જ્ઞાનેશ્વરી · અધ્યાય 5

અર્જુન ઉવાચઃ સંન્યાસં કર્મણાં કૃષ્ણ પુનર્યોગં ચ શંસસિ ।
યત્ શ્રેયં એતયોરેકેં તત્ મે બ્રૂહિ સુનિશ્ચિતમ્

માગાં સકળ કર્માચા સંન્યાસુ । તુમ્હીંચિ નિરોપિલા હોતા બહુવસુ ।
તરી કર્મયોગીં કેવીં અતિરસુ । પોખીતસાં પુઢતી

ઐસેં દ્વ્યર્થ હેં બોલતાં । આમ્હાં નેણતયાંચિયા ચિત્તા ।
આપુલિયે ચાડે અનંતા । ઉમજૂ નોહે

એકેં એકસારાતેં બોધિજે । તરી એકનિષ્ઠચિ બોલિજે ।
હેં આણિકીં કાય સાંગિજે । તુમ્હાંપ્રતિ

તરી યાચિલાગીં તુમતેં । મ્યાં રાઊળાસી વિનવિલે હોતે ।
જે હા પરમાર્થુ ધ્વનિતેં । ન બોલાવા

પરી માગીલ અસો દેવા । આતાં પ્રસ્તુતીં ઉકલુ દેખાવા ।
સાંગે દોહીંમાજિ બરવા । માર્ગુ કવણ

જો પરિણામીંચા નિર્વાળા । અચુંબિતુ યે ફળા ।
આણિ અનુષ્ઠિતા પ્રાંજળા । સાવિયાચિ

જૈસેં નિદ્રેચે સુખ ન મોડે । આણિ માર્ગુ તરી બહુસાલ સાંડે ।
તૈસેં સોકાસનાં સાંગડે । સોહપેં હોય

યેણેં અર્જુનાચેનિ બોલે । દેવો મનીં રિઝલે ।
મગ હોઈલ ઐકેં મ્હણિતલે । સંતોષોનિયાં

દેખા કામધેનુ ઐસી માયે । સદૈવા જયા હોયે ।
તો ચંદ્રુહિ પરી લાહે ખેળાવયા

પાહેં પાં શંભૂચી પ્રસન્નતા । તયા ઉપમન્યૂચિયા આર્તા ।
કાય ક્ષીરાબ્ધિ દૂધભાતા । દેઈજેચિના

તૈસા ઔદાર્યાચા કુરુઠા । કૃષ્ણ આપુ જાહલિયા સુભટા ।
કાં સર્વ સુખાંચા વસૌટા । તોચિ નોહાવા

એથ ચમત્કારુ કાયસા । ગોસાવી લક્ષ્મીકાંતાઐસા ।
આતાં આપુલિયા સવેસા । માગાવા કીં

મ્હણોનિ અર્જુને મ્હણિતલે । તેં હાંસોનિ યેરેં દિધલે ।
તેંચિ સાંગેન બોલિલે । કાય કૃષ્ણેં

તો મ્હણે ગા કુંતીસુતા । હે સંન્યાસયોગુ વિચારિતાં ।
મોક્ષકર તત્વતા । દોનીહિ હોતી

તરી જાણાં નેણાં સકળાં । હા કર્મયોગુ કીર પ્રાંજળા ।
જૈસી નાવ સ્ત્રિયાં બાળાં । તોયતરણીં

તૈસેં સારાસાર પાહિજે । તરી સોહપા હાચિ દેખિજે ।
યેણેં સંન્યાસફળ લાહિજે । અનાયાસેં

આતાં યાચિલાગીં સાંગેન । તુજ સંન્યાસિયાચે ચિન્હ ।
મગ સહજેં હે અભિન્ન । જાણસી તૂં

તરી ગેલિયાચિ સે ન કરી । ન પવતાં ચાડ ન ધરી ।
જો સુનિશ્ચળુ અંતરીં । મેરુ જૈસા

આણિ મી માઝેં ઐસી આઠવણ । વિસરલે જયાચે અંતઃકરણ ।
પાર્થા તો સંન્યાસી જાણ । નિરંતર

જો મનેં ઐસા જાહલા । સંગી તોચિ સાંડિલા ।
મ્હણોનિ સુખેં સુખ પાવલા । અખંડિત

આતાં ગૃહાદિક આઘવેં । તેં કાંહીં નલગે ત્યજાવેં ।
જેં ઘેતેં જાહલેં સ્વભાવેં । નિઃસંગુ મ્હણઊનિ

