ज्ञानेश्वरी · अध्याय 5

अर्जुन उवाचः संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि ।
यत् श्रेयं एतयोरेकें तत् मे ब्रूहि सुनिश्चितम्

मागां सकळ कर्माचा संन्यासु । तुम्हींचि निरोपिला होता बहुवसु ।
तरी कर्मयोगीं केवीं अतिरसु । पोखीतसां पुढती

ऐसें द्व्यर्थ हें बोलतां । आम्हां नेणतयांचिया चित्ता ।
आपुलिये चाडे अनंता । उमजू नोहे

एकें एकसारातें बोधिजे । तरी एकनिष्ठचि बोलिजे ।
हें आणिकीं काय सांगिजे । तुम्हांप्रति

तरी याचिलागीं तुमतें । म्यां राऊळासी विनविले होते ।
जे हा परमार्थु ध्वनितें । न बोलावा

परी मागील असो देवा । आतां प्रस्तुतीं उकलु देखावा ।
सांगे दोहींमाजि बरवा । मार्गु कवण

जो परिणामींचा निर्वाळा । अचुंबितु ये फळा ।
आणि अनुष्ठिता प्रांजळा । सावियाचि

जैसें निद्रेचे सुख न मोडे । आणि मार्गु तरी बहुसाल सांडे ।
तैसें सोकासनां सांगडे । सोहपें होय

येणें अर्जुनाचेनि बोले । देवो मनीं रिझले ।
मग होईल ऐकें म्हणितले । संतोषोनियां

देखा कामधेनु ऐसी माये । सदैवा जया होये ।
तो चंद्रुहि परी लाहे खेळावया

पाहें पां शंभूची प्रसन्नता । तया उपमन्यूचिया आर्ता ।
काय क्षीराब्धि दूधभाता । देईजेचिना

तैसा औदार्याचा कुरुठा । कृष्ण आपु जाहलिया सुभटा ।
कां सर्व सुखांचा वसौटा । तोचि नोहावा

एथ चमत्कारु कायसा । गोसावी लक्ष्मीकांताऐसा ।
आतां आपुलिया सवेसा । मागावा कीं

म्हणोनि अर्जुने म्हणितले । तें हांसोनि येरें दिधले ।
तेंचि सांगेन बोलिले । काय कृष्णें

तो म्हणे गा कुंतीसुता । हे संन्यासयोगु विचारितां ।
मोक्षकर तत्वता । दोनीहि होती

तरी जाणां नेणां सकळां । हा कर्मयोगु कीर प्रांजळा ।
जैसी नाव स्त्रियां बाळां । तोयतरणीं

तैसें सारासार पाहिजे । तरी सोहपा हाचि देखिजे ।
येणें संन्यासफळ लाहिजे । अनायासें

आतां याचिलागीं सांगेन । तुज संन्यासियाचे चिन्ह ।
मग सहजें हे अभिन्न । जाणसी तूं

तरी गेलियाचि से न करी । न पवतां चाड न धरी ।
जो सुनिश्चळु अंतरीं । मेरु जैसा

आणि मी माझें ऐसी आठवण । विसरले जयाचे अंतःकरण ।
पार्था तो संन्यासी जाण । निरंतर

जो मनें ऐसा जाहला । संगी तोचि सांडिला ।
म्हणोनि सुखें सुख पावला । अखंडित

आतां गृहादिक आघवें । तें कांहीं नलगे त्यजावें ।
जें घेतें जाहलें स्वभावें । निःसंगु म्हणऊनि

देखें अग्नि विझोनि जाये । मग जे रांखोंडी केवळु होये ।
तैं ते कापुसें गिंवसूं ये । जियापरी

तैसा असतेनि उपाधी । नाकळिजे जो कर्मबंधीं ।
जयाचीचे बुद्धी । संकल्पु नाहीं

म्हणोनि कल्पना जैं सांडे । तैंचि गा संन्यासु घडे ।
या कारणे दोनी सांगडे । संन्यासयोगु

