પ્રદદૌ તસ્યૈ શરીરસ્ય મહેશ્વરઃ
નૈવાસ્ય તત્ત્વં જાનન્તિ શક્રાદ્યાઃ સકલાઃ સુરાઃ ।
શરીરાર્દ્ધપ્રદાનસ્ય તપસે યોજનસ્ય ચ
એતસ્ય તત્ત્વં જાનન્તિ મહાત્માનો મહાબલાઃ ।
નન્દી ભૃઙ્ગી મહાકાલો વેતાલૌ ભૈરવસ્તથા
અઙ્ગભૂતા મહેશસ્ય વીતભીતાસ્તપોધનાઃ ।
યે માનુષશરીરેણ પ્રાપિરે તપસો બલાત્ ।
ગણાનામાધિપત્યં તુ તે જાનન્તિ હરં પરમ્
એવં સદા ત્વયા યોજ્યાઃ સાનુગા નૃપસત્તમ ।
વનિતા સત્ક્રિયોપાયૈસ્તતો ભદ્રમવાપ્સ્યસિ
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યમદ્ભુતં પુણ્યદાયકમ્ ।
શિવયો: પ્રીતિકરણં શરીરાર્દ્ધગ્રહં તથા ॥ ૧૮૬ ।
ગૌરીત્વસાધનઞ્ચૈવ કાલિકાયાઃ શુભાવહમ્
ન તસ્ય વિઘ્ના જાયન્તે સ ચ પુણ્યતમો મતઃ ।
દીર્ઘાયુઃ સ સુખી ભૂયાત્ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ
સતતં પરિશૃણ્વાનઃ શિવયોશ્ચરિતં મહત્ ।
શિવલોકમવાપ્નોતિ સુચિરં શિવવલ્લભઃ
॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણેઽર્દ્ધનારીશ્વરચરિતે પઞ્ચચત્વારિંશોધ્યાયઃ
કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-દ્પ્ કર્મકન્દ્
મૂળ પાઠ: kālikāpurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0