દેખેં અગ્નિ વિઝોનિ જાયે । મગ જે રાંખોંડી કેવળુ હોયે ।
તૈં તે કાપુસેં ગિંવસૂં યે । જિયાપરી

તૈસા અસતેનિ ઉપાધી । નાકળિજે જો કર્મબંધીં ।
જયાચીચે બુદ્ધી । સંકલ્પુ નાહીં

મ્હણોનિ કલ્પના જૈં સાંડે । તૈંચિ ગા સંન્યાસુ ઘડે ।
યા કારણે દોની સાંગડે । સંન્યાસયોગુ

એ઱હવીં તરી પાર્થા । જે મૂર્ખ હોતી સર્વથા ।
તે સાંખ્યકર્મસંસ્થા । જાણતી કેવીં

સહજેં તે અજ્ઞાન । મ્હણોનિ મ્હણતી હે ભિન્ન ।
એ઱હવી દીપાપ્રતી કાઈ અનાન । પ્રકાશુ આહાતી

પૈં સમ્યક્ એકેં અનુભવેં । જિહીં દેખિલેં તત્વ આઘવેં ।
તે દોન્હીતેંહી ઐક્યભાવેં । માનિતી ગા

આણિ સાંખ્યીં જેં પાવિજે । તેંચિ યોગીં ગમિજે ।
મ્હણોનિ ઐક્યતા દોહીંતે સહજેં । ઇયાપરી

દેખેં આકાશા આણિ અવકાશા । ભેદુ નાહીં જૈસા ।
તૈસે ઐક્ય યોગસંન્યાસા । વોળખે જો

તયાસીચિ જગીં પાહલેં । આપણપેં તેણેંચિ દેખિલેં ।
જયા સાંખ્યયોગ જાણવલે । ભેદેંવિણ

જો યુક્તિપંથેં પાર્થા । ચઢે મોક્ષપર્વતા ।
તો મહાસુખાચા નિમથા । વહિલા પાવે

યેરા યોગસ્થિતિ જયા સાંડે । તો વાયાંચિ ગા હવ્યાસીં પડે ।
પરિ પ્રાપ્તિ કહીં ન ઘડે । સંન્યાસાચી

જેણેં ભ્રાંતીપાસૂનિ હિરતલેં । ગુરુવાક્યેં મન ધુતલેં ।
મગ આત્મસ્વરુપીં ઘાતલેં । હારૌનિયાં

જૈસેં સમુદ્રીં લવણ ન પડે । તવં વેગળે અલ્પ આવડે ।
મગ હોય સિંધૂચિ એવઢેં । મિળે તેવ્હાં

તૈસેં સંકલ્પોનિ કાઢિલેં । જયાચેં મનચિ ચૈતન્ય જાહલેં ।
તેણેં એકદેશિયેં પરિ વ્યાપિલેં । લોકત્રય

આતાં કર્તા કર્મ કરાવેં । હેં ખુંટલેં તયા સ્વભાવેં ।
આણિ કરી જ઱હી આઘવેં । ત઱હી અકર્તા તો

જે પાર્થા તયા દેહીં । મી ઐસા આઠઊ નાહીં ।
તરી કર્તૃત્વ કૈચેં કાઈ । ઉરે સાંગે

ઐસેં તનુત્યાગેંવીણ । અમૂર્તાચે ગુણ ।
દિસતી સંપૂર્ણ । યોગયુક્તાં

એ઱હવીં આણિકાંચિયે પરી । તોહી એક શરીરી ।
અશેષાહી વ્યાપારીં । વર્તતુ દિસે

તોહી નેત્રીં પાહે । શ્રવણીં ઐકતુ આહે ।
પરિ તેથીંચા સર્વથા નોહે । નવલ દેખેં

સ્પર્શાસિ તરી જાણે । પરિમળુ સેવી ઘ્રાણેં ।
અવસરોચિત બોલણેં । તયાહિ આથી

આહારાતેં સ્વીકારી । ત્યજાવેં તેં પરિહરિ ।
નિદ્રેચિયા અવસરીં । નિદિજે સુખેં

આપુલેનિ ઇચ્છાવશેં । તોહી ગા ચાલતુ દિસે ।
પૈં સકળ કર્મ ઐસેં । રહાટે કીર

હેં સાંગોં કાઈ એકૈક । દેખેં શ્વાસોચ્છાસાદિક ।
આણિ નિમિષોન્નિમિષ । આદિકરુનિ

પાર્થા તયાચે ઠાયીં । હેં આઘવેંચિ આથિ પાહીં ।
પરિ તો કર્તા નવ્હે કાંહી । પ્રતીતિબળેં

