કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 41

કાલિકાપુરાણમ્ એકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ નારદાગમનમ્
અથ શ્રીકાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૪૧
॥ ઋષયઃ ઊચુઃ ॥
કથં ગિરિસુતા કાલી બભૂવ જગતાં પ્રસૂઃ ।
દાક્ષાયણી ત્યક્તતનુઃ કથમાપ હરં પતિમ્

કથમર્ધશરીરં સા જહાર ચ પિનાકિનઃ ।
એતન્નઃ પૃચ્છતાં સમ્યક્ કથયસ્વ મહામતે

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ યથા દાક્ષાયણી સતી ।
ભૂતા ગિરિસુતા પૂર્વં યથાર્ધમહરત્તનુમ્

યદાઽત્યજત્તનું દેવી પૂર્વં દાક્ષાયણી સતી ।
તદૈવ મનસાગચ્છન્ મેનકાં હિમવદ્ગિરિમ્

યદા હરેણ સહિતા દક્ષકન્યા હિમાચલે ।
ચિક્રીડ ચ તદા તસ્યા મેનકાઽભૂદ્ હિતૈષિણી

તસ્યાઃ સુતાસ્યામિતિ ચ આધાય મનસિ દ્વિજાઃ ।
ત્યક્તપ્રાણા તદા દેવી ભૂતા હિમવતઃ સુતા

યદા દાક્ષાયણી પ્રાણાન્ દક્ષકોપાજ્જહૌ પુરા ।
તદૈવ મેનકા દેવી આરિરાધયિષુઃ શિવામ્

મહામાયાં જગદ્ધાત્રીં યોગનિદ્રાં સનાતનીમ્ ।
મોહિની સર્વભૂતાનાં શરણં સર્વનાકિનામ્

મેનકા કૃતારાધન
અષ્ટમ્યામુપવાસં તુ કૃત્વા સા નવમીતિથૌ ।
મોદકૈર્બલિભિઃ પિષ્ટૈઃ પાયસૈર્ગન્ધપુષ્પકૈઃ

ચૈત્રે માસિ સમારભ્ય સપ્તવિંશતિવત્સરાન્ ।
યાવત્ સમ્પૂજયામાસ પુત્રાર્થિન્યન્વહં શુચિઃ

ગઙ્ગાયામોષધિપ્રસ્થે કૃત્વા મૂર્તિં મહીમયીમ્ ।
કદાચિત્ સા નિરાહારા કદાચિત્ સા ધૃતવ્રતા

શિવાવિન્યસ્તમનસા સપ્તવિંશતિવત્સરાન્ ।
નિનાય મેનકા દેવી પરમાં ભૂતિમિચ્છતી

સપ્તવિંશતિવર્ષાન્તે જગન્માતા જગન્મયી ।
સુપ્રીતાઽભવદત્યર્થં પ્રાહ પ્રત્યક્ષતાં ગતા

॥ દેવ્યુવાચ ॥
યત્ પ્રાર્થિતં ત્વયા દેવિ મત્તસ્તત્પ્રાર્થયાધુના ।
દાસ્યે તવાહં તત્સર્વં વાઞ્છિતં યદ્ હૃદા ભવેત્

॥ માર્કણ્ડેય બોલે ॥
તતઃ સા મેનકા દેવી પ્રત્યક્ષં કાલિકાં ગતામ્ ।
દૃષ્ટ્વૈવ પ્રણનામાથ વચનં ચેદમબ્રવીત્

॥ મેનકોવાચ ॥
દેવી પ્રત્યક્ષતો રૂપં તવ દૃષ્ટં મયાઽધુના ।
ત્વામહં સ્તોતુમિચ્છામિ પ્રસન્ના યદિ મે શિવે

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતઃ સા માતરિત્યુક્ત્વા કાલિકા સર્વમોહિની ।
બાહુભ્યાં ચારુવૃત્તાભ્યાં મેનકાં પરિષસ્વજે

તતઃ સા મેનકા દેવી કાલિકાં પરમેશ્વરીમ્ ।
તુષ્ટાવ વાગ્ભિરિષ્ટાભિઃ શિવાં પ્રત્યક્ષતઃ સ્થિતામ્

॥ મેનકોવાચ ॥
પ્રેરયન્તીં જગદ્ધામ ચણ્ડિકાં લોકધારિણીમ્ ।
પ્રણમામિ જગદ્ધાત્રીં સર્વકામાર્થસાધિનીમ્

નિત્યાનન્દાં જ્ઞાનમયીં યોગનિદ્રાં જગત્પ્રસૂમ્ ।
પ્રણમામિ શિવાં શુદ્ધાં વિધિશૌરિશિવાત્મિકામ્

માયામયીં મહામાયાં ભક્તશોકવિનાશિનીમ્ ।
કામસ્યવનિતાં ભદ્રાં ત્વાં ચિતિં શિવામ્

સત્ત્વોદ્રેકાદ્ યા ભવિત્રીહ નિત્યા નિત્યા ચાપિ પ્રાણિનાં બુદ્ધિરૂપા ।
સા ત્વં બન્ધચ્છેદહેતુર્યતીનાં કસ્તે ગદ્યો માદૃશીભિઃ પ્રભાવઃ

યા ત્વં સામ્નાં સિદ્ધિરુક્તિસ્તથાર્ચા યા વૃત્તિર્યા યજુષાં દીર્ઘરૂપા ।
હિંસાચૈવાથર્વવેદસ્ય સા ત્વં નિત્યં કામં ત્વં મમેષ્ટં વિધેહિ

નિત્યાનિત્યૈર્ભાગહીનૈઃ પુરસ્થૈ: સ્તન્માત્રૈયૈર્યત્યતે ભૂતવર્ગ: ।
તેષાં શક્તિસ્ત્વં સદા નિત્યરૂપા કા તે યોષા યોગ્યં વક્તું સમર્થા

ક્ષિતિર્ધરિત્રી જગતાં ત્વમેવ ત્વમેવ નિત્યા પ્રકૃતિસ્વરૂપા ।
યયા વશઃ ક્રિયતે બ્રહ્મરૂપઃ સા ત્વં નિત્યા મે પ્રસીદાસ્તુ માતઃ

ત્વં જાતવેદોગતશક્તિરૂપા ત્વં દાહિકા સૂર્યકરસ્ય શક્તિઃ ।
આહ્લાદિકા ત્વં બહુ ચન્દ્રિકાયાસ્તાં ત્વામહં સ્તૌમિ નમામિ ચામ્બિકામ્

યોષા યોષિત્પ્રિયાણાં ત્વં વિદ્યા ત્વં ચોર્ધ્વરેતસામ્ ।
વાઞ્છા ત્વં સર્વજગતાં માયા ચ ત્વં તથા હરેઃ

યાઽનેકરૂપાણિ વિધાય નિત્યં સૃષ્ટિં સ્થિતિં હાનિમપીહ કર્ત્રી ।
બ્રહ્માચ્યુતસ્થાણુશરીરહેતુઃ સા ત્વં પ્રસીદાદ્ય પુનર્નમસ્તે

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતઃ સા જગતાં માતા કાલિકા પુનરેવ હિ ।
ઉવાચ મેનકાં દેવીં વાઞ્છિતં વરયેત્યુત

તતઃ સા પ્રથમં પુત્રશતં વને યશસ્વિની ।
વીર્યવઞ્ચાયુષાયુક્તમૃદ્ધિસિદ્ધિસમન્વિતમ્

પશ્ચાત્ તથૈકાં તનયાં સુરૂષાં ગુણશાલિનીમ્ ।
કુલદ્વયાનન્દકરીં ભુવનત્રયદુર્લભામ્

તતો ભગવતી પ્રાહ મેનકાં મુનિસન્નિભામ્ ।
સ્મિતપૂર્વં તદા તસ્યાઃ પૂરયન્તી મનોરથમ્

॥ દેવ્યુવાચ ॥
શતં પુત્રાઃ સમ્ભવન્તુ ભવત્યા વીર્યસંયુતાઃ ।
તત્રૈકો બલવાન્મુખ્યઃ પ્રથમં સમ્ભવિષ્યતિ

સુતા ચ તવ દેવાનાં માનુષાણાં ચ રક્ષસામ્ ।
હિતાય સર્વજગતાં ભવિષ્યામ્યહમેવ તે

ત્વં સુખપ્રસવા નિત્યં તથા નિત્યં પતિવ્રતા ।
અમ્લાના રૂપસમ્પન્ના સુભગા ચ ભવિષ્યસિ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવમુક્તા જગદ્ધાત્રી તત્રૈવાન્તરધીયત ।
મેનકા ચ મુદં લબ્ધા સ્વસ્થાનં પ્રવિવેશ હ

તતઃ કાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે મૈનાકમચલોત્તમમ્ ।
પક્ષેણ સહ યોઽદ્યાપિ સિન્ધુમધ્યે પ્રવર્તતે ।
મેનકા સુષુવે દેવી દેવેન્દ્રં સ્પર્ધયાગતમ્ । । ૩૭॥
અન્યાનૂનશતં પુત્રાન્ ક્રમાત્ સા સુષુવે સતી ।
મહાવીર્યાન્ મહાસત્ત્વાન્ સમ્પન્નાન્ સર્વતો ગુણૈઃ

તતઃ સા કાલિકા દેવી યોગનિદ્રા જગન્મયી ।
પૂર્વત્યક્તસતીરૂપા જન્માર્થં મેનકાં યયૌ

સમયસ્યાનુરૂપેણ મેનકા જઠરે શિવા ।
સમુદ્ધૃય સમુત્પન્ના સા લક્ષ્મીરિવ સાગરાત્

॥ પાર્વતી - જન્મ ।
વસન્તસમયે દેવી નવમ્યામૃક્ષયોગતઃ ।
અર્ધરાત્રે સમુત્પન્ના ગઙ્ગેવ શશિમણ્ડલાત્

તતસ્તસ્યાં તુ જાતાયાં પ્રસન્ના અભવન્ દિશઃ

અનુકૂલો વવૌ વાયુર્ગમ્ભીરો ગન્ધવાઞ્ શુભઃ ।
બભૂવ પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ તોયવૃષ્ટિસ્તથાપરા

જજ્વલુશ્ચાગ્નયઃ શાન્તા જગર્જુશ્ચ ઘનાઘનમ્ ।
તસ્યાં તુ જાતમાત્રાયાં સર્વં સ્વાસ્થ્યમપદ્યત

તાં તુ દૃષ્ટ્વા તથા જાતાં નીલોત્પલદલાનુગામ્ ।
શ્યામાં સા મેનકા દેવી મુદમાપાતિહર્ષિતા

દેવાશ્ચ હર્ષમતુલં પ્રાપુસ્તત્ર મુહુર્મુહુઃ ।
તુષ્ટુવુશ્ચાન્તરિક્ષસ્થા ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ

તાં તુ નીલોત્પલદલશ્યામાં હિમવતઃ સુતામ્ ।
કાલીતિ નામ્ના હિમવાનાજુહાવ કૃતોદને

બાન્ધવૈસ્તુ સમસ્તૈસ્તન્નામ્ના સા પાર્વતીતિ ચ ।
કાલિકેતિ તથા નામ્ના કીર્તિતા ગિરિનન્દિની

તતઃ સા વવૃધે દેવી ગિરિરાજગૃહે શુભા ।
ગઙ્ગેવ વર્ષાસમયે શરદીવાથ ચન્દ્રિકા

એધમાનાનુદિવસં ચાર્વઙ્ગી ચારુતાં મુહુઃ ।
દધ્રે સાનુદિનં કાલી ચન્દ્રબિમ્બં કલામિવ

સા બાલભાવમાપન્ના ક્રીડન્તી કાલિકા મુદમ્ ।
સખીભિઃ પ્રાપ વિપુલાં કાલિન્દીવ સરિદ્ વ્રજૈઃ

ષડ્ગુણાસ્તાં સ્વયં દેવી પૂર્વજન્મવશીકૃતાઃ ।
સ્વયમીયુર્દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રાવૃષં કાલિકા યથા

અતિચક્રામ સ્વગુણૈઃ સા દેવી દેવકન્યકાઃ ।
રૂપૈરપ્સરસઃ સર્વા ગીતૈર્ગન્ધર્વ કન્યકાઃ

સા બાલ્ય એવ સતતં બન્ધુવર્ગપ્રિયા શુભા ।
ગુણૈઃ સ્વબન્ધૂન્ પિતરં માતરં ચાપ્યતોષયત્

માતુઃ સ્તુતિકરી નિત્યં પિતૃપૂજનતત્પરા ।
સર્વદા ભ્રાતૃસહિતા જગન્માતાઽભવત્તદા

સર્વદા સા જગન્માતા કન્યા સા સમુપસ્થિતા ।
પિતુઃ સમીપે વસતિ કાલિન્દીવ વિભાવસોઃ

અથૈકદા તાં નિકટે નિધાય હિમવદ્ગિરિઃ ।
તનયૈઃ સહ સઙ્ગમ્ય સ્થિતઃ પરમકૌતુકાત્

અથાગતસ્તત્ર મુનિર્નારદો દેવલોકતઃ ।
હિમવન્તં સુખાસીનં સુતૈઃ સાર્ધં દદર્શ સઃ

અપશ્યન્નિકટે કાલીં કાલિકામિવ સૂર્યતઃ ।
જ્યોત્સ્નામિવ સુધાંશોસ્તુ સમ્યગ્વૃદ્ધા શરન્નિશિ

પૂજિતસ્તેન ગિરિણા કૃતાસન - પરિગ્રહઃ ।
નારદઃ પ્રથમં શૈલં વૃત્તાન્તં પર્યપૃચ્છત

તતો વિદિતવૃત્તાન્તો નારદો મેનકાં પ્રતિ ।
ઉવાચ હર્ષયન્ વાક્યં મુનિર્વાક્યવિશારદઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥
એષા તે તનયા રુચ્યા શુદ્ધાંશોરિવ વર્ધિતા ।
આદ્યા કલા શૈલરાજ સર્વલક્ષણશાલિની

શમ્ભોર્ભવિત્રી દયિતા સાનુકૂલા સદા હરે ।
તસ્ય ચિત્તં વશે ચૈષા કરિષ્યતિ તપસ્વિની

સ ચાપ્યેનામૃ જાયાં નાન્યામુદ્વાહયિષ્યતિ ।
એતયોર્યાદૃશઃ પ્રેમ કયોશ્ચિન્નૈવ તાદૃશઃ

ભૂતો વા ભવિતા વાપિ નાધુના ચ પ્રવર્તતે ।
અનયા સુરકાર્યાણિ કર્તવ્યાનિ બહૂનિ ચ

અનયૈવ ગિરિશ્રેષ્ઠ અર્ધનારીશ્વરો હરઃ ।
ભવિષ્યતિ ચ સૌહાર્દોજ્યોત્સ્નયૈવામૃતાત્મનઃ

શરીરાર્ધ હરસ્યૈષા કરિષ્યતિ નિજાસ્પદે ।
સ્વર્ણગૌરી સુવર્ણાભા તપસા તોષિતે હરે

વિદ્યુદ્ગૌરી ત્વિયં કાલી તવ પુત્રી ભવિષ્યતિ ।
ગૌરીતિ નામ્ના પશ્ચાત્તુ ખ્યાતિમેષા ગમિષ્યતિ

નાન્યસ્મૈ ત્વમિમાં દાતું મનઃ કર્તુમિહાર્હસિ ।
ઇદં ચોપાંશુ દેવાનાં ન પ્રકાશં કરિષ્યસિ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દેવર્ષેર્નારદસ્ય ચ ।
ઉવાચ હિમવાન્ વાક્યં મુનિં પ્રતિ વિશારદઃ

॥ હિમવાન્ ઉવાચ ॥
શ્રૂયતે ત્યક્તસઙ્ગઃ સ મહાદેવો યતાત્મવાન્ ।
તપશ્ચોપાંશુ તપતિ દેવાનામપ્યગોચરઃ

સ કથં ધ્યાનમાર્ગસ્થઃ પરબ્રહ્માર્પિતં મનઃ ।
પ્રભ્રંષિષ્યતિ દેવર્ષે તત્ર મે સંશયો મહાન્

અક્ષરં પરમં બ્રહ્મ પ્રદીપકલિકોપમમ્ ।
સોઽન્તઃ પશ્યતિ સર્વત્ર ન તુ બાહ્યં નિરીક્ષતે

ઇતિ સ્મ શ્રૂયતે નિત્યં કિન્નરાણાં મુખાદ્ દ્વિજ ।
સ કથં તાદૃશં સ્વાન્તં શક્તો ભ્રંશયિતું હરઃ

વિશેષતઃ શ્રૂયતે સ્મ દાક્ષાયણ્યા સમં હરઃ ।
સમયં જ્ઞાતવાન્ પૂર્વં તન્મે નિગદતઃ શૃણુ

ત્વામૃતેઽન્યાં ન વનિતાં દાક્ષાયણિ સતિ પ્રિયે ।
ભાર્યાર્થ સંગ્રહીષ્યામિ સત્યમેતદ્ બ્રવીમિ તે

ઇતિ સત્યા સમં તેન પુરૈવ સમયઃ કૃતઃ ।
તસ્યાં મૃતાયાં સ કથં સ્ત્રિયમન્યાં ગ્રહીષ્યતિ

॥ નારદોવાચ ॥
નાત્ર કાર્યા ત્વયા ચિન્તા ગિરિરાજ ભવત્સુતા ।
એષા સતી સમુત્પન્ના હરાયૈવ ન સંશયઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ તુ દેવર્ષિર્નારદસ્તુ યથા સતી ।
મેનકાયાં સમુત્પન્ના સર્વં તત્ પ્રોક્તવાન્ ગિરૌ

તત્સર્વં પૂર્વવૃત્તાન્તં નારદસ્ય મુખાદ્ ગિરિઃ ।
શ્રુત્વા સપુત્રદાર: સ તદા નિઃસંશયોઽભવત્

તતઃ કાલી કથાં શ્રુત્વા નારદસ્ય મુખાત્ તદા ।
લજ્જયા ધોમુખી ભૂત્વા સ્મિતવિસ્તારિતાનના

કરેણ તાં તુ સંગૃહ્ય પ્રોન્નમય્ય મુખં ગિરિઃ ।
મૂર્ધ્નિ સમ્યગુપાઘ્રાય સ્વાસને સંન્યવેશયત્

તતસ્તાં પુનરેવાહ નારદઃ શૈલપુત્રિકામ્ ।
હર્ષયન્ ગિરિરાજં તુ મેનકાં તનયૈઃ સહ

॥ નારદ ઉવાચ ॥
સિંહાસનેન કિં સ્વસ્યાઃ શૈલરાજ ભવેત્ તવ ।
શમ્ભોરુરુ: સદૈવાસ્યા આસનં તુ ભવિષ્યતિ

હરોરુમાસનં પ્રાપ્ય તનયા તવ સંતતમ્ ।
નાન્યત્ર કુત્રચિત્તુષ્ટિમાસને પ્રાપ્યતે ગિરે

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ વચનમુદારં નારદઃ શૈલરાજં ત્રિદિવમગમદુક્ત્વા તત્ક્ષણાદ્ દેવયાનૈઃ ।
ગિરિપતિરપિ ચિન્તાહર્ષસન્મોહયુક્તઃ પ્રવિશદચલયાસૌ સ્વાન્તરં પદ્મગર્ભમ્

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે નારદાગમને એકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-[હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।08।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-41.હ્ત્મ્લ્ દ્પ્ કર્મકન્દ્]