જ્ઞાનેશ્વરી · અધ્યાય 17
॥ ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ ॥
॥ અથ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ॥
। અથ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ - અધ્યાય સતરાવા । ।
। શ્રદ્ધાત્રયવિભાગયોગઃ ।
વિશ્વવિકાસિત મુદ્રા । જયા સોડી તુઝી યોગમુદ્રા ।
તયા નમોજી ગણેંદ્રા । શ્રીગુરુરાયા
ત્રિગુણત્રિપુરીં વેઢિલા । જીવત્વદુર્ગીં આડિલા ।
તો આત્મશંભૂનેં સોડવિલા । તુઝિયા સ્મૃતી
મ્હણૌનિ શિવેંસીં કાંટાળા । ગુરુત્વેં તૂંચિ આગળા ।
તહી હળુ માયાજળા- । માજીં તારૂનિ
જે તુઝ્યાવિખીં મૂઢ । તયાંલાગીં તૂં વક્રતુંડ ।
જ્ઞાનિયાંસી તરી અખંડ । ઉજૂચિ આહાસી
દૈવિકી દિઠી પાહતાં સાની । તહી મીલનોન્મીલનીં ।
ઉત્પત્તિ પ્રળયો દોન્હી । લીલાચિ કરિસી
પ્રવૃત્તિકર્ણાચ્યા ચાળીં । ઉઠલી મદગંધાનિળીં ।
પૂજીજસી નીલોત્પલીં । જીવભૃંગાંચ્યા
પાઠીં નિવૃત્તિકર્ણતાળેં । આહાળલી તે પૂજા વિધુળે ।
તેવ્હાં મિરવિસી મોકળેં । આંગાચેં લેણેં
વામાંગીચા લાસ્યવિલાસુ । જો હા જગદ્રૂપ આભાસુ ।
તો તાંડવમિસેં કળાસુ । દાવિસી તૂં
હેં અસો વિસ્મો દાતારા । તૂં હોસી જયાચા સોયરા ।
સોઇરિકેચિયા વ્યવહારા । મુકેચિ તો
ફેડિતાં બંધનાચા ઠાવો । તૂં જગદ્બંધુ ઐસા ભાવો ।
ધરૂં વોળગે ઉવાવો । તુઝાચિ આંગીં
તંવ દુજયાચેનિ નાંવેં તયા । દેહહી નુરેચિ પૈં દેવરાયા ।
જેણેં તૂં આપણપયાં । કેલાસિ દુજા
તૂંતેં કરૂનિ પુઢેં । જે ઉપાયેં ઘેતી દવડે ।
તયાં ઠાસી બહુવેં પાડેં । માગાંચિ તૂં
જો ધ્યાનેં સૂયે માનસીં । તયાલાગીં નાહીં તૂં ત્યાચે દેશીં ।
ધ્યાનહી વિસરે તેણેંસીં । વાલભ તુજ
તૂતેં સિદ્ધચિ જો નેણે । તો નાંદે સર્વજ્ઞપણેં ।
વેદાંહી યેવઢેં બોલણેં । નેઘસી કાનીં
મૌન ગા તુઝેં રાશિનાંવ । આતાં સ્તોત્રીં કેં બાંધોં હાવ ।
દિસતી તેતુલી માવ । ભજોં કાઈ
દૈવિકેં સેવકુ હોં પાહોં । તરી ભેદિતાં દ્રોહોચિ લાહોં ।
મ્હણૌનિ આતાં કાંહીં નોહોં । તુજલાગીં જી
જૈં સર્વથા સર્વહી નોહિજે । તૈં અદ્વયા તૂતેં લાહિજે ।
હેં જાણેં મી વર્મ તુઝેં । આરાધ્ય લિંગા
તરી નુરોનિ વેગળેંપણ । રસીં ભજિન્નલેં લવણ ।
તૈસેં નમન માઝેં જાણ । બહુ કાય બોલોં
આતાં રિતા કુંભ સમુદ્રીં રિગે । તો ઉચંબળત ભરોનિ નિગે ।
કાં દશીં દીપસંગેં । દીપુચિ હોય
તૈસા તુઝિયા પ્રણિતીં । મી પૂર્ણુ જાહલોં શ્રીનિવૃત્તી ।
આતાં આણીન વ્યક્તીં । ગીતાર્થુ તો
તરી ષોડશાધ્યાયશેખીં । તિયે સમાપ્તીચ્યા શ્લોકીં ।
જો ઐસા નિર્ણયો નિષ્ટંકીં । ઠેવિલા દેવેં
જે કૃત્યાકૃત્યવ્યવસ્થા । અનુષ્ઠાવયા પાર્થા ।
શાસ્ત્રચિ એક સર્વથા । પ્રમાણ તુજ
તેથ અર્જુન માનસેં । મ્હણે હેં ઐસેં કૈસેં ।
જે શાસ્ત્રેંવીણ નસે । સુટિકા કર્મા
તરી તક્ષકાચી ફડે । ઠાકોનિ કૈં તો મણિ કાઢે ।
કૈં નાકીંચા કેશુ જોડે । સિંહાચિયે ?
મગ તેણેં તો વોંવિજે । તરીચ લેણેં પાવિજે ।
એહવીં કાય અસિજે । રિક્તકંઠીં ?
તૈસી શાસ્ત્રાંચી મોકળી । યાં કૈં કોણ પાં વેંટાળી ।
એકવાક્યતેચ્યા ફળીં । પૈસિજે કૈં ?
જાલયાહી એકવાક્યતા । કાં લાભેં વેળુ અનુષ્ઠિતાં ।
કૈંચા પૈસારુ જીવિતા । યેતુલાલિયા
આણિ શાસ્ત્રેં અર્થેં દેશેં કાળેં । યા ચહૂંહી જેં એકફળે ।
તો ઉપાવો કેં મિળે । આઘવયાંસી ?
મ્હણૌનિ શાસ્ત્રાચેં ઘડતેં । નોહેં પ્રકારેં બહુતેં ।
તરી મુર્ખા મુમુક્ષાં યેથેં । કાય ગતિ પાં ?
હા પુસાવયા અભિપ્રાવો । જો અર્જુન કરી પ્રસ્તાવો ।
તો સતરાવિયા ઠાવો । અધ્યાયા યેથ
તરી સર્વવિષયીં વિતૃષ્ણુ । જો સકળકળીં પ્રવીણુ ।
કૃષ્ણાહી નવલ કૃષ્ણુ । અર્જુનત્વેં જો
શૌર્યા જોડલા આધારુ । જો સોમવંશાચા શૃંગારુ ।
સુખાદિ ઉપકારુ । જયાચી લીલા
જો પ્રજ્ઞેચા પ્રિયોત્તમુ । બ્રહ્મવિદ્યેચા વિશ્રામુ ।
સહચરુ મનોધર્મુ । દેવાચા જો
તો અર્જુન મ્હણે ગા તમાલશ્યામા । ઇંદ્રિયાં ફાંવલિયા બ્રહ્મા ।
તુઝાં બોલુ આમ્હા । સાકાંક્ષુ પૈં જી
જેં શાસ્ત્રેંવાંચૂનિ આણિકેં । પ્રાણિયા સ્વમોક્ષુ ન દેખે ।
ઐસેં કાં કૈંપખેં । બોલિલાસી
તરી ન મિળેચિ તો દેશુ । નવ્હેચિ કાળા અવકાશુ ।
જો કરવી શાસ્ત્રાભ્યાસુ । તોહી દુરી
આણિ અભ્યાસીં વિરજિયા । હોતી જિયા સામુગ્રિયા ।
ત્યાહી નાહીં આપૈતિયા । તિયે વેળીં
ઉજૂ નોહેચિ પ્રાચીન । નેદીચિ પ્રજ્ઞા સંવાહન ।
ઐસેં ઠેલેં આપાદન । શાસ્ત્રાચેં જયા
કિંબહુના શાસ્ત્રવિખીં । એકહી ન લાહાતીચિ નખી ।
મ્હણૌનિ ઉખિવિખી । સાંડિલી જિહીં
પરી નિર્ધારૂનિ શાસ્ત્રેં । અર્થાનુષ્ઠાનેં પવિત્રેં ।
નાંદતાતિ પરત્રેં । સાચારેં જે
તયાંસેં આમ્હીં હોઆવેં । ઐસી ચાડ બાંધોનિ જીવેં ।
ઘેતી તયાંચેં માગાવે । આચરાવયા
ધડ્યાચિયા આખરાં । તળીં બાળ લિહે દાતારા ।
કાં પુઢાંસૂનિ પડિકરા । અક્ષમુ ચાલે
તૈસેં સર્વશાસ્ત્રનિપુણ । તયાચેં જેં આચરણ ।
તેંચિ કરિતી પ્રમાણ । આપલિયે શ્રદ્ધે
મગ શિવાદિકેં પૂજનેં । ભૂમ્યાદિકેં મહાદાનેં ।
આગ્નિહોત્રાદિ યજનેં । કરિતી જે શ્રદ્ધા
તયાં સત્ત્વરજતમાં-। । માજીં કોણ પુરુષોત્તમા ।
ગતિ હોય તે આમ્હાં । સાંગિજો જી
તંવ વૈકુંઠપીઠીંચેં લિંગ । જો નિગમપદ્માચા પરાગ ।
જિયે જયાચેનિ હેં જગ । અંગચ્છાયા
કાળ સાવિયાચિ વાઢુ । લોકોત્તર પ્રૌઢુ ।
આદ્વિતીય ગૂઢુ । આનંદઘનુ
ઇયેં શ્લાઘિજતી જેણેં બિકેં । તેં જયાચેં આંગીં અસિકેં ।
તો શ્રીકૃષ્ણ સ્વમુખેં । બોલત અસે
મ્હણે પાર્થા તુઝા અતિસો । હેંહી આમ્હી જાણતસોં ।
જે શાસ્ત્રાભ્યાસાચા આડસો । માનિતોસિ કીં
નુસધિયાચી શ્રદ્ધા । ઝોંબોં પાહસી પરમપદા ।
તરી તૈસેં હેં પ્રબુદ્ધા । સોહોપેં નોહે
શ્રદ્ધા મ્હણિતલિયાસાઠીં । પાતેજોં નયે કિરીટી ।
કાય દ્વિજુ અંત્યજઘૃષ્ટીં । અંત્યજુ નોહે ?