एऱहवीं तरी पार्था । जे मूर्ख होती सर्वथा ।
ते सांख्यकर्मसंस्था । जाणती केवीं

सहजें ते अज्ञान । म्हणोनि म्हणती हे भिन्न ।
एऱहवी दीपाप्रती काई अनान । प्रकाशु आहाती

पैं सम्यक् एकें अनुभवें । जिहीं देखिलें तत्व आघवें ।
ते दोन्हीतेंही ऐक्यभावें । मानिती गा

आणि सांख्यीं जें पाविजे । तेंचि योगीं गमिजे ।
म्हणोनि ऐक्यता दोहींते सहजें । इयापरी

देखें आकाशा आणि अवकाशा । भेदु नाहीं जैसा ।
तैसे ऐक्य योगसंन्यासा । वोळखे जो

तयासीचि जगीं पाहलें । आपणपें तेणेंचि देखिलें ।
जया सांख्ययोग जाणवले । भेदेंविण

जो युक्तिपंथें पार्था । चढे मोक्षपर्वता ।
तो महासुखाचा निमथा । वहिला पावे

येरा योगस्थिति जया सांडे । तो वायांचि गा हव्यासीं पडे ।
परि प्राप्ति कहीं न घडे । संन्यासाची

जेणें भ्रांतीपासूनि हिरतलें । गुरुवाक्यें मन धुतलें ।
मग आत्मस्वरुपीं घातलें । हारौनियां

जैसें समुद्रीं लवण न पडे । तवं वेगळे अल्प आवडे ।
मग होय सिंधूचि एवढें । मिळे तेव्हां

तैसें संकल्पोनि काढिलें । जयाचें मनचि चैतन्य जाहलें ।
तेणें एकदेशियें परि व्यापिलें । लोकत्रय

आतां कर्ता कर्म करावें । हें खुंटलें तया स्वभावें ।
आणि करी जऱही आघवें । तऱही अकर्ता तो

जे पार्था तया देहीं । मी ऐसा आठऊ नाहीं ।
तरी कर्तृत्व कैचें काई । उरे सांगे

ऐसें तनुत्यागेंवीण । अमूर्ताचे गुण ।
दिसती संपूर्ण । योगयुक्तां

एऱहवीं आणिकांचिये परी । तोही एक शरीरी ।
अशेषाही व्यापारीं । वर्ततु दिसे

तोही नेत्रीं पाहे । श्रवणीं ऐकतु आहे ।
परि तेथींचा सर्वथा नोहे । नवल देखें

स्पर्शासि तरी जाणे । परिमळु सेवी घ्राणें ।
अवसरोचित बोलणें । तयाहि आथी

आहारातें स्वीकारी । त्यजावें तें परिहरि ।
निद्रेचिया अवसरीं । निदिजे सुखें

आपुलेनि इच्छावशें । तोही गा चालतु दिसे ।
पैं सकळ कर्म ऐसें । रहाटे कीर

हें सांगों काई एकैक । देखें श्वासोच्छासादिक ।
आणि निमिषोन्निमिष । आदिकरुनि

पार्था तयाचे ठायीं । हें आघवेंचि आथि पाहीं ।
परि तो कर्ता नव्हे कांही । प्रतीतिबळें

जैं भ्रांती सेजे सुतला । तैं स्वप्नसुखें भुतला ।
मग तो ज्ञानोदयी चेइला । म्हणोनियां

आतां अधिष्ठानसंगती । अशेषाही इंद्रियवृत्ती ।
आपुलालिया अर्थीं । वर्तत आहाती

दीपाचेनि प्रकाशें । गृहींचे व्यापार जैसे ।
देहीं कर्मजात तैसे । योगयुक्ता

तो कर्में करी सकळें । परी कर्मबंधा नाकळे ।
जैसें न सिपें जळीं जळें । पद्मपत्र

देखे बुध्दीची भाष नेणिजे । मनाचा अंकुर नुदैजे ।
ऐसा व्यापारु तो बोलिजे । शारीरु गा

हेंच मराठे परियेशीं । तरी बाळकाची चेष्टा जैशी ।
योगिये कर्मे करिती तैशीं । केवळा तनू