જૈં ભ્રાંતી સેજે સુતલા । તૈં સ્વપ્નસુખેં ભુતલા ।
મગ તો જ્ઞાનોદયી ચેઇલા । મ્હણોનિયાં

આતાં અધિષ્ઠાનસંગતી । અશેષાહી ઇંદ્રિયવૃત્તી ।
આપુલાલિયા અર્થીં । વર્તત આહાતી

દીપાચેનિ પ્રકાશેં । ગૃહીંચે વ્યાપાર જૈસે ।
દેહીં કર્મજાત તૈસે । યોગયુક્તા

તો કર્મેં કરી સકળેં । પરી કર્મબંધા નાકળે ।
જૈસેં ન સિપેં જળીં જળેં । પદ્મપત્ર

દેખે બુધ્દીચી ભાષ નેણિજે । મનાચા અંકુર નુદૈજે ।
ઐસા વ્યાપારુ તો બોલિજે । શારીરુ ગા

હેંચ મરાઠે પરિયેશીં । તરી બાળકાચી ચેષ્ટા જૈશી ।
યોગિયે કર્મે કરિતી તૈશીં । કેવળા તનૂ

મગ પાંચભૌતિક સંચલેં । જેવ્હાં શરીર અસે નિદેલેં ।
તેથ મનચિ રાહાટેં એકલેં । સ્વપ્નીં જેવીં

નવલ ઐકેં ધનુર્ધરા । કૈસા વાસનેચા સંસારા ।
દેહા હોઊં નેદી ઉજગરા । પરિ સુખદુઃખેં ભોગી

ઇંદ્રિયાંચાં ગાંવીં નેણિજે । ઐસા વ્યાપારુ જો નિપજે ।
તો કેવળુ ગા મ્હણિજે । માનસાચા

યોગિયે તોહી કરિતી । પરિ કર્મેં તેણેં ન બંધિજતી ।
જે સાંડિલી આહે સંગતી । અંહભાવાચી

આતાં જાહાલિયા ભ્રમહત । જૈસેં પિશાચાચેં ચિત્ત ।
મગ ઇંદ્રિયાંચે ચેષ્ટિત । વિકળુ દિસે

સ્વરૂપ તરી દેખે । આળવિલેં આઇકે ।
શબ્દુ બોલે મુખેં । પરિ જ્ઞાન નાહી

હેં અસો કાજેંવિણ । જેં જેં કાહી કારણ ।
તેં કેવળ કર્મ જાણ । ઇંદ્રિયાંચે

મગ સર્વત્ર જેં જાણતેં । તે બુદ્ધીચેં કર્મ નિરૂતેં ।
વોળખ અર્જુનાતેં । મ્હણે હરિ

તે બુદ્ધી ધુરે કરુની । કર્મ કરિતી ચિત્ત દેઊની ।
પરિ તે નૈષ્કમ્યાપાસુની । મુક્ત દિસતી

જેં બુદ્ધીચિયે ઠાવૂનિ દેહી । તયાં અંહકારાચી સેચિ નાહીં ।
મ્હણોનિ કર્મ કરિતાં પાહી । ચોખાળલે

અગા કરિતેનવીણ કર્મ । તેંચિ તેં નૈષ્કર્મ્ય ।
હેં જાણતી સુવર્મ । ગુરુગમ્ય જેં

આતાં શાંતરસાચેં ભરિતેં । સાંડીત આહે પાત્રાતેં ।
જેં બોલણેં બોલાપરૌતેં । બોલવલેં

એથ ઇંદ્રિયાંચા પાંગુ । જયા ફિટલા આહે ચાંગુ ।
તયાસીચિ આથી લાગુ । પરિસાવયા

હા અસો અતિપ્રસંગુ । ન સંડી પાં કથાલાગુ ।
હોઈલ શ્લોકસંગતિ ભંગુ । મ્હણોનિયાં

જેં મના આકળિતાં કુવાડેં । ઘાઘુસિતાં બુદ્ધી નાતુડે ।
તેં દૈવાચેનિ સુરવાડેં । સાંગવલેં તુજ

જેં શબ્દાતીત સ્વભાવેં । તેં બોલીંચિ જરી ફાવે ।
તરી આણિકેં કાય કરાવેં । સાંગે કથા

હા આર્તિવિશેષુ શ્રોતયાંચા । જાણોનિ દાસ નિવૃતીચા ।
મ્હણે સંવાદુ દોઘાંચા । પરિસોનિ પરિસા

મગ કૃષ્ણ મ્હણે પાર્થાતેં । આતાં પ્રાપ્તાચેં ચિન્હ પુરતેં ।
સાંગેન તુજ નિરુતેં । ચિત્ત દેઈ

તરી આત્મયોગેં આથિલા । જો કર્મફળાશીં વિટલા ।
તો ઘર રિઘોનિ વરિલા । શાંતિ જગીં

યેરુ કર્મબધેં કિરીટી । અભિલાષાચિયા ગાંઠીં ।
કળાસલા ખુંટી । ફળભોગાચાં

જૈસા ફળાચિયા હાંવે । તૈસેં કર્મ કરિ આઘવેં ।
મગ ન કીજેચિ યેણેં ભાવેં । ઉપેક્ષી જો

તો જયાકડે વાસ પાહે । તેઉતી સુખાચી સૃષ્ટી હોયે ।
તો મ્હણે તેથ રાહે । મહાબોધુ

નવદ્વારેં દેહીં । તો અસતુચિ પરિ નાહીં ।
કરિતુચિ ન કરી કાંહી । ફલત્યાગી

જૈસા કાં સર્વેશ્વરુ । પાહિજે તંવ નિર્વ્યાપારુ ।
પરિ તોચિ રચી વિસ્તારુ । ત્રિભુવનાચા

આણિ કર્તા ઐસેં મ્હણિપે । તરી કવણેં કર્મીં ન શિંપેં ।
જે હાતોપાવો ન લિંપે । ઉદાસવૃતીચા

યોગનિદ્રા તરી ન મોડે । અકર્તેપણા સળુ ન પડે ।
પરિ મહાભૂતાંચે દળવાડેં । ઉભારી ભલે

જગાચા જીવીં આહે । પરિ કવણાચા કહીં નોહે ।
જગચિ હેં હોય જાયે । તો શુદ્ધીહિ નેંણે

પાપપુણ્યેં અશેષેં । પાસીંચિ અસતુ ન દેખેં ।
આણિ સાક્ષીહી હોઊં ન ઠકે । યેરી ગોઠી કાયસી

પૈ મૂર્તીચેનિ મેળેં । તો મૂર્તચિ હોઊનિ ખેળે ।
પરિ અમૂર્તપણ ન મૈળે । દાદુલયાચેં

તો સૃજી પાળી સંહારી । ઐસે બોલતી જે ચરાચરીં ।
તે અજ્ઞાન ગા અવધારીં । પંડુકુમરા

તેં અજ્ઞાન જૈં સમૂળ તુટે । તૈં ભ્રાંતીચેં મસૈરેં ફિટે ।
મગ અકર્તૃત્વ પ્રગટે । ઈશ્વરાચેં

એથ ઈશ્વરુ એકુ અકર્તા । ઐસે માનલે જરી ચિત્તા ।
તરી તોચિ મી હેં સ્વભાવતા । આદીચિ આહે

ઐસેનિ વિવેકેં ઉદો ચિત્તીં । તયાસી ભેદુ કૈંચા ત્રિજગતીં ।
દેખેં આપુલિયા પ્રતીતિ । જગચિ મુક્ત

જૈશી પૂર્વદિશેચ્યા રાઉળીં । ઉદયાચિ સૂર્યે દિવાળી ।
કી યેરીહી દિશાં તિયેચિ કાળી । કાળિમા નાહી

બુદ્ધિનિશ્ચયેં આત્મજ્ઞાન । બ્રહ્મરુપ ભાવી આપણા આપણ ।
બ્રહ્મનિષ્ઠા રાખે પૂર્ણ । તત્પરાયણ અહર્નિશીં

ઐસેં વ્યાપક જ્ઞાન ભલેં । જયાંચિયા હૃદયાતે ગિંવસિત આલેં ।
તયાંચી સમતા દૃષ્ટિ બોલેં । વિશેષૂં કાઈ

એક આપણપેંચિ પાં જૈસેં । તે દેખતીં વિશ્વ તૈસે ।
હેં બોલણેં કાયસેં । નવલુ એથ

પરી દૈવ જૈસેં કવતિકેં । કહીંચિ દૈન્ય ન દેખે ।
કાં વિવેકુ હા નોળખે । ભ્રાંતીતેં જેવીં

નાતરી અંધકારાચી વાની । જૈસા સૂર્યો ન દેખે સ્વપ્નીં ।
અમૃત નાયકે કાની । મૃત્યુકથા

હેં અસો સંતાપુ કૈસા । ચંદ્રુ ન સ્મરે જૈસા ।
ભૂતીં ભેદુ નેણતી તૈસા । જ્ઞાનિયે તે

મગ હા મશકુ હા ગજુ । કીં હા શ્વપચુ હા દ્વિપુ ।
પૈલ ઇતરુ હા આત્મજુ । હેં ઉરેલ કેં

ના તરી હે ધેનુ હેં શ્વાન । એક ગુરુ એક હીન ।
હેં અસો કૈચેં સ્વપ્ન । જાગતયા

એથ ભેદુ તરી કીં દેખા । જરિ અંહભાવા ઉરલા હોઆવા ।
તો આધીંચિ નાહીં આઘવા । આતાં વિષમુ કાઈ

મ્હણોનિ સર્વત્ર સદા સમ । તેં આપણચિ અદ્વય બ્રહ્મ ।
હેં સંપૂર્ણ જાણેં વર્મ । સમદૃષ્ટીચેં

જિહીં વિષયસંગુ ન સાંડિતા । ઇંદ્રિયાંતેં ન દંડિતાં ।
પરિ ભોગિલી નિસંગતા । કામેંવિણ

જિહીં લોકાંચેનિ આધારેં । લૌકિકેંચિ વ્યાપારેં ।
પરિ સાંડિલે નિદસુરેં । લૌકિકુ હેં

જૈસા જનામાજી ખેચરુ । અસતુચિ જના નોહે ગોચરુ ।
તૈસા શરીરીં પરિ સંસારુ । નોળખેં તયાંતેં

હેં અસો પવનાચેનિ મેળેં । જૈસેં જળીંચિ જળ લોળે ।
તેં આણિકેં મ્હણતી વેગળેં । કલ્લોળ હે

તૈસેં નામ રુપ તયાચેં । એ઱હવીં બ્રહ્મચિ તો સાચેં ।
મન સામ્યા આલેં જયાચેં । સર્વત્ર ગા

ઐસેનિ સમદૃષ્ટી જો હોયે । તયા પુરુષા લક્ષણહી આહે ।
અર્જુના સંક્ષેપે સાંગેન પાહેં । અચ્યુત મ્હણે

તરી મૃગજળાચેનિ પૂરેં । જૈસેં ન લોટિજે કાં ગિરિવરેં ।
તૈસા શુભાશુભીં ન વિકરે । પાતલાં જો

તોચિ તો નિરુતા । સમદૃષ્ટી તત્વતા ।
હરિ મ્હણે પંડુસુતા । તોચિ બ્રહ્મ

જો આપણપે સાંડુનિ કહીં । ઇંદ્રિયગ્રામાવરી યેણેંચિ નાહીં ।
તો વિષય ન સેવી હેં કાઈ । વિચિત્ર યેથ

સહજેં સ્વસુખાચેનિ અપારેં । સુરવાડે અંતરેં ।
રચિલા મ્હણઊનિ બાહિરેં । પાઉલ ન ઘલી

સાંગે કુમુદદળાચેનિ તાટેં । જો જેવિલા ચંદ્રકિરણેં ચોખટે ।
તો ચકોરુ કાઈ વાળુવંટે । ચુંબિતુ આહે

તૈસેં આત્મસુખ ઉપાઇલેં । જયાસિ આપણપેચિં ફાવલેં ।
તયા વિષયો સહજે સાંડવલે । મ્હણો કાઈ

એ઱હવીં તરી કૌતુકેં । વિચારુનિ પાહેં પાં નિકેં ।
યા વિષયાંચેનિ સુખે । ઝકવિતી કવણ

જિહીં આપણપેં નાહીં દેખિલેં । તેચિ ઇહીં ઇંદ્રિયાર્થીં રંજલે ।
જૈસેં રંકુ કા આળુકૈલેં । તુષાતેં સેવી

નાતરી મૃગેં તૃષાપીડિતેં । સંભ્રમેં વિસરોનિ જળાંતે ।
મગ તોયબુદ્ધી બરડીતેં । ઠાકૂનિ યેતી

તૈસેં આપણપેં નાહીં દિઠે । જયાતેં સ્વસુખાચે સદા ખરાંટે ।
તયાસીચિ વિષય હે ગોમટે । આવડતી

એ઱હવીં વિષયીં કાઇ સુખ આહે । હે બોલણેંચિ સારિખેં નોહે ।
તરી વિદ્યુત્સ્ફુરણેં કાં ન પાહે । જગામાજીં

સાંગેં વાતવર્ષઆતપુ ધરે । ઐસે અભ્રછાયાચિ જરી સરે ।
તરી ત્રિમાળિકેં ધવળારેં । કરાવીં કાં

મ્હણોનિ વિષયસુખ જેં બોલિજે । તેં નેણતાં ગા વાયાં જલ્પિજે ।
જૈસેં મહૂર કાં મ્હણિજે । વિષકંદાતેં

નાતરી ભૌમા નામ મંગળુ । રોહિણીતેં મ્હણતી જળુ ।
તૈસા સુખપ્રવાદુ બરળુ । વિષયિકુ હા

હે અસો આઘવી બોલી । સાંગ પા સર્પફણીચી સાઉલી ।
તે શીતલ હોઈલ કેતુલી । મૂષકાસી

જૈસા આમિષકવળુ પાંડવા । મીનુ ન સેવી તંવચિ બરવા ।
તૈસા વિષયસંગુ આઘવા । નિભ્રાંત જાણેં

હે વિરક્તાંચિયે દિઠી । જૈં ન્યાહાળિજે કિરીટી ।
તૈં પાંડુરોગાચિયે પુષ્ટિ- ।સારિખેં દિસે

મ્હણોનિ વિષયભોગી જેં સુખ । તેં સાદ્યંતચિ જાણ દુઃખ ।
પરિ કાય કીજે મૂર્ખ । ન સેવિતાં ન સરે

તેં અંતર નેણતી બાપુડે । મ્હણોનિ અગત્ય સેવણેં ઘડે ।
સાંગે પૂયપંકીચે કિડે । કાય ચિળસી ઘેતી

તયાં દુઃખિયાં દુઃખચિ જિવ્હાર । તે વિષયકર્દમીંચે દર્દુર ।
તે ભોગજળીંચે જલચર । સાંડિતી કેવી

આણિ દુઃખયોનિ જિયા આહાતી । તિયા નિરર્થકા તરી નવ્હતી ।
જરી વિષયાંવરી વિરક્તી । ધરિતી જીવ

નાતરી ગર્ભવાસાદિ સંકટ । કાં જન્મમરણીંચે કષ્ટ ।
હે વિસાંવેવીણ વાટ । વાહાવી કવણેં

જરી વિષયીં વિષયો સાંડિજેલ । તરી મહાદોષી કેં વસિજેલ ।
આણિ સંસારુ હા શબ્દુ નવ્હેલ । લટિકા જગીં

મ્હણોનિ અવિદ્યાજાત નાથિલેં । તેં તિહીંચિ સાચ દાવિલેં ।
જિહીં સુખબુદ્ધી ઘેતલેં । વિષયદુઃખ

યા કારણેં ગા સુભટા । હા વિચારિતાં વિષય વોખટા ।
તૂં ઝણેં કહીં યા વાટા । વિસરોનિ જાશી

પૈ યાતેં વિરક્ત પુરુષ । ત્યજિતી કાં જૈસેં વિષ ।
નિરાશા તયાં દુઃખ । દાવિલેં નાવડે

જ્ઞાનિયાંચ્યા હન ઠાયીં । યાચી માતુહી કીર નાહીં ।
દેહીં દેહભાવો જિહીં । સ્વવશ કેલે

જયાંતેં બાહ્યાચી ભાષ । નેણિજેચિ નિઃશેષ ।
અંતરીં સુખ । એક આથી

પરિ તેં વેગળેપણેં ભોગિજે । જૈસે પક્ષિયે ફળ ચુંબિજે ।
તૈસેં નવ્હે તેથ વિસરિજે । ભોગિતેપણહી

ભોગીં અવસ્થા એક ઉઠી । તે અંહકારાચા અચળુ લોટી ।
મગ સુખેંસિ આંઠી । ગાઢેપણેં

તિયે આલિંગનમેળીં । હોય આપેંઆપ કવળી ।
તેથ જળ જૈસેં જળી । વેગળેં ન દિસે

કાં આકાશીં વાયુ હારપે । તેથ દોન્હી હે ભાષ લોપે ।
તૈસે સુખચિ ઉરે સ્વરુપેં । સુરતીં તિયે

ઐસી દ્વૈતાચી ભાષ જાય । મગ મ્હણોં જરી એકચિ હોય ।
તરી તેથ સાક્ષી કવણુ આહે । જાણતેં જે

મ્હણોનિ અસો હેં આઘવેં । એથ ન બોલણેં કાય બોલાવેં ।
તે ખુણાચિ પાવેલ સ્વભાવેં । આત્મારામ

જે ઐસેનિ સુખેં માતલે । આપણપાંચિ આપણ ગુંતલે ।
તે મી જાણે નિખળ વોતલે । સામ્યરસાચે

તે આનંદાચે અનુકાર । સુખાચે અંકુર ।
કીં મહાબોધેં વિહાર । કેલે જૈસે

તે વિવેકાચેં ગાંવ । કી પરબ્રહ્મીચે સ્વભાવ ।
નાતરી અળંકારલે અવયવ । બ્રહ્મવિદ્યેચે

તે સત્ત્વાચે સાત્ત્વિક । કી ચૈતન્યાચે આંગિક ।
હેં બહુ અસો એકૈક । વાનિસી કાઈ

તૂં સંતસ્તવની રતસી । તરી કથેચી સે ન કરિસી ।
કીં નિરાળી બોલ દેખસી । સનાગર

પરિ તો રસાતિશયો મુકુળીં । મગ ગ્રંથાર્થદીપુ ઉજળીં ।
કરી સાધુહૃદયરાઉળીં । મંગળ ઉખા

ઐસા શ્રીગુરુચા ઉવાયિલા । નિવૃત્તિદાસાસી પાતલા ।
મગ તો મ્હણે કૃષ્ણ બોલિલા । તેંચિ આઇકા

અર્જુના અંનત સુખાચ્યા ડોહીં । એકસરા તળુચિ ઘેતલા જિહીં ।
મગ સ્થિરાઊની તેહી । તેંચિ જાહલે

અથવા આત્મપ્રકાશેં ચોખેં । જો આપણપેંચિ વિશ્વ દેખે ।
તો દેહેંચિ પરબ્રહ્મ સુખેં । માનૂં યેઈલ

જેં સાચોકારેં પરમ । ના તેં અક્ષર નિઃસીમ ।
જિયે ગાંવીંચે નિષ્કામ । અધિકારિયે

જે મહર્ષીં વાઢલે । વિરક્તાં ભાગા ફિટલેં ।
જે નિઃસંશયા પિકલેં । નિરંતર

જિહીં વિષયાંપાસોનિ હિરતલેં । ચિત્ત આપુલેં આપણ જિંતિલે ।
તે નિશ્ચિત જેથ સુતલે । ચેતીચિના

તેં પરબ્રહ્મ નિર્વાણ । જેં આત્મવિદાંચેં કારણ ।
તેચિ તે પુરુષ જાણ । પંડુકુમરા

તે ઐસે કૈસેનિ જાહલે । જે દેહીંચિ બ્રહ્મત્વા આલે ।
હેં હી પુસસી તરી ભલેં । સંક્ષેપે સાંગો

તરી વૈરાગ્યચેનિ આધારેં । જિહીં વિષય દવડુનિ બાહિરેં ।
શરીરીં એકંદરેં । કેલેં મન

સહજેં તિહીં સંધી ભેટી । જેથ ભ્રુપલ્લવાં પડે ગાંઠી ।
તેથ પાઠમોરી દિઠી । પારુખોનિયાં

સાંડૂનિ દક્ષિણ વામ । પ્રાણાપાનસમ ।
ચિત્તેંસીં વ્યોમ- । ગામિયે કરિતી

તેથ જૈસીં રથ્યોદકેં સકળેં । ઘેઊનિ ગંગા સમુદ્રી મિળે ।
મગ એકૈક વેગળેં । નિવડુ નયે

તૈસી વાસનાંતરાચી વિવંચના । મગ આપૈસી પારુખે અર્જુના ।
જે વેળી ગગનીં લયો મના । પવનેં કીજે

જેથ હેં સંસારચિત્ર ઉમટે । તો મનોરુપુ પટુ ફાટે ।
જૈસેં સરોવર આટે । મગ પ્રતિમા નાહીં

તૈસેં મનપણ મુદલ જાયે । મગ અંહભાવાદિક કેં આહે ।
મ્હણોનિ શરીરેંચિ બ્રહ્મ હોયે । અનુભવી તો

આમ્હી માગાં હન સાંગિતલેં । જે દેહીંચિ બ્રહ્મત્વ પાવલે ।
તે યેણેં માર્ગે આલે । મ્હણઊનિયા

આણિ યમનિયમાંચે ડોંગર । અભ્યાસાચે સાગર ।
ક્રમોનિ હે પાર । પાતલે તે

તિહીં આપણપેં કરુનિ નિર્લેપ । પ્રંપચાચેં ઘેતલેં માપ ।
મગ સાચાચેંચિ રુપ । હોઊનિ ઠેલે

ઐસા યોગયુક્તીચા ઉદ્દેશુ । જેથ બોલિલા હૃષીકેશુ ।
તેથ અર્જુનુ સુદંશુ । મ્હણોનિ ચમત્કારલા

તેં દેખિલિયા કૃષ્ણેં જાણિતલેં । મગ હાંસોનિ પાર્થાતેં મ્હણિતલેં ।
તેં કાઈ પાં ચિત્ત ઉવાઇલેં । ઇયે બોલીં તુઝે

તંવ અર્જુન મ્હણે દેવો । પરચિત્તલક્ષણાંચા રાવો ।
ભલા જાણિતલા જી ભાવો । માનસુ માઝા

મ્યાં જેં કાહીં વિવરુનિ પુસાવેં । તે આધીંચિ કળલે દેવેં ।
તરી બોલિલેં તેંચિ સાંગાવેં । વિવળ કરુનિ

એ઱હવીં તરી અવધારા । જો દાવિલા તુમ્હીં અનુસારા ।
તો પવ્હણ્યાહૂનિ પાયૌતારા । સોહપા જૈસા

તૈસા સાંખ્યાહૂનિ પ્રાંજળા । તરી આમ્હાંસારિખિયાં અભોળાં ।
એથ આહાતિ કાંહી પરિ કાળા । તો સાહોં યે વર

મ્હણોનિ એક વેળ દેવા । તોચિ પડતાળા ઘેયાવા ।
વિસ્તરેલ તરી સાંગાવા । સાદ્યંતુચિ

તંવ કૃષ્ણ મ્હણતી હો કાં । તુજ હા માર્ગ ગમલા નિકા ।
તરી કાય જાહલેં ઐંકિજો કાં । સુખેં બોલોં

અર્જુના તુ પરિસસી । પરિસોનિ અનુષ્ઠિસી ।
તરી આમ્હાંસીચિ વાની કાયસી । સાંગાવયાચી

આધીંચ ચિત્ત માયેચેં । વરી મિષ જાહલેં પઢિયંતાચે ।
આતાં તેં અદ્ભુતપણ સ્નેહાચેં । કવણ જાણે

તે મ્હણોં કારુણ્યરસાચી વૃષ્ટિ । કીં નવયા સ્નેહાચી સૃષ્ટિ ।
હેં અસે નેણિજે દૃષ્ટી । હરીચી વાનૂં

જે અમૃતાચી વોતલી । કીં પ્રેમચિ પિઊન માતલી ।
મ્હણોનિ અર્જુનમોહેં ગુંતલી । નિઘોં નેણે

હેં બહુ જેં જેં જલ્પિજેલ । તેથેં કથેસિ ફાંકુ હોઈલ ।
પરિ સ્નેહ રુપા નયેલ । બોલવરી

મ્હણોનિ વિસુરા કાય યેણેં । તો ઈશ્વરુ આકળાવા કવણેં ।
જો આપુલેં માન નેણે । આપણચિ

તરી માગીલા ધ્વનીઆંતુ । મજ ગમલા સાવિયાચિ મોહિતુ ।
જે બલાત્કારેં અસે મ્હણતુ । પરિસ બાપા

અર્જુના જેણેં ભેદેં । તુઝેં કાં ચિત્ત બોધે ।
તૈસેં તૈસેં વિનોદેં । નિરુપિજેલ

તો કાઇસયા નામ યોગુ । તયાચા કવણ ઉપેગુ ।
અથવા અધિકારપ્રસંગુ । કવણા યેથ

ઐસેં જેં જેં કાંહી । ઉક્ત અસે ઇયે ઠાઈ ।
તેં આઘવેંચિ પાહીં । સાંગેન આતાં

તૂં ચિત્ત દેઊનિ અવધારીં । ઐસેં મ્હણોનિ શ્રીહરી ।
બોલિજેલ તે પુઢારી । કથા આહે

શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનાસી સંગુ । ન સાંડોનિ સાંગેલ યોગુ ।
તો વ્યક્ત કરુ પ્રસંગુ । મ્હણે નિવૃત્તિદાસુ