ગંગોદક જરી જાલેં । તરી મદ્યભાંડાં આલેં ।
તેં ઘેઊં નયે કાંહીં કેલેં । વિચારીં પાં
ચંદનુ હોય શીતળુ । પરી અગ્નીસી પાવે મેળુ ।
તૈં હાતીં ધરિતાં જાળૂં । ન શકે કાઈ ?
કાં કિડાચિયે આટતિયે પુટીં । પડિલેં સોળેં કિરીટી ।
ઘેતલેં ચોખાસાઠીં । નાગવીના ?
તૈસેં શ્રદ્ધેચેં દળવાડેં । અંગેં કીર ચોખડેં ।
પરી પ્રાણિયાંચ્યા પડે । વિભાગીં જૈં
તે પ્રાણિયે તંવ સ્વભાવેં । આનાદિમાયાપ્રભાવેં ।
ત્રિગુણાચેચિ આઘવે । વળિલે આહાતી
તેથહી દોન ગુણ ખાંચતી । મગ એક ધરી ઉન્નતી ।
તૈં તૈસિયાચિ હોતી વૃત્તી । જીવાંચિયા
વૃત્તીસેં મન ધરિતી । મનાસી ક્રિયા કરિતી ।
કેલિયા ઐસી વરીતી । મરોનિ દેહેં
બીજ મોડે ઝાડ હોયે । ઝાડ મોડે બીજીં સામાયે ।
ઐસેનિ કલ્પકોડી જાયે । પરી જાતિ ન નશે
તિયાપરીં યિયેં અપારેં । હોત જાત જન્માંતરેં ।
પરી ત્રિગુણત્વ ન વ્યભિચરેં । પ્રાણિયાંચેં
મ્હણૂનિ પ્રાણિયાંચ્યા પૈકીં । પડિલી શ્રદ્ધા અવલોકીં ।
તે હોય ગુણાસારિખી । તિહીં યયાં
વિપાયેં વાઢે સત્ત્વ શુદ્ધ । તેવ્હાં જ્ઞાનાસી કરી સાદ ।
પરી એકા દોઘે વોખદ । યેર આહાતી
સત્ત્વાચેનિ આંગલગેં । તે શ્રદ્ધા મોક્ષફળા રિગે ।
તંવ રજ તમ ઉગે । કાં પાં રાહાતી ?
મોડોનિ સત્ત્વાચી ત્રાયે । રજોગુણ આકાશેં જાયે ।
તેવ્હાં તેચિ શ્રદ્ધા હોયે । કર્મકેરસુણી
મગ તમાચી ઉઠી આગી । તેવ્હાં તેચિ શ્રદ્ધા ભંગી ।
હોં લાગે ભોગાલાગીં । ભલતેયા
એવં સત્ત્વરજતમા-। । વેગળી શ્રદ્ધા સુવર્મા ।
નાહીં ગા જીવગ્રામા-। । માજીં યયા
મ્હણૌનિ શ્રદ્ધા સ્વાભાવિક । અસે પૈં ત્રિગુણાત્મક ।
રજતમસાત્ત્વિક । ભેદીં ઇહીં
જૈસેં જીવનચિ ઉદક । પરી વિષીં હોય મારક ।
કાં મિરયામાજીં તીખ । ઉંસીં ગોડ
તૈસા બહુવસેં તમેં । જો સદાચિ હોય નિમે ।
તેથ શ્રદ્ધા પરીણમે । તેંચિ હોઊનિ
મગ કાજળા આણિ મસી । ન દિસે વિવંચના જૈસી ।
તેવીં શ્રદ્ધા તામસી । સિની નાહીં
તૈસીચ રાજસીં જીવીં । રજોમય જાણાવી ।
સાત્ત્વિકીં આઘવીં । સત્ત્વાચીચ
ઐસેનિ હા સકળુ । જગડંબરુ નિખિળુ ।
શ્રદ્ધેચાચિ કેવળુ । વોતલા અસે
પરી ગુણત્રયવશેં । ત્રિવિધપણાચેં લાસેં ।
શ્રદ્ધે જેં ઉઠિલેં અસે । તેં વોળખ તૂં
તરી જાણિજે ઝાડ ફુલેં । કાં માનસ જાણિજે બોલેં ।
ભોગેં જાણિજે કેલેં । પૂર્વજન્મીંચેં
તૈસીં જિહીં ચિન્હીં । શ્રદ્ધેચીં રૂપેં તીન્હીં ।
દેખિજતી તે વાની । અવધારીં પાં
તરી સાત્ત્વિક શ્રદ્ધા । જયાંચા હોય બાંધા ।
તયાં બહુતકરૂનિ મેધા । સ્વર્ગીં આથી
તે વિદ્યાજાત પઢતી । યજ્ઞક્રિયે નિવડતી ।
કિંબહુના પડતી । દેવલોકીં
આણિ શ્રદ્ધા રાજસા । ઘડલે જે વીરેશા ।
તે ભજતી રાક્ષસાં । ખેચરાં હન
શ્રદ્ધાં જે કાં તામસી । તે મી સાંગેન તુજપાશીં ।
જે કાં કેવળ પાપરાશી । આતિકર્કશી નિર્દયત્વેં
જીવવધેં સાધૂનિ બળી । ભૂતપ્રેતકુળેં મૈળીં ।
સ્મશાનીં સંધ્યાકાળીં । પૂજિતી જે
તે તમોગુણાચેં સાર । કાઢૂનિ નિર્મિલે નર ।
જાણ તામસિયેચેં ઘર । શ્રદ્ધેચેં તેં
ઐસી ઇહીં તિહીં લિંગીં । ત્રિવિધ શ્રદ્ધા જગીં ।
પૈં હેં યયાલાગીં । સાંગતુ અસેં
જે હે સાત્ત્વિક શ્રદ્ધા । જતન કરાવી પ્રબુદ્ધા ।
યેરી દોની વિરુદ્ધા । સાંડાવિયા
હે સાત્ત્વિકમતિ જયા । નિર્વાહતી હોય ધનંજયા ।
બાગુલ નોહે તયા । કૈવલ્ય તેં
તો ન પઢો કાં બ્રહ્મસૂત્ર । નાલોઢો સર્વ શાસ્ત્ર ।
સિદ્ધાંત ન હોત સ્વતંત્ર । તયાચ્યા હાતીં
પરી શ્રુતિસ્મૃતીંચે અર્થ । જે આપણ હોઊનિ મૂર્ત ।
અનુષ્ઠાનેં જગા દેત । વડીલ જે હે
તયાંચીં આચરતી પાઉલેં । પાઊનિ સાત્ત્વિકી શ્રદ્ધા ચાલે ।
તો તેંચિ ફળ ઠેવિલેં । ઐસેં લાહે
પૈં એક દીપુ લાવી સાયાસેં । આણિક તેથેં લાઊં બૈસેં ।
તરી તો કાય પ્રકાશેં । વંચિજે ગા ?
કાં યેકેં મોલ અપાર । વેંચોનિ કેલેં ધવળાર ।
તો સુરવાડુ વસ્તીકર । ન ભોગી કાઈ ?
હેં અસો જો તળેં કરી । તેં તયાચીચ તૃષા હરી ।
કીં સુઆરાસીચિ અન્ન ઘરીં । યેરાં નોહે ?
બહુત કાય બોલોં પૈં ગા । યેકા ગૌતમાસીચિ ગંગા ।
યેરાં સમસ્તાં કાય જગાં । વોહોળ જાલી ?
મ્હણૌનિ આપુલિયાપરી । શાસ્ત્ર અનુષ્ઠીતી કુસરી ।
જાણે તયાંતે શ્રદ્ધાળુ જો વરી । તો મૂર્ખુહી તરે
ના શાસ્ત્રાચેનિ કીર નાંવેં । ખાકરોંહી નેણતી જીવેં ।
પરી શાસ્ત્રજ્ઞાંહી શિવેં । ટેંકોં નેદિતી
વડિલાંચિયા ક્રિયા । દેખોનિ વાતી વાંકુલિયા ।
પંડિતાં ડાકુલિયા । વાજવિતી
આપલેનીચિ આટોપેં । ધનિત્વાચેનિ દર્પેં ।
સાચચિ પાખંડાચીં તપેં । આદરિતી
આપુલિયા પુઢિલાંચિયા । આંગીં ઘાલૂનિ કાતિયા ।
રક્તમાંસા પ્રણીતયા । ભર ભરુ
રિચવિતી જળતકુંડીં । લાવિતી ચેડ્યાચ્યા તોંડીં ।
નવસિયાં દેતી ઉંડી । બાળકાંચી
આગ્રહાચિયા ઉજરિયા । ક્ષુદ્ર દેવતાં વરીયા ।
અન્નત્યાગેં સાતરીયા । ઠાકતી એક
અગા આત્મપરપીડા । બીજ તમક્ષેત્રીં સુહાડા ।
પેરિતી મગ પુઢાં । તેંચિ પિકે
બાહુ નાહીં આપુલિયા । આણિ નાવેતેંહી ધનંજયા ।
ન ધરી હોય તયા । સમુદ્રીં જૈસેં
કાં વૈદ્યાતેં કરી સળા । રસુ સાંડી પાય ખોળાં ।
તો રોગિયા જેવીં જિવ્હાળા । સવતા હોય
નાના પડિકરાચેનિ સળેં । કાઢી આપુલેચિ ડોળે ।
તેં વાનવસાં આંધળેં । જૈસેં ઠાકે
તૈસેં તયાં આસુરાં હોયે । નિંદૂનિ શાસ્ત્રાંચી સોયે ।
સૈંઘ ધાંવતાતી મોહેં । આડવીં જે કાં
કામુ કરવી તેં કરિતી । ક્રોધુ મારવી તે મારિતી ।
કિંબહુના માતેં પુરિતી । દુઃખાચા ગુંડાં
આપુલાં પરાવાં દેહીં । દુઃખ દેતી જેં જેં કાંહીં ।
મજ આત્મયા તેતુલાહી । હોય શીણુ
પૈં વાચેચેનિહી પાલવેં । પાપિયાં તયાં નાતળાવેં ।
પરી પડિલેં સાંગાવેં । ત્યજાવયા
પ્રેત બાહિરેં ઘાલિજે । કાં અંત્યજુ સંભાષણીં ત્યજિજે ।
હેં અસો હાતેં ક્ષાળિજે । કશ્મલાતેં ?