मग पांचभौतिक संचलें । जेव्हां शरीर असे निदेलें ।
तेथ मनचि राहाटें एकलें । स्वप्नीं जेवीं

नवल ऐकें धनुर्धरा । कैसा वासनेचा संसारा ।
देहा होऊं नेदी उजगरा । परि सुखदुःखें भोगी

इंद्रियांचां गांवीं नेणिजे । ऐसा व्यापारु जो निपजे ।
तो केवळु गा म्हणिजे । मानसाचा

योगिये तोही करिती । परि कर्में तेणें न बंधिजती ।
जे सांडिली आहे संगती । अंहभावाची

आतां जाहालिया भ्रमहत । जैसें पिशाचाचें चित्त ।
मग इंद्रियांचे चेष्टित । विकळु दिसे

स्वरूप तरी देखे । आळविलें आइके ।
शब्दु बोले मुखें । परि ज्ञान नाही

हें असो काजेंविण । जें जें काही कारण ।
तें केवळ कर्म जाण । इंद्रियांचे

मग सर्वत्र जें जाणतें । ते बुद्धीचें कर्म निरूतें ।
वोळख अर्जुनातें । म्हणे हरि

ते बुद्धी धुरे करुनी । कर्म करिती चित्त देऊनी ।
परि ते नैष्कम्यापासुनी । मुक्त दिसती

जें बुद्धीचिये ठावूनि देही । तयां अंहकाराची सेचि नाहीं ।
म्हणोनि कर्म करितां पाही । चोखाळले

अगा करितेनवीण कर्म । तेंचि तें नैष्कर्म्य ।
हें जाणती सुवर्म । गुरुगम्य जें

आतां शांतरसाचें भरितें । सांडीत आहे पात्रातें ।
जें बोलणें बोलापरौतें । बोलवलें

एथ इंद्रियांचा पांगु । जया फिटला आहे चांगु ।
तयासीचि आथी लागु । परिसावया

हा असो अतिप्रसंगु । न संडी पां कथालागु ।
होईल श्लोकसंगति भंगु । म्हणोनियां

जें मना आकळितां कुवाडें । घाघुसितां बुद्धी नातुडे ।
तें दैवाचेनि सुरवाडें । सांगवलें तुज

जें शब्दातीत स्वभावें । तें बोलींचि जरी फावे ।
तरी आणिकें काय करावें । सांगे कथा

हा आर्तिविशेषु श्रोतयांचा । जाणोनि दास निवृतीचा ।
म्हणे संवादु दोघांचा । परिसोनि परिसा

मग कृष्ण म्हणे पार्थातें । आतां प्राप्ताचें चिन्ह पुरतें ।
सांगेन तुज निरुतें । चित्त देई

तरी आत्मयोगें आथिला । जो कर्मफळाशीं विटला ।
तो घर रिघोनि वरिला । शांति जगीं

येरु कर्मबधें किरीटी । अभिलाषाचिया गांठीं ।
कळासला खुंटी । फळभोगाचां

जैसा फळाचिया हांवे । तैसें कर्म करि आघवें ।
मग न कीजेचि येणें भावें । उपेक्षी जो

तो जयाकडे वास पाहे । तेउती सुखाची सृष्टी होये ।
तो म्हणे तेथ राहे । महाबोधु

नवद्वारें देहीं । तो असतुचि परि नाहीं ।
करितुचि न करी कांही । फलत्यागी

जैसा कां सर्वेश्वरु । पाहिजे तंव निर्व्यापारु ।
परि तोचि रची विस्तारु । त्रिभुवनाचा

आणि कर्ता ऐसें म्हणिपे । तरी कवणें कर्मीं न शिंपें ।
जे हातोपावो न लिंपे । उदासवृतीचा

योगनिद्रा तरी न मोडे । अकर्तेपणा सळु न पडे ।
परि महाभूतांचे दळवाडें । उभारी भले

जगाचा जीवीं आहे । परि कवणाचा कहीं नोहे ।
जगचि हें होय जाये । तो शुद्धीहि नेंणे

पापपुण्यें अशेषें । पासींचि असतु न देखें ।
आणि साक्षीही होऊं न ठके । येरी गोठी कायसी

पै मूर्तीचेनि मेळें । तो मूर्तचि होऊनि खेळे ।
परि अमूर्तपण न मैळे । दादुलयाचें

तो सृजी पाळी संहारी । ऐसे बोलती जे चराचरीं ।
ते अज्ञान गा अवधारीं । पंडुकुमरा

तें अज्ञान जैं समूळ तुटे । तैं भ्रांतीचें मसैरें फिटे ।
मग अकर्तृत्व प्रगटे । ईश्वराचें

एथ ईश्वरु एकु अकर्ता । ऐसे मानले जरी चित्ता ।
तरी तोचि मी हें स्वभावता । आदीचि आहे

ऐसेनि विवेकें उदो चित्तीं । तयासी भेदु कैंचा त्रिजगतीं ।
देखें आपुलिया प्रतीति । जगचि मुक्त

जैशी पूर्वदिशेच्या राउळीं । उदयाचि सूर्ये दिवाळी ।
की येरीही दिशां तियेचि काळी । काळिमा नाही

बुद्धिनिश्चयें आत्मज्ञान । ब्रह्मरुप भावी आपणा आपण ।
ब्रह्मनिष्ठा राखे पूर्ण । तत्परायण अहर्निशीं

ऐसें व्यापक ज्ञान भलें । जयांचिया हृदयाते गिंवसित आलें ।
तयांची समता दृष्टि बोलें । विशेषूं काई

एक आपणपेंचि पां जैसें । ते देखतीं विश्व तैसे ।
हें बोलणें कायसें । नवलु एथ

परी दैव जैसें कवतिकें । कहींचि दैन्य न देखे ।
कां विवेकु हा नोळखे । भ्रांतीतें जेवीं

नातरी अंधकाराची वानी । जैसा सूर्यो न देखे स्वप्नीं ।
अमृत नायके कानी । मृत्युकथा

हें असो संतापु कैसा । चंद्रु न स्मरे जैसा ।
भूतीं भेदु नेणती तैसा । ज्ञानिये ते

मग हा मशकु हा गजु । कीं हा श्वपचु हा द्विपु ।
पैल इतरु हा आत्मजु । हें उरेल कें

ना तरी हे धेनु हें श्वान । एक गुरु एक हीन ।
हें असो कैचें स्वप्न । जागतया

एथ भेदु तरी कीं देखा । जरि अंहभावा उरला होआवा ।
तो आधींचि नाहीं आघवा । आतां विषमु काई

म्हणोनि सर्वत्र सदा सम । तें आपणचि अद्वय ब्रह्म ।
हें संपूर्ण जाणें वर्म । समदृष्टीचें

जिहीं विषयसंगु न सांडिता । इंद्रियांतें न दंडितां ।
परि भोगिली निसंगता । कामेंविण

जिहीं लोकांचेनि आधारें । लौकिकेंचि व्यापारें ।
परि सांडिले निदसुरें । लौकिकु हें

जैसा जनामाजी खेचरु । असतुचि जना नोहे गोचरु ।
तैसा शरीरीं परि संसारु । नोळखें तयांतें

हें असो पवनाचेनि मेळें । जैसें जळींचि जळ लोळे ।
तें आणिकें म्हणती वेगळें । कल्लोळ हे

तैसें नाम रुप तयाचें । एऱहवीं ब्रह्मचि तो साचें ।
मन साम्या आलें जयाचें । सर्वत्र गा

ऐसेनि समदृष्टी जो होये । तया पुरुषा लक्षणही आहे ।
अर्जुना संक्षेपे सांगेन पाहें । अच्युत म्हणे

तरी मृगजळाचेनि पूरें । जैसें न लोटिजे कां गिरिवरें ।
तैसा शुभाशुभीं न विकरे । पातलां जो

तोचि तो निरुता । समदृष्टी तत्वता ।
हरि म्हणे पंडुसुता । तोचि ब्रह्म

जो आपणपे सांडुनि कहीं । इंद्रियग्रामावरी येणेंचि नाहीं ।
तो विषय न सेवी हें काई । विचित्र येथ

सहजें स्वसुखाचेनि अपारें । सुरवाडे अंतरें ।
रचिला म्हणऊनि बाहिरें । पाउल न घली

सांगे कुमुददळाचेनि ताटें । जो जेविला चंद्रकिरणें चोखटे ।
तो चकोरु काई वाळुवंटे । चुंबितु आहे

तैसें आत्मसुख उपाइलें । जयासि आपणपेचिं फावलें ।
तया विषयो सहजे सांडवले । म्हणो काई

एऱहवीं तरी कौतुकें । विचारुनि पाहें पां निकें ।
या विषयांचेनि सुखे । झकविती कवण

जिहीं आपणपें नाहीं देखिलें । तेचि इहीं इंद्रियार्थीं रंजले ।
जैसें रंकु का आळुकैलें । तुषातें सेवी

नातरी मृगें तृषापीडितें । संभ्रमें विसरोनि जळांते ।
मग तोयबुद्धी बरडीतें । ठाकूनि येती

तैसें आपणपें नाहीं दिठे । जयातें स्वसुखाचे सदा खरांटे ।
तयासीचि विषय हे गोमटे । आवडती

एऱहवीं विषयीं काइ सुख आहे । हे बोलणेंचि सारिखें नोहे ।
तरी विद्युत्स्फुरणें कां न पाहे । जगामाजीं

सांगें वातवर्षआतपु धरे । ऐसे अभ्रछायाचि जरी सरे ।
तरी त्रिमाळिकें धवळारें । करावीं कां

म्हणोनि विषयसुख जें बोलिजे । तें नेणतां गा वायां जल्पिजे ।
जैसें महूर कां म्हणिजे । विषकंदातें

नातरी भौमा नाम मंगळु । रोहिणीतें म्हणती जळु ।
तैसा सुखप्रवादु बरळु । विषयिकु हा

हे असो आघवी बोली । सांग पा सर्पफणीची साउली ।
ते शीतल होईल केतुली । मूषकासी

जैसा आमिषकवळु पांडवा । मीनु न सेवी तंवचि बरवा ।
तैसा विषयसंगु आघवा । निभ्रांत जाणें

हे विरक्तांचिये दिठी । जैं न्याहाळिजे किरीटी ।
तैं पांडुरोगाचिये पुष्टि- ।सारिखें दिसे

म्हणोनि विषयभोगी जें सुख । तें साद्यंतचि जाण दुःख ।
परि काय कीजे मूर्ख । न सेवितां न सरे

तें अंतर नेणती बापुडे । म्हणोनि अगत्य सेवणें घडे ।
सांगे पूयपंकीचे किडे । काय चिळसी घेती

तयां दुःखियां दुःखचि जिव्हार । ते विषयकर्दमींचे दर्दुर ।
ते भोगजळींचे जलचर । सांडिती केवी

आणि दुःखयोनि जिया आहाती । तिया निरर्थका तरी नव्हती ।
जरी विषयांवरी विरक्ती । धरिती जीव

नातरी गर्भवासादि संकट । कां जन्ममरणींचे कष्ट ।
हे विसांवेवीण वाट । वाहावी कवणें

जरी विषयीं विषयो सांडिजेल । तरी महादोषी कें वसिजेल ।
आणि संसारु हा शब्दु नव्हेल । लटिका जगीं

म्हणोनि अविद्याजात नाथिलें । तें तिहींचि साच दाविलें ।
जिहीं सुखबुद्धी घेतलें । विषयदुःख

या कारणें गा सुभटा । हा विचारितां विषय वोखटा ।
तूं झणें कहीं या वाटा । विसरोनि जाशी

पै यातें विरक्त पुरुष । त्यजिती कां जैसें विष ।
निराशा तयां दुःख । दाविलें नावडे

ज्ञानियांच्या हन ठायीं । याची मातुही कीर नाहीं ।
देहीं देहभावो जिहीं । स्ववश केले

जयांतें बाह्याची भाष । नेणिजेचि निःशेष ।
अंतरीं सुख । एक आथी

परि तें वेगळेपणें भोगिजे । जैसे पक्षिये फळ चुंबिजे ।
तैसें नव्हे तेथ विसरिजे । भोगितेपणही

भोगीं अवस्था एक उठी । ते अंहकाराचा अचळु लोटी ।
मग सुखेंसि आंठी । गाढेपणें

तिये आलिंगनमेळीं । होय आपेंआप कवळी ।
तेथ जळ जैसें जळी । वेगळें न दिसे

कां आकाशीं वायु हारपे । तेथ दोन्ही हे भाष लोपे ।
तैसे सुखचि उरे स्वरुपें । सुरतीं तिये

ऐसी द्वैताची भाष जाय । मग म्हणों जरी एकचि होय ।
तरी तेथ साक्षी कवणु आहे । जाणतें जे

म्हणोनि असो हें आघवें । एथ न बोलणें काय बोलावें ।
ते खुणाचि पावेल स्वभावें । आत्माराम

जे ऐसेनि सुखें मातले । आपणपांचि आपण गुंतले ।
ते मी जाणे निखळ वोतले । साम्यरसाचे

ते आनंदाचे अनुकार । सुखाचे अंकुर ।
कीं महाबोधें विहार । केले जैसे

ते विवेकाचें गांव । की परब्रह्मीचे स्वभाव ।
नातरी अळंकारले अवयव । ब्रह्मविद्येचे

ते सत्त्वाचे सात्त्विक । की चैतन्याचे आंगिक ।
हें बहु असो एकैक । वानिसी काई

तूं संतस्तवनी रतसी । तरी कथेची से न करिसी ।
कीं निराळी बोल देखसी । सनागर

परि तो रसातिशयो मुकुळीं । मग ग्रंथार्थदीपु उजळीं ।
करी साधुहृदयराउळीं । मंगळ उखा

ऐसा श्रीगुरुचा उवायिला । निवृत्तिदासासी पातला ।
मग तो म्हणे कृष्ण बोलिला । तेंचि आइका

अर्जुना अंनत सुखाच्या डोहीं । एकसरा तळुचि घेतला जिहीं ।
मग स्थिराऊनी तेही । तेंचि जाहले

अथवा आत्मप्रकाशें चोखें । जो आपणपेंचि विश्व देखे ।
तो देहेंचि परब्रह्म सुखें । मानूं येईल

जें साचोकारें परम । ना तें अक्षर निःसीम ।
जिये गांवींचे निष्काम । अधिकारिये

जे महर्षीं वाढले । विरक्तां भागा फिटलें ।
जे निःसंशया पिकलें । निरंतर

जिहीं विषयांपासोनि हिरतलें । चित्त आपुलें आपण जिंतिले ।
ते निश्चित जेथ सुतले । चेतीचिना

तें परब्रह्म निर्वाण । जें आत्मविदांचें कारण ।
तेचि ते पुरुष जाण । पंडुकुमरा

ते ऐसे कैसेनि जाहले । जे देहींचि ब्रह्मत्वा आले ।
हें ही पुससी तरी भलें । संक्षेपे सांगो

तरी वैराग्यचेनि आधारें । जिहीं विषय दवडुनि बाहिरें ।
शरीरीं एकंदरें । केलें मन

सहजें तिहीं संधी भेटी । जेथ भ्रुपल्लवां पडे गांठी ।
तेथ पाठमोरी दिठी । पारुखोनियां

सांडूनि दक्षिण वाम । प्राणापानसम ।
चित्तेंसीं व्योम- । गामिये करिती

तेथ जैसीं रथ्योदकें सकळें । घेऊनि गंगा समुद्री मिळे ।
मग एकैक वेगळें । निवडु नये

तैसी वासनांतराची विवंचना । मग आपैसी पारुखे अर्जुना ।
जे वेळी गगनीं लयो मना । पवनें कीजे

जेथ हें संसारचित्र उमटे । तो मनोरुपु पटु फाटे ।
जैसें सरोवर आटे । मग प्रतिमा नाहीं

तैसें मनपण मुदल जाये । मग अंहभावादिक कें आहे ।
म्हणोनि शरीरेंचि ब्रह्म होये । अनुभवी तो

आम्ही मागां हन सांगितलें । जे देहींचि ब्रह्मत्व पावले ।
ते येणें मार्गे आले । म्हणऊनिया

आणि यमनियमांचे डोंगर । अभ्यासाचे सागर ।
क्रमोनि हे पार । पातले ते

तिहीं आपणपें करुनि निर्लेप । प्रंपचाचें घेतलें माप ।
मग साचाचेंचि रुप । होऊनि ठेले

ऐसा योगयुक्तीचा उद्देशु । जेथ बोलिला हृषीकेशु ।
तेथ अर्जुनु सुदंशु । म्हणोनि चमत्कारला

तें देखिलिया कृष्णें जाणितलें । मग हांसोनि पार्थातें म्हणितलें ।
तें काई पां चित्त उवाइलें । इये बोलीं तुझे

तंव अर्जुन म्हणे देवो । परचित्तलक्षणांचा रावो ।
भला जाणितला जी भावो । मानसु माझा

म्यां जें काहीं विवरुनि पुसावें । ते आधींचि कळले देवें ।
तरी बोलिलें तेंचि सांगावें । विवळ करुनि

एऱहवीं तरी अवधारा । जो दाविला तुम्हीं अनुसारा ।
तो पव्हण्याहूनि पायौतारा । सोहपा जैसा

तैसा सांख्याहूनि प्रांजळा । तरी आम्हांसारिखियां अभोळां ।
एथ आहाति कांही परि काळा । तो साहों ये वर

म्हणोनि एक वेळ देवा । तोचि पडताळा घेयावा ।
विस्तरेल तरी सांगावा । साद्यंतुचि

तंव कृष्ण म्हणती हो कां । तुज हा मार्ग गमला निका ।
तरी काय जाहलें ऐंकिजो कां । सुखें बोलों

अर्जुना तु परिससी । परिसोनि अनुष्ठिसी ।
तरी आम्हांसीचि वानी कायसी । सांगावयाची

आधींच चित्त मायेचें । वरी मिष जाहलें पढियंताचे ।
आतां तें अद्भुतपण स्नेहाचें । कवण जाणे

ते म्हणों कारुण्यरसाची वृष्टि । कीं नवया स्नेहाची सृष्टि ।
हें असे नेणिजे दृष्टी । हरीची वानूं

जे अमृताची वोतली । कीं प्रेमचि पिऊन मातली ।
म्हणोनि अर्जुनमोहें गुंतली । निघों नेणे

हें बहु जें जें जल्पिजेल । तेथें कथेसि फांकु होईल ।
परि स्नेह रुपा नयेल । बोलवरी

म्हणोनि विसुरा काय येणें । तो ईश्वरु आकळावा कवणें ।
जो आपुलें मान नेणे । आपणचि

तरी मागीला ध्वनीआंतु । मज गमला सावियाचि मोहितु ।
जे बलात्कारें असे म्हणतु । परिस बापा

अर्जुना जेणें भेदें । तुझें कां चित्त बोधे ।
तैसें तैसें विनोदें । निरुपिजेल

तो काइसया नाम योगु । तयाचा कवण उपेगु ।
अथवा अधिकारप्रसंगु । कवणा येथ

ऐसें जें जें कांही । उक्त असे इये ठाई ।
तें आघवेंचि पाहीं । सांगेन आतां

तूं चित्त देऊनि अवधारीं । ऐसें म्हणोनि श्रीहरी ।
बोलिजेल ते पुढारी । कथा आहे

श्रीकृष्ण अर्जुनासी संगु । न सांडोनि सांगेल योगु ।
तो व्यक्त करु प्रसंगु । म्हणे निवृत्तिदासु