તેથ શુદ્ધીચિયા આશા । તો લેપુ ન મનવે જૈસા ।
તયાંતેં સાંડાવયા તૈસા । અનુવાદુ હા
પરી અર્જુના તૂં તયાંતેં । દેખસી તૈં સ્મર હો માતેં ।
જે આન પ્રાયશ્ચિત્ત યેથેં । માનેલ ના
મ્હણૌનિ જે શ્રદ્ધા સાત્ત્વિકી । પુઢતી તેચિ પૈં યેકી ।
જતન કરાવી નિકી । સર્વાંપરી
તરી ધરાવા તૈસા સંગુ । જેણેં પોખે સાત્ત્વિક લાગુ ।
સત્ત્વવૃદ્ધીચા ભાગુ । આહારુ ઘેપેં
એહવીં તરી પાહીં । સ્વભાવવૃદ્ધીચ્યા ઠાઈં ।
આહારાવાંચૂનિ નાહીં । બળી હેતુ
પ્રત્યક્ષ પાહેં પાં વીરા । જો સાવધ ઘે મદિરા ।
તો હોઊનિ ઠાકે માજિરા । તિયેચિ ક્ષણીં
કાં જો સાવિયા અન્નરસુ સેવી । તો વ્યાપિજે વાતશ્લેષ્મસ્વભાવીં ।
કાય જ્વરુ જાલિયા નિવવી । પયાદિક ?
નાતરી અમૃત જયાપરી । ઘેતલિયા મરણ વારી ।
કાં આપુલિયાસેં કરી । જૈસેં વિષ
તેવીં જૈસા ઘેપે આહારુ । ધાતુ તૈસાચિ હોય આકારુ ।
આણિ ધાતુ ઐસા અંતરુ । ભાવો પોખે
જૈસેં ભાંડિયાચેનિ તાપેં । આંતુલેં ઉદકહી તાપે ।
તૈસી ધાતુવશેં આટોપે । ચિત્તવૃત્તી
મ્હણૌનિ સાત્ત્વિકુ રસુ સેવિજે । તૈં સત્ત્વાચી વાઢી પાવિજે ।
રાજસા તામસા હોઈજે । યેરી રસીં
તરી સાત્ત્વિક કોણ આહારુ । રાજસા તામસા કાયી આકારુ ।
હેં સાંગોં કરીં આદરુ । આકર્ણનીં
આણિ એકસરેં આહારા । કૈસેનિ તિની મોહરા ।
જાલિયા તેહી વીરા । રોકડેં દાઊં
તરી જેવણારાચિયા રુચી । નિષ્પત્તિ કીં બોનિયાંચી ।
આણિ જેવિતાં તંવ ગુણાંચી । દાસી યેથ
જે જીવ કર્તા ભોક્તા । તો ગુણાસ્તવ સ્વભાવતા ।
પાવોનિયાં ત્રિવિધતા । ચેષ્ટે ત્રિધા
મ્હણૌનિ ત્રિવિધુ આહારુ । યજ્ઞુહી ત્રિપ્રકારુ ।
તપ દાન હન વ્યાપારુ । ત્રિવિધચિ તે
પૈં આહાર લક્ષણ પહિલે? । સાંગોં જેં મ્હણિતલેં ।
તેં આઈક ગા ભલેં । રૂપ કરૂં
તરી સત્ત્વગુણાકડે । જેં દૈવેં ભોક્તા પડે ।
તૈં મધુરીં રસીં વાઢે । મેચુ તયા
આંગેંચિ દ્રવ્યેં સુરસેં । જે આંગેંચિ પદાર્થ ગોડસે ।
આંગેંચિ સ્નેહેં બહુવસેં । સુપક્વેં જિયેં
આકારેં નવ્હતી ડગળેં । સ્પર્શેં અતિ મવાળેં ।
જિભેલાગીં સ્નેહાળેં । સ્વાદેં જિયેં
રસેં ગાઢીં વરી ઢિલીં । દ્રવભાવીં આથિલીં ।
ઠાયેં ઠાવો સાંડિલીં । અગ્નિતાપેં
આંગેં સાનેં પરીણામેં થોરુ । જૈસેં ગુરુમુખીંચેં અક્ષરુ ।
તૈશી અલ્પીં જિહીં અપારુ । તૃપ્તિ રાહે
આણિ મુખીં જૈસીં ગોડેં । તૈસીચિહિ તે આંતુલેકડે ।
તિયે અન્નીં પ્રીતિ વાઢે । સાત્ત્વિકાંસી
એવં ગુણલક્ષણ । સાત્ત્વિક ભોજ્ય જાણ ।
આયુષ્યાચેં ત્રાણ । નીચ નવેં હેં
યેણેં સાત્ત્વિક રસેં । જંવ દેહીં મેહો વરીષે ।
તંવ આયુષ્યનદી ઉસસે । દિહાચિ દિહા
સત્ત્વાચિયે કીર પાળતી । કારણ હાચિ સુમતી ।
દિવસાચિયે ઉન્નતી । ભાનુ જૈસા
આણિ શરીરા હન માનસા । બળાચા પૈં કુવાસા ।
હા આહારુ તરી દશા । કૈંચી રોગાં
હા સાત્ત્વિકુ હોય ભોગ્યુ । તૈં ભોગાવયા આરોગ્યુ ।
શરીરાસી ભાગ્યુ । ઉદયલેં જાણો
આણિ સુખાચેં ઘેણેં દેણેં । નિકેં ઉવાયા યે યેણેં ।
હેં અસો વાઢે સાજણેં । આનંદેંસીં
ઐસા સાત્ત્વિકુ આહારુ । પરીણમલા થોરુ ।
કરી હા ઉપકારુ । સબાહ્યાસી
આતાં રાજસાસિ પ્રીતી । જિહીં રસીં આથી ।
કરૂં તયાહી વ્યક્તી । પ્રસંગેં ગા
તરી મારેં ઉણેં કાળકુટ । તેણેં માનેં જેં કડુવટ ।
કાં ચુનિયાહૂનિ દાસટ । આમ્લ હન
કણિકીતેં જૈસેં પાણી । તૈસેંચિ મીઠ બાંધયા આણી ।
તેતુલીચ મેળવણી । રસાંતરાંચી
ઐસેં ખારટ અપાડેં । રાજસા તયા આવડે ।
ઊન્હાચેનિ મિષેં તોંડેં । આગીચિ ગિળી
વાવદળ પાડૂનિ ઠાયે । સાબળુ ડાહારલા આહે ।
તૈસેં તીખ તો ખાયે । જેં ઘાયેવિણ રુપે
આણિ રાખેહૂનિ કોરડેં । આંત બાહેરી યેકે પાડેં ।
તો જિવ્હાદંશુ આવડે । બહુ તયા
પરસ્પરેં દાંતાં । આદળુ હોય ખાતાં ।
તો ગા તોંડીં ઘેતાં । તોષોં લાગે
આધીંચ દ્રવ્યેં ચુરમુરીં । વરી પરવડિજતી મોહરી ।
જિયેં ઘેતાં હોતી ધુવારી । નાકેંતોંડેં
હેં અસો ઉગેં આગીતેં । મ્હણે તૈસેં રાઇતેં ।
પઢિયેં પ્રાણાપરૌતેં । રાજસાસિ ગા
ઐસા ન પુરોનિ તોંડા । જિભા કેલા વેડા ।
અન્નમિષેં અગ્નિ ભડભડાં । પોટીં ભરી
તૈસાચિ લવંગા સુંઠે । મગ ભુઈં ગા સેજે ખાટે ।
પાણિયાચેં ન સુટે । તોંડોનિ પાત્ર
તે આહાર નવ્હતી ઘેતલે । વ્યાધિવ્યાળ જે સુતલે ।
તે ચેવવાવયા ઘાતલેં । માજવણ પોટીં
તૈસેં એકમેકાં સળેં । રોગ ઉઠતી એકે વેળે ।
ઐસા રાજસુ આહારુ ફળે । કેવળ દુઃખેં
એવં રાજસા આહારા । રૂપ કેલેં ધનુર્ધરા ।
પરીણામાચાહિ વિસુરા । સાંગિતલા
આતાં તયા તામસા । આવડે આહારુ જૈસા ।
તેંહી સાંગોં ચિળસા । ઝણેં તુમ્હી
તરી કુહિલેં ઉષ્ટેં ખાતાં । ન મનિજે તેણેં અનહિતા ।
જૈસેં કાં ઉપહિતા । મ્હૈસી ખાય
નિપજલેં અન્ન તૈસેં । દુપાહરીં કાં યેરેં દિવસેં ।
અતિકરેં તૈં તામસેં । ઘેઈજે તેં
નાતરી અર્ધ ઉકડિલેં । કાં નિપટ કરપોનિ ગેલેં ।
તૈસેંહી ખાય ચુકલેં । રસા જેં યેવોં
જયા કાં આથિ પૂર્ણ નિષ્પત્તી । જેથ રસુ ધરી વ્યક્તી ।
તેં અન્ન ઐસી પ્રતીતી । તામસા નાહીં
ઐસેનિ કહીં વિપાયેં । સદન્ના વરપડા હોયે ।
તરી ઘાણી સુટે તંવ રાહે । વ્યાઘ્રુ જૈસા
કાં બહુવેં દિવશીં વોલાંડિલેં । સ્વાદપણેં સાંડિલેં ।
શુષ્ક અથવા સડલેં । ગાભિણેંહી હો
તેંહી બાળાચે હાતવરી । ચિવડિલેં જૈસી રાડી કરી ।
કા સવેં બૈસોનિ નારી । ગોતાંબીલ કરી
ઐસેનિ કશ્મળેં જૈં ખાય । તૈં તયા સુખભોજન ઐસેં હોય ।
પરી યેણેંહી ન ધાય । પાપિયા તો
મગ ચમત્કારુ દેખા । નિષેધાચા આંબુખા ।
જયા કા સદોખા । કુદ્રવ્યાસી
તયા અપેયાંચ્યા પાનીં । અખાદ્યાંચ્યા ભોજનીં ।
વાઢવિજે ઉતાન્હી । તામસેં તેણેં
એવં તામસ જેવણારા । ઐસૈસી મેચુ હે વીરા ।
તયાચેં ફલ દુસરાં । ક્ષણીં નાહીં
જે જેવ્હાંચિ હેં અપવિત્ર । શિવે તયાચેં વક્ત્ર ।
તેવ્હાંચિ પાપા પાત્ર । જાલા તો કીં
યાવરતેં જેં જેવીં । તે જેવિતી વોજ ન મ્હણાવી ।
પોટભરતી જાણાવી । યાતના તે
શિરચ્છેદેં કાય હોયે । કા આગીં રિઘતાં કૈસેં આહે ।
હેં જાણાવેં કાઈ પાહેં । પરી સાહાતુચિ અસે
મ્હણૌનિ તામસા અન્ના । પરીણામુ ગા સિનાના ।
ન સાંગોંચિ ગા અર્જુના । દેવો મ્હણે
આતાં યયાવરી । આહારાચિયા પરી ।
યજ્ઞુહી અવધારીં । ત્રિધા અસે
પરી તિહીંમાજીં પ્રથમ । સાત્ત્વિક યજ્ઞાચેં વર્મ ।
આઈક પાં સુમહિમ -। શિરોમણી
તરી એકુ પ્રિયોત્તમુ-। । વાંચોનિ વાઢોં નેદી કામુ ।
જૈસા કા મનોધર્મુ । પતિવ્રતેચા
નાના સિંધૂતેં ઠાકોનિ ગંગા । પુઢારાં ન કરીચિ રિગા ।
કા આત્મા દેખોનિ ઉગા । વેદુ ઠેલા
તૈસેં જે આપુલ્યા સ્વહિતીં । વેંચૂનિયાં ચિત્તવૃત્તી ।
નુરવિતીચિ અહંકૃતી । ફળાલાગીં
પાતલેયા ઝાડાચેં મૂળ । માગુતેં સરોં નેણેંચિ જળ ।
જિરાલેં ગાં કેવળ । તયાચ્યાચિ આંગીં
તૈસેં મનેં દેહીં । યજનનિશ્ચયાચ્યા ઠાયીં ।
હારપોનિ જેં કાંહીં । વાંછિતીના
તિહીં ફળવાંચ્છાત્યાગીં । સ્વધર્માવાંચૂનિ વિરાગીં ।
કીજે તો યજ્ઞુ સર્વાંગીં । અળંકૃતુ
પરી આરિસા આપણપેં । ડોળાં જૈસેં ઘેપેં ।
કાં તળહાતીંચેં દીપેં । રત્ન પાહિજે
નાના ઉદિતેં દિવાકરેં । ગમાવા માર્ગુ દિઠી ભરે ।
તૈસા વેદુ નિર્ધારેં । દેખોનિયાં
તિયેં કુંડેં મંડપ વેદી । આણીકહી સંભારસમૃદ્ધી ।
તે મેળવણી જૈસી વિધી । આપણપાં કેલી
સકળાવયવ ઉચિતેં । લેણીં પાતલીં જૈસીં આંગાતેં ।
તૈસે પદાર્થ જેથિંચે તેથેં । વિનિયોગુની
કાય વાનૂં બહુતીં બોલીં । જૈસી સર્વાભરણીં ભરલી ।
તે યજ્ઞવિદ્યાચિ રૂપા આલી । યજનમિષેં
તૈસા સાંગોપાંગુ । નિફજે જો યાગુ ।
નુઠઊનિયાં લાગુ । મહત્ત્વાચા
પ્રતિપાળુ તરી પાટાચા । ઝાડીં કીજે તુળસીચા ।
પરી ફળા ફુલા છાયેચા । આશ્રયો નાહીં
કિંબહુના ફળાશેવીણ । ઐસેયા નિગુતી નિર્માણ ।
હોય તો યાગુ જાણ । સાત્ત્વિકુ ગા
આતાં યજ્ઞુ કીર વીરેશા । કરી પૈં યાચિસા ।
પરી શ્રાદ્ધાલાગીં જૈસા । અવંતિલા રાવો
જરી રાજા ઘરાસિ યે । તરી બહુત ઉપેગા જાયે ।
આણિ કીર્તીહી હોયે । શ્રાદ્ધ ન ઠકે
તૈસા ધરૂનિ આવાંકા । મ્હણે સ્વર્ગુ જોડેલ અસિકા ।
દીક્ષિતુ હોઈન માન્યુ લોકાં । ઘડેલ યાગુ
ઐસી કેવળ ફળાલાગીં । મહત્ત્વ ફોકારાવયા જગીં ।
પાર્થા નિષ્પત્તિ જે યાગીં । રાજસ પૈં તે
આણિ પશુપક્ષિવિવાહીં । જોશી કામાપરૌતા નાહીં ।
તૈસા તામસા યજ્ઞા પાહીં । આગ્રહોચિ મૂળ
વારયા વાટ ન વાહે । કીં મરણ મુહૂર્ત પાહે ।
નિષિદ્ધાંસીં બિહે । આગી જરી
તરી તામસાચિયા આચારા । વિધીચા આથી વોઢાવારા ।
મ્હણૂનિ તો ધનુર્ધરા । ઉત્સૃંખળુ
નાહીં વિધીચી તેથ ચાડ । નયે મંત્રાદિક તયાકડ ।
અન્નજાતાં ન સુયે તોંડ । માસિયે જેવીં
વૈરાચા બોધુ બ્રાહ્મણા । તેથ કેં રિગેલ દક્ષિણા ।
અગ્નિ જાલા વાઉધાણા । વરપડા જૈસા
તૈસેં વાયાંચિ સર્વસ્વ વેંચે । મુખ ન દેખતી શ્રદ્ધેચેં ।
નાગવિલેં નિપુત્રિકાચેં । જૈસેં ઘર
ઐસા જો યજ્ઞાભાસુ । તયા નામ યાગુ તામસુ ।
આઇકેં મ્હણે નિવાસુ । શ્રિયેચા તો
આતા ગંગેચેં એક પાણી । પરી નેલેં આનાનીં વાહણીં ।
એક મળીં એક આણી । શુદ્ધત્વ જૈસેં
તૈસેં તિહીં ગુણીં તપ । યેથ જાહલેં આહે ત્રિરૂપ ।
તેં એક કેલેં દે પાપ । ઉદ્ધરી એક
તરી તેંચિ તિહીં ભેદીં । કૈસેનિ પાં મ્હણૌનિ સુબુદ્ધી ।
જાણોં પાહાસી તરી આધીં । તપચિ જાણ
યેથ તપ મ્હણજે કાઈ । તેં સ્વરૂપ દાઊં પાહીં ।
મગ ભેદિલેં ગુણીં તિહીં । તેં પાઠીં બોલોં
તરી તપ જેં કાં સમ્યક્ । તેંહી ત્રિવિધ આઇક ।
શારીર માનસિક । શાબ્દ ગા
આતાં ગા તિહીં માઝારીં । શારીર તંવ અવધારીં ।
તરી શંભુ કાં શ્રીહરી । પઢિયંતા હોય
તયા પ્રિયા દેવતાલયા । યાત્રાદિકેં કરાવયા ।
આઠહી પાહાર જૈસેં પાયાં । ઉળિગ ઘાપે
દેવાંગણમિરવણિયાં । અંગોપચાર પુરવણિયાં ।
કરાવયા મ્હણિયાં । શોભતી હાત
લિંગ કાં પ્રતિમા દિઠી । દેખતખેંવોં અંગેષ્ટી ।
લોટિજે કાં કાઠી । પડલી જૈસી
આણિ વિધિવિનયાદિકીં । ગુણીં વડીલ જે લોકીં ।
તયા બ્રાહ્મણાચી નિકી । પાઇકી કીજે
અથવા પ્રવાસેં કાં પીડા । કા શિણલે જે સાંકડાં ।
તે જીવ સુરવાડા । આણિજતી
સકલ તીર્થાંચિયે ધુરે । જિયેં કાં માતાપિતરેં ।
તયાં સેવેસી કીર શરીરેં । લોણ કીજે
આણિ સંસારાસા દારુણુ । જો ભેટલાચિ હરી શીણુ ।
તો જ્ઞાનદાનીં સકરુણુ । ભજિજે ગુરુ
આણિ સ્વધર્માચા આગિઠાં । દેહ જાડ્યાચિયા કિટા ।
આવૃત્તિપુટીં સુભટા । ઝાડી કીજે
વસ્તુ ભૂતમાત્રીં નમિજે । પરોપકારીં ભજિજે ।
સ્ત્રીવિષયીં નિયમિજે । નાંવેં નાંવેં
જન્મતેનિ પ્રસંગે । સ્ત્રીદેહ શિવણેં આંગેં ।
તેથૂનિ જન્મ આઘવેં । સોંવળેં કીજે
ભુતમાત્રાચેનિ નાંવેં । તૃણહી નાસુડાવેં ।
કિંબહુના સાંડાવે । છેદ ભેદ
ઐસૈસી જૈં શરીરીં । રહાટીચી પડે ઉજરી ।
તૈં શારીર તપ ઘુમરી । આલેં જાણ
પાર્થા સમસ્તહી હેં કરણેં । દેહાચેનિ પ્રધાનપણેં ।
મ્હણૌનિ યયાતેં મી મ્હણેં । શારીર તપ
એવં શારીર જેં તપ । તયાચેં દાવિલેં રૂપ ।
આતાં આઇક નિષ્પાપ । વાઙ્મય તેં
તરી લોહાચેં આંગ તુક । ન તોડિતાંચિ કનક ।
કેલેં જૈસેં દેખ । પરીસેં તેણેં
તૈસેં ન દુખવિતાં સેજે । જાવળિયા સુખ નિપજે ।
ઐસેં સાધુત્વ કાં દેખિજે । બોલણાં જિયે
પાણી મુદલ ઝાડા જાયે । તૃણ તે પ્રસંગેંચિ જિયેં ।
તૈસેં એકા બોલિલેં હોયે । સર્વાંહિ હિત
જોડે અમૃતાચી સુરસરી । તૈં પ્રાણાંતેં અમર કરી ।
સ્નાનેં પાપ તાપ વારી । ગોડીહી દે
તૈસા અવિવેકુહી ફિટે । આપુલેં અનાદિત્વ ભેટે ।
આઇકતાં રુચિ ન વિટે । પીયુષીં જૈસી
જરી કોણી કરી પુસણેં । તરી હોઆવેં ઐસેં બોલણેં ।
નાતરી અવર્તણેં । નિગમુ કા નામ
ઋગ્વેદાદિ તિન્હી । પ્રતિષ્ઠીજતી વાગ્ભુવનીં ।
કેલી જૈસી વદનીં । બ્રહ્મશાળા
નાતરી એકાધેં નાંવ । તેંચિ શૈવ કા વૈષ્ણવ ।
વાચે વસે તેં વાગ્ભવ । તપ જાણાવેં
આતાં તપ જેં માનસિક । તેંહી સાંગોં આઇક ।
મ્હણે લોકનાથનાયક । નાયકુ તો
તરી સરોવર તરંગીં । સાંડિલેં આકાશ મેઘીં ।
કા ચંદનાચેં ઉરગીં । ઉદ્યાન જૈસેં
નાના કળાવૈષમ્યેં ચંદ્રુ । કાં સાંડિલા આધીં નરેંદ્રુ ।
નાતરી ક્ષીરસમુદ્રુ । મંદરાચળેં
તૈસીં નાના વિકલ્પજાળેં । સાંડુનિ ગેલિયા સકળેં ।
મન રાહે કા કેવળેં । સ્વરૂપેં જેં
તપનેંવીણ પ્રકાશુ । જાડ્યેંવીણ રસીં રસુ ।
પોકળીવીણ અવકાશુ । હોય જૈસા
તૈસી આપલી સોય દેખે । આણિ આપલિયા સ્વભાવા મુકે ।
હિંવલી જૈસી આંગિકેં । હિવોં નેદી નિજાંગ
તૈસેં ન ચલતેં કળંકેંવીણ । શશિબિંબ જૈસેં પરીપૂર્ણ ।
તૈસેં ચોખી શૃંગારપણ । મનાચેં જેં
બુજાલી વૈરાગ્યાચી વોરપ । જિરાલી મનાચી ધાંપ કાંપ ।
તેથ કેવળ જાલી વાફ । નિજબોધાચી
મ્હણૌનિ વિચારાવયા શાસ્ત્ર । રાહાટવાવેં જેં વક્ત્ર ।
તેં વાચેચેંહી સૂત્ર । હાતીં ન ધરી
તેં સ્વલાભ લાભલેપણેં । મન મનપણાહી ધરૂં નેણેં ।
શિવતલેં જૈસેં લવણેં । આપુલેં નિજ
તેથ કેં ઉઠિતી તે ભાવ । જિહીં ઇંદ્રિયમાર્ગીં ધાંવ ।
ઘેઊનિ ઠાકાવે ગાંવ । વિષયાંચે તે
મ્હણૌનિ તિયે માનસીં । ભાવશુદ્ધિચિ અસે અપૈસી ।
રોમશુચિ જૈસી । તળહાતાસી
કાય બહુ બોલોં અર્જુના । જૈં હે દશા યે મના ।
તૈં મનોતપાભિધાના । પાત્ર હોય તી
પરી તે અસો હેં જાણ । માનસ તપાચેં લક્ષણ ।
દેવો મ્હણે સંપૂર્ણ । સાંગિતલેં
એવં દેહવાચાચિત્તેં । જેં પાતલેં ત્રિવિધત્વાતેં ।
તેં સામાન્ય તપ તૂતેં । પરીસવિલેં ગા
આતાં ગુણત્રયસંગેં । હેંચિ વિશેષીં ત્રિવિધીં રિગે ।
તેંહી આઇક ચાંગેં । પ્રજ્ઞાબળેં
તરી હેંચિ તપ ત્રિવિધા । જેં દાવિલેં તુજ પ્રબુદ્ધા ।
તેંચિ કરીં પૂર્ણશ્રદ્ધા । સાંડૂનિ ફળ
જૈં પુરતિયા સત્ત્વશુદ્ધી । આચરિજે આસ્તિક્યબુદ્ધી ।
તૈં તયાતેંચિ ગા પ્રબુદ્ધી । સાત્ત્વિક મ્હણિપે
નાતરી તપસ્થાપનેલાગીં । દુજેપણ માંડૂનિ જગીં ।
મહત્ત્વાચ્યા શૃંગીં । બૈસાવયા
ત્રિભુવનીંચિયા સન્માના । ન વચાવેં ઠાયા આના ।
ધુરેચિયા આસના । ભોજનાલાગીં
વિશ્વાચિયા સ્તોત્રા । આપણ હોઆવયા પાત્રા ।
વિશ્વેં આપલિયા યાત્રા । કરાવિયા યાવેં
લોકાંચિયા વિવિધા પૂજા । આશ્રયો ન ધરાવયા દુજા ।
ભોગ ભોગાવે વોજા । મહત્ત્વાચિયા
અંગ બોલ માખૂનિ તપેં । વિકાવયા આપણપેં ।
અંગહીન પડપે । જિયાપરી
હેં અસો ધનમાનીં આસ । વાઢૌની તપ કીજે સાયાસ ।
તૈં તેંચિ તપ રાજસ । બોલિજે ગા
પરી પહુરણી જેં દુહિલેં । તૈં તેં ગુરૂં ન દુભેચિ વ્યાલેં ।
કા ઉભેં શેત ચારિલેં । પિકાવયા નુરે
તૈસેં ફોકારિતાં તપ । કીજે જેં સાક્ષેપ ।
તેં ફળીં તંવ સોપ । નિઃશેષ જાય
ઐસેં નિર્ફળ દેખોનિ કરિતાં । માઝારીં સાંડી પંડુસુતા ।
મ્હણૌનિ નાહીં સ્થિરતા । તપા તયા
એહવીં તરી આકાશ માંડી । જો ગર્જોનિ બ્રહ્માંડ ફોડી ।
તો અવકાળુ મેઘુ કાય ઘડી । રાહાત આહે ?
તૈસેં રાજસ તપ જેં હોયે । તેં ફળીં કીર વાંઝ જાયે ।
પરી આચરણીંહી નોહે । નિર્વાહતેં ગા
આતાં તેંચિ તપ પુઢતી । તામસાચિયે રીતી ।
પૈં પરત્રા આણિ કીર્તી । મુકોનિ કીજે
કેવળ મૂર્ખપણાચા વારા । જીવીં ઘેઊનિ ધનુર્ધરા ।
નામ ઠેવિજે શરીરા । વૈરિયાચેં
પંચાગ્નીચી દડગી । ખોલવીજતી શરીરાલાગીં ।
કા ઇંધન કીજે હેં આગી । આંતુ લાવી
માથાં જાળિજતી ગુગુળુ । પાઠીં ઘાલિજતી ગળુ ।
આંગ જાળિતી ઇંગળુ । જળતભીતાં
દવડોનિ શ્વાસોચ્છ્વાસ । કીજતી વાયાંચિ ઉપવાસ ।
કાં ઘેપતી ધૂમાચેં ઘાંસ । અધોમુખેં
હિમોદકેં આકંઠેં । ખડકેં સેવિજતી તટેં ।
જિતયા માંસાચે ચિમુટે । તોડિતી જેથ
ઐસી નાનાપરી હે કાયા । ઘાય સૂતાં પૈં ધનંજયા ।
તપ કીજે નાશાવયા । પુઢિલાતેં
આંગભારેં સુટલા ધોંડા । આપણ ફુટોનિ હોય ખંડખંડા ।
કાં આડ જાલિયાતેં રગડા । કરી જૈસા
તેવીં આપલિયા આટણિયા । સુખેં અસતયા પ્રાણિયા ।
જિણાવયા શિરાણિયા । કીજતી ગા
કિંબહુના હે વોખટી । ઘેઊનિ ક્લેશાચી હાતવટી ।
તપ નિફજે તેં કિરીટી । તામસ હોય
એવં સત્ત્વાદિકાંચ્યા આંગીં । પાડિલેં તપ તિહીં ભાગીં ।
જાલેં તેંહી તુજ ચાંગી । દાવિલેં વ્યક્તી
આતાં બોલતાં પ્રસંગા । આલેં મ્હણૌનિ પૈં ગા ।
કરૂં રૂપ દાનલિંગા । ત્રિવિધા તયા
યેથ ગુણાચેનિ બોલેં । દાનહી ત્રિવિધ અસે જાલેં ।
તેંચિ આઇક પહિલેં । સાત્ત્વિક ઐસેં
તરી સ્વધર્મા આંતૌતેં । જેં જેં મિળે આપણયાતેં ।
તેં તેં દીજે બહુતેં । સન્માનયોગેં
જાલયા સુબીજપ્રસંગુ । પડે ક્ષેત્રવાફેચા પાંગુ ।
તૈસાચિ દાનાચા હા લાગુ । દેખતસેં
અનર્ઘ્ય રત્ન હાતાં ચઢે । તૈં ભાંગારાચી વોઢી પડે ।
દોની જાલીં તરી ન જોડે । લેતેં આંગ
પરી સણ સુહૃદ સંપત્તી । હે તિન્હી યેકીં મિળતી ।
જે ભાગ્ય ધરી ઉન્નતી । આપુલ્યાવિષયીં
તૈસેં નિફજાવયા દાન । જૈં સત્ત્વાસિ યે સંવાહન ।
તૈં દેશ કાળ ભાજન । દ્રવ્યહી મિળે
તરી આધીં તંવ પ્રયત્નેંસીં । હોઆવેં કુરુક્ષેત્ર કા કાશી ।
નાતરી તુકે જો ઇહીંસીં । તો દેશુહી હો
તેથ રવિચંદ્રરાહુમેળુ । હોતાં પાહે પુણ્યકાળુ ।
કા તયાસારિખા નિર્મળુ । આનુહી જાલા
તૈશા કાળીં તિયે દેશીં । હોઆવી પાત્ર સંપત્તી ઐસી ।
મૂર્તિ આહે ધરિલી જૈસી । શુચિત્વેંચિ કાં
આચારાચેં મૂળપીળ । વેદાંચી ઉતારપેઠ ।
તૈસેં દ્વિજરત્ન ચોખટ । પાવોનિયાં
મગ તયાચ્યા ઠાઈં વિત્તા । નિવર્તવાવી સ્વસત્તા ।
પરી પ્રિયાપુઢેં કાંતા । રિગે જૈસી
કા જયાચેં ઠેવિલેં તયા । દેઊનિ હોઈજે ઉતરાઇયા ।
નાના હડપેં વિડા રાયા । દિધલા જૈસા
તૈસેનિ નિષ્કામેં જીવેં । ભૂમ્યાદિક અર્પાવેં ।
કિંબહુના હાંવે । નેદાવેં ઉઠોં
આણિ દાન જયા દ્યાવેં । તયાતેં ઐસેયા પાહાવેં ।
જયા ઘેતલેં નુમચવે । કાયસેંનહી
સાદ ઘાતલિયા આકાશા । નેદી પ્રતિશબ્દુ જૈસા ।
કા પાહિલા આરસા । યેરીકડે
નાતરી ઉદકાચિયે ભૂમિકે । આફળિલેનિ કંદુકેં ।
ઉધળૌનિ કવતિકેં । ન યેઈજે હાતા
નાના વસો ઘાતલા ચારૂ । માથાં તુરંબિલા બુરૂ ।
ન કરી પ્રત્યુપકારૂ । જિયાપરી
તૈસેં દિધલેં દાતયાચેં । જો કોણેહી આંગેં નુમચે ।
અર્પિલયા સામ્ય તયાચેં । કીજે પૈં ગા
ઐસિયા જેં સામગ્રિયા । દાન નિફજે વીરરાયા ।
તેં સાત્ત્વિક દાનવર્યા । સર્વાંહી જાણ
આણિ તોચિ દેશુ કાળુ । ઘડે તૈસાચિ પાત્રમેળુ ।
દાનભાગુહી નિર્મળુ । ન્યાયગતુ
પરી મનીં ધરૂનિ દુભતેં । ચારિજે જેવીં ગાઈતેં ।
કા પેંવ કરૂનિ આઇતેં । પેરૂં જાઇજે
નાના દિઠી ઘાલુનિ આહેરા । અવંતું જાઇજે સોયિરા ।
કા વાણ ધાડિજે ઘરા । વોવસીયાચે
પૈં કળાંતર ગાંઠીં બાંધિજે । મગ પુઢિલાંચેં કાજ કીજે ।
પૂજા ઘેઊનિ રસુ દીજે । પીડિતાંસી
તૈસેં જયા જેં દાન દેણેં । તો તેણેંચિ ગા જીવનેં ।
પુઢતી ભુંજાવા ભાવેં યેણેં । દીજે જેં કા
અથવા કોણી વાટે જાતાં । ઘેતલેં ઉમચોં ન શકતા ।
મિળે જૈં પંડુસુતા । દ્વિજોત્તમુ
તરી કવડ્યા એકાસાઠીં । અશેષાં ગોત્રાંચીંચ કિરીટી ।
સર્વ પ્રાયશ્ચિત્તેં સુયેં મુઠીં । તયાચિયે
તેવીંચિ પારલૌકિકેં । ફળેં વાંછિજતી અનેકેં ।
આણિ દીજે તરી ભુકે । યેકાહી નોહે
તેંહી બ્રાહ્મણુ નેવો સરે । કીં હાણિચેનિ શિણેં ઝાંસુરેં ।
સર્વસ્વ જૈસેં ચોરેં । નાગઊનિ નેલેં
બહુ કાય સાંગોં સુમતી । જેં દીજે યા મનોવૃત્તી ।
તેં દાન ગા ત્રિજગતીં । રાજસ પૈં
મગ મ્લેંચ્છાંચે વસૌટેં । દાંગાણે હન કૈકટે ।
કા શિબિરેં ચોહટે । નગરીંચે તે
તેહી ઠાઈં મિળણી । સમયો સાંજવેળુ કાં રજની ।
તેવ્હાં ઉદાર હોણેં ધનીં । ચોરિયેચ્યા
પાત્રેં ભાટ નાગારી । સામાન્ય સ્ત્રિયા કા જુવારી ।
જિયે મૂર્તિમંતે ભુરરીં । ભુલે તયા
રૂપાનૃત્યાચી પુરવણી । તે પુઢાં ડોળેભારણી ।
ગીત ભાટીવ તો શ્રવણીં । કર્ણજપુ
તયાહીવરી અળુમાળુ । જૈં ઘે ફુલાગંધાચા ગુગુળુ ।
તંવ ભ્રમાચા તો વેતાળુ । અવતરે તૈસા
તેથ વિભાંડૂનિયાં જગ । આણિલે પદાર્થ અનેગ ।
તેણેં ઘાલૂં લાગે માતંગ । ગવાદી જૈસી
એવં ઐસેનિ જેં દેણેં । તેં તામસ દાન મી મ્હણેં ।
આણિ ઘડે દૈવગુણેં । આણિકહી ઐક
વિપાયેં ઘુણાક્ષર પડે । ટાળિયે કાઉળા સાંપડે ।
તૈસે તામસાં પર્વ જોડે । પુણ્યદેશીં
તેથ દેખોનિ તો આથિલા । યોગ્યુ માગોંહી આલા ।
તોહી દર્પા ચઢલા । ભાંબાવેં જરી
તરી શ્રદ્ધા ન ધરી જિવીં । તયા માથાહી ન ખાલવી ।
સ્વયેં ન કરી ના કરવી । અર્ઘ્યાદિક
આલિયા ન ઘલી બૈસોં । તેથ ગંધાક્ષતાંચા કાય અતિસો ।
હા અપ્રસંગુ કીર અસો । તામસીં નરીં
પૈં બોળવિજે રિણાઇતુ । તૈસા ઝકવી તયાચા હાતુ ।
તૂં કરણેં યાચા બહુતુ । પ્રયોગુ તેથ
આણિ જયા જેં દે કિરીટી । તયાતેં ઉમાણી તયાસાઠીં ।
મગ કુબોલેં કાં લોટી । અવજ્ઞેચ્યા
હેં બહુ અસો યાપરી । મોલ વેંચણેં જેં અવધારીં ।
તયા નાંવ ચરાચરીં । તામસ દાન
ઐશીં આપુલાલા ચિન્હીં । અળંકૃતેં તિન્હીં ।
દાનેં દાવિલીં અભિધાનીં । રજતમાચિયા
તેથ મી જાણત અસેં । વિપાયેં તૂં ગા ઐસેં ।
કલ્પિસીલ માનસેં । વિચક્ષણા
જેં ભવબંધમોચક । યેકલેં કર્મ સાત્ત્વિક ।
તરી કાં વેખાસી સદોખ । યેર બોલાવીં ?
પરી નોસંતિતાં વિવસી । ભેટી નાહીં નિધીસી ।
કા ધૂં ન સાહતાં જૈસી । વાતી ન લગે
તૈસેં શુદ્ધસત્ત્વાઆડ । આહે રજતમાચેં કવાડ ।
તેં ભેદણે યાતેં કીડ । મ્હણાવેં કાં ?
આમ્હી શ્રદ્ધાદિ દાનાંત । જેં સમસ્તહી ક્રિયાજાત ।
સાંગિતલેં કાં વ્યાપ્ત । તિહીં ગુણીં
તેથ ભરંવસેનિ તિન્હી । ન સાંગોંચિ ઐસેં માનીં ।
પરી સત્ત્વ દાવાવયા દોન્હી । બોલિલોં યેરેં
જેં દોહીંમાજીં તિજેં અસે । તેં દોન્હી સાંડિતાંચિ દિસે ।
અહોરાત્રત્યાગેં જૈસેં । સંધ્યારૂપ
તૈસેં રજતમવિનાશેં । તિજેં જેં ઉત્તમ દિસે ।
તેં સત્ત્વ હેં આપૈસેં । ફાવાસિ યે
એવં દાખવાવયા સત્ત્વ તુજ । નિરૂપિલેં તમ રજ ।
તેં સાંડૂનિ સત્ત્વેં કાજ । સાધીં આપુલેં
સત્ત્વેંચિ યેણેં ચોખાળેં । કરીં યજ્ઞાદિકેં સકળેં ।
પાવસી તૈં કરતળેં । આપુલેં નિજ
સૂર્યેં દાવિલેં સાંતેં । કાય એક ન દિસે તેથેં ।
તેવીં સત્ત્વેં કેલેં ફળાતેં । કાય નેદી ?
હે કીર આવડતાંવિખીં । શક્તિ સત્ત્વીં આથી નિકી ।
પરી મોક્ષેંસી એકીં । મિસળણેં જેં
તેં એક આનચિ આહે । તયાચા સાવાવો જૈં લાહે ।
તૈં મોક્ષાચાહી હોયે । ગાંવીં સરતેં
પૈં ભાંગાર જહીં પંધરેં । તહી રાજાવળીંચીં અક્ષરેં ।
લાહેં તૈંચિ સરે । જિયાપરી
સ્વચ્છેં શીતળેં સુગંધેં । જળેં હોતી સુખપ્રદેં ।
પરી પવિત્રત્વ સંબંધેં । તીર્થાચેનિ
નયી હો કાં ભલતૈસી થોરી । પરી ગંગા જૈં અંગીકારી ।
તૈંચિ તિયે સાગરીં । પ્રવેશુ ગા
તૈસેં સાત્ત્વિકા કર્માં કિરીટી । યેતાં મોક્ષાચિયે ભેટી ।
ન પડે આડકાઠી । તેં વેગળેં આહે
હા બોલુ આઇકતખેવીં । અર્જુના આધિ ન માયે જીવીં ।
મ્હણે દેવેં કૃપા કરાવી । સાંગાવેં તેં
તેથ કૃપાળુચક્રવર્તી । મ્હણે આઈક તયાચી વ્યક્તી ।
જેણેં સાત્ત્વિક તેં મુક્તી- । રત્ન દેખે
તરી અનાદિ પરબ્રહ્મ । જેં જગદાદિ વિશ્રામધામ ।
તયાચેં એક નામ । ત્રિધા પૈં અસે
તેં કીર અનામ અજાતી । પરી અવિદ્યાવર્ગાચિયે રાતી-। ।
માજી વોળખાવયા શ્રુતી । ખૂણ કેલી
ઉપજલિયા બાળકાસી । નાંવ નાહીં તયાપાસીં ।
ઠેવિલેનિ નાંવેંસી । ઓ દેત ઉઠી
કષ્ટલે સંસારશીણેં । જે દેવોં યેતી ગાહાણેં ।
તયાં ઓ દે નાંવેં જેણેં । તો સંકેતુ હા
બ્રહ્માચા અબોલા ફિટાવા । અદ્વૈતતત્ત્વેં તો ભેટાવા ।
ઐસા મંત્રુ દેખિલા કણવા । વેદેં બાપેં
મગ દાવિલેનિ જેણેં એકેં । બ્રહ્મ આળવિલેં કવતિકેં ।
માગાં અસત ઠાકે । પુઢાં ઉભેં
પરી નિગમાચળશિખરીં । ઉપનિષદાર્થનગરીં ।
આહાતિ જે બ્રહ્માચ્યા યેકાહારીં । તયાંસીચ કળે
હેંહી અસો પ્રજાપતી । શક્તિ જે સૃષ્ટિ કરિતી ।
તે જયા એકા આવૃત્તી । નામાચિયે
પૈં સૃષ્ટીચિયા ઉપક્રમા-। પૂર્વીં ગા વીરોત્તમા ।
વેડા ઐસા બ્રહ્મા । એકલા હોતા
મજ ઈશ્વરાતેં નોળખે । ના સૃષ્ટિહી કરૂં ન શકે ।
તો થોરુ કેલા એકેં । નામેં જેણેં
જયાચા અર્થુ જીવીં ધ્યાતાં । જેં વર્ણત્રયચિ જપતાં ।
વિશ્વસૃજનયોગ્યતા । આલી તયા
તેધવાં રચિલેં બ્રહ્મજન । તયાં વેદ દિધલેં શાસન ।
યજ્ઞા ઐસેં વર્તન । જીવિકેં કેલેં
પાઠીં નેણોં કિતી યેર । સ્રજિલે લોક અપાર ।
જાલે બ્રહ્મદત્ત અગ્રહાર । તિન્હીં ભુવનેં
ઐસેં નામમંત્રેં જેણેં । ધાતયા અઢંચ કરણેં ।
તયાચેં સ્વરૂપ આઇક મ્હણે । શ્રીકાંતુ તો
તરી સર્વ મંત્રાંચા રાજા । તો પ્રણવો આદિવર્ણુ બુઝા ।
આણિ તત્કારુ જો દુજા । તિજા સત્કારુ
એવં ૐતત્સદાકારુ । બ્રહ્મનામ હેં ત્રિપ્રકારુ ।
હેં ફૂલ તુરંબી સુંદરુ । ઉપનિષદાચેં
યેણેંસીં ગા હોઊનિ એક । જૈં કર્મ ચાલે સાત્ત્વિક ।
તૈં કૈવલ્યાતેં પાઇક । ઘરીંચેં કરી
પરી કાપુરાચેં થળીંવ । આણૂન દેઈલ દૈવ ।
લેવોં જાણણેંચિ આડવ । તેથ અસે બાપા
તૈસેં આદરિજેલ સત્કર્મ । ઉચ્ચરિજેલ બ્રહ્મનામ ।
પરી નેણિજેલ જરી વર્મ । વિનિયોગાચેં
તરી મહંતાચિયા કોડી । ઘરા આલિયાહી વોઢી ।
માનૂં નેણતાં પરવડી । મુદ્દલ તુટે
કાં લ્યાવયા ચોખટ । ટીક ભાંગાર એકવટ ।
ઘાલૂનિ બાંધિલી મોટ । ગળા જેવીં
તૈસેં તોંડીં બ્રહ્મનામ । હાતીં તેં સાત્ત્વિક કર્મ ।
વિનિયોગેંવીણ કામ । વિફળ હોય
અગા અન્ન આણિ ભૂક । પાસીં અસે પરી દેખ ।
જેઊં નેણતાં બાલક । લંઘનચિ કીં
કા સ્નેહસૂત્ર વૈશ્વાનરા । જાલિયાહી સંસારા ।
હાતવટી નેણતાં વીરા । પ્રકાશુ નોહે
તૈસે વેળે કૃત્ય પાવે । તેથિંચા મંત્રુહી આઠવે ।
પરી વ્યર્થ તેં આઘવેં । વિનિયોગેંવીણ
મ્હણૌનિ વર્ણત્રયાત્મક । જે હેં પરબ્રહ્મનામ એક ।
વિનિયોગુ તૂં આઇક । આતાં યાચા
તરી યા નામીંચીં અક્ષરેં તિન્હીં । કર્મા આદિમધ્યનિદાનીં ।
પ્રયોજાવીં પૈં સ્થાનીં । ઇહીં તિન્હીં
હેંચિ એકી હાતવટી । ઘેઉનિ હન કિરીટી ।
આલે બ્રહ્મવિદ ભેટી । બ્રહ્માચિયે
બ્રહ્મેંસીં હોઆવયા એકી । તે ન વંચતી યજ્ઞાદિકીં ।
જે ચાવળલેં વોળખીં । શાસ્ત્રાંચિયા
તો આદિ તંવ ઓંકારુ । ધ્યાનેં કરિતી ગોચરુ ।
પાઠીં આણિતી ઉચ્ચારુ । વાચેહી તો
તેણેં ધ્યાનેં પ્રકટેં । પ્રણવોચ્ચારેં સ્પષ્ટેં ।
લાગતી મગ વાટે । ક્રિયાંચિયે
આંધારીં અભંગુ દિવા । આડવીં સમર્થુ બોળાવા ।
તૈસા પ્રણવો જાણાવા । કર્મારંભીં
ઉચિતદેવોદ્દેશે । દ્રવ્યેં ધર્મ્યેં આણિ બહુવસેં ।
દ્વિજદ્વારાં હન હુતાશેં । યજિતી પૈં તે
આહવનીયાદિ વન્હી । નિક્ષેપરૂપીં હવનીં ।
યજિતી પૈં વિધાનીં । ફુડે હૌની
કિંબહુના નાના યાગ । નિષ્પત્તીચે ઘેઉનિ અંગ ।
કરિતી નાવડતેયા ત્યાગ । ઉપાધીચા
કાં ન્યાયેં જોડલા પવિત્રીં । ભૂમ્યાદિકીં સ્વતંત્રીં ।
દેશકાળશુદ્ધ પાત્રીં । દેતી દાનેં
અથવા એકાંતરાં કૃચ્છ્રીં । ચાંદ્રાયણેં માસોપવાસીં ।
શોષોનિ ગા ધાતુરાશી । કરિતી તપેં
એવં યજ્ઞદાનતપેં । જિયેં ગાજતી બંધરૂપેં ।
તિહીંચ હોય સોપેં । મોક્ષાચેં તયાં
સ્થળીં નાવા જિયા દાટિજે । જળીં તિયાંચિ જેવીં તરીજે ।
તેવીં બંધકીં કર્મીં સુટિજે । નામેં યેણેં
પરી હેં અસો ઐસિયા । યા યજ્ઞદાનાદિ ક્રિયા ।
ઓંકારેં સાવાયિલિયા । પ્રવર્તતી
તિયા મોટકિયા જેથ ફળીં । રિગોં પાહાતી નિહાળીં ।
પ્રયોજિતી તિયે કાળીં । તચ્છબ્દુ તો
જેં સર્વાંહી જગાપરૌતેં । જેં એક સર્વહી દેખતેં ।
તેં તચ્છબ્દેં બોલિજે તેં । પૈલ વસ્તુ
તેં સર્વાદિકત્વેં ચિત્તીં । તદ્રૂપ ધ્યાવૂનિયાં સુમતી ।
ઉચ્ચારેંહી વ્યક્તી । આણિતી પુઢતી
મ્હણતી તદ્રૂપા બ્રહ્મા તયા । ફળેંસીં ક્રિયા ઇયાં ।
તેંચિ હોતુ આમ્હાં ભોગાવયા । કાંહીંચિ નુરો
ઐસેનિ તદાત્મકેં બ્રહ્મેં । તેથ ઉગાણૂનિ કર્મેં ।
આંગ ઝાડિતી ન મમેં । યેણેં બોલેં
આતાં ઓંકારેં આદરિલેં । તત્કારેં સમર્પિલેં ।
ઇયા રિતી જયા આલેં । બ્રહ્મત્વ કર્મા
તેં કર્મ કીર બ્રહ્માકારેં । જાલેં તેણેંહી ન સરે ।
જે કરી તેણેંસી દુસરેં । આહે મ્હણૌનિ
મીઠ આંગેં જળીં વિરે । પરી ક્ષારતા વેગળી ઉરે ।
તૈસેં કર્મ બ્રહ્માકારેં । ગમે તેં દ્વૈત
આણિ દુજે જંવ જંવ ઘડે । તંવ તંવ સંસારભય જોડે ।
હેં દેવો આપુલેનિ તોંડેં । બોલતી વેદ
મ્હણૌનિ પરત્વેં બ્રહ્મ અસે । તેં આત્મત્વેં પરીયવસે ।
સચ્છબ્દ યા રિણાદોષેં । ઠેવિલા દેવેં
તરી ઓંકાર તત્કારીં । કર્મ કેલેં જેં બ્રહ્મશરીરીં ।
જેં પ્રશસ્તાદિ બોલવરી । વાખાણિલેં
પ્રશસ્તકર્મીં તિયે । સચ્છબ્દા વિનિયોગુ આહે ।
તોચિ આઇકા હોયે । તૈસા સાંગોં
તરી સચ્છબ્દેં યેણેં । આટૂનિ અસતાચેં નાણેં ।
દાવિજે અવ્યંગવાણેં । સત્તેચેં રૂપ
જેં સત્ તેંચિ કાળેં દેશેં । હોઊં નેણેચિ અનારિસે ।
આપણપાં આપણ અસે । અખંડિત
હેં દિસતેં જેતુલેં આહે । તેં અસતપણેં જેં નોહે ।
દેખતાં રૂપીં સોયે । લાભે જયાચી
તેણેંસીં પ્રશસ્ત તેં કર્મ । જેં જાલેં સર્વાત્મક બ્રહ્મ ।
દેખિજે કરૂનિ સમ । ઐક્યબોધેં
તરી ઓંકાર તત્કારેં । જેં કર્મ દાવિલેં બ્રહ્માકારેં ।
તેં ગિળૂનિ હોઈજે એકસરેં । સન્માત્રચિ
ઐસા હા અંતરંગુ । સચ્છબ્દાચા વિનિયોગુ ।
જાણા મ્હણે શ્રીરંગુ । મી ના મ્હણેં હો
ના મીચિ જરી હો મ્હણેં । તરી શ્રીરંગીં દુજેં હેંચિ ઉણેં ।
મ્હણૌનિ હેં બોલણેં । દેવાચેંચિ
આતાં આણિકીહી પરી । સચ્છબ્દુ હા અવધારીં ।
સાત્ત્વિક કર્મા કરી । ઉપકારુ જો
તરી સત્કર્મેં ચાંગેં । ચાલિલીં અધિકારબગેં ।
પરી એકાધેં કાં આંગેં । હિણાવતી જૈં
તૈં ઉણેં એકેં અવયવેં । શરીર ઠાકે આઘવેં ।
કાં અંગહીન ભાંડાવેં । રથાચી ગતી
તૈસેં એકેંચિ ગુણેંવીણ । સતચિ પરી અસતપણ ।
કર્મ ધરી ગા જાણ । જિયે વેળે
તેવ્હાં ઓંકાર તત્કારીં । સાવાયિલા હા ચાંગી પરી ।
સચ્છબ્દુ કર્મા કરી । જીર્ણોદ્ધારુ
તેં અસતપણ ફેડી । આણી સદ્ભાવાચિયે રૂઢી ।
નિજસત્ત્વાચિયે પ્રૌઢી । સચ્છબ્દુ હા
દિવ્યૌષધ જૈસેં રોગિયા । કાં સાવાવો યે ભંગલિયા ।
સચ્છબ્દુ કર્મા વ્યંગલિયા । તૈસા જાણ
અથવા કાંહીં પ્રમાદેં । કર્મ આપુલિયે મર્યાદે ।
ચુકોનિ પડે નિષિદ્ધે । વાટે હન
ચાલતયાહી માર્ગુ સાંડે । પારખિયાચિ અખરેં પડે ।
રાહાટીમાજીં ન ઘડે । કાઇ કાઇ ?
મ્હણૌનિ તૈસી કર્મા । રાભસ્યેં સાંડે સીમા ।
અસાધુત્વાચિયા દુર્નામા । યેવોં પાહે જેં
તેથ ગા હા સચ્છબ્દુ । યેરાં દોહીંપરીસ પ્રબુદ્ધુ ।
પ્રયોજિલા કરી સાધુ । કર્માતેં યયા
લોહા પરીસાચી ઘૃષ્ટી । વોહળા ગંગેચી ભેટી ।
કાં મૃતા જૈસી વૃષ્ટી । પીયૂષાચી
પૈં અસાધુકર્મા તૈસા । સચ્છબ્દુપ્રયોગુ વીરેશા ।
હેં અસો ગૌરવુચિ ઐસા । નામાચા યયા
ઘેઊનિ યેથિંચેં વર્મ । જૈં વિચારિસી હેં નામ ।
તૈં કેવળ હેંચિ બ્રહ્મ । જાણસી તૂં
પાહેં પાં ૐતત્સત્ ઐસેં । હેં બોલણેં તેથ નેતસે ।
જેથૂનિ કાં હેં પ્રકાશે । દૃશ્યજાત
તેં તંવ નિર્વિશિષ્ટ । પરબ્રહ્મ ચોખટ ।
તયાચેં હેં આંતુવટ । વ્યંજક નામ
પરી આશ્રયો આકાશા । આકાશચિ કા જૈસા ।
યા નામાનામી આશ્રયો તૈસા । અભેદુ અસે
ઉદયિલા આકાશીં । રવીચિ રવીતેં પ્રકાશી ।
હે નામવ્યક્તી તૈસી । બ્રહ્મચિ કરી
મ્હણૌનિ ત્ર્યક્ષર હેં નામ । નવ્હે જાણ કેવળ બ્રહ્મ ।
યયાલાગીં કર્મ । જેં જેં કીજે
તેં યાગ અથવા દાનેં । તપાદિકેંહી ગહનેં ।
તિયેં નિફજતુ કાં ન્યૂનેં । હોઊનિ ઠાતુ
પરી પરીસાચા વરકલી । નાહીં ચોખાકિડાચી બોલી ।
તૈસી બ્રહ્મીં અર્પિતાં કેલીં । બ્રહ્મચિ હોતી
ઉણિયા પુરિયાચી પરી । નુરેચિ તેથ અવધારીં ।
નિવડૂં ન યેતી સાગરીં । જૈસિયા નદી
એવં પાર્થા તુજપ્રતી । બ્રહ્મનામાચી હે શક્તી ।
સાંગિતલી ઉપપત્તી । ડોળસા ગા
આણિ યેકેકાહી અક્ષરા । વેગળવેગળા વીરા ।
વિનિયોગુ નાગરા । બોલિલોં રીતી
એવં ઐસેં સુમહિમ । મ્હણૌનિ હેં બ્રહ્મનામ ।
આતાં જાણિતલેં કીં સુવર્મ । રાયા તુવાં ?
તરી યેથૂનિ યાચિ શ્રદ્ધા । ઉપલવિલી હો સર્વદા ।
જયાચેં જાલેં બંધા । ઉરોં નેદી
જિયે કર્મીં હા પ્રયોગુ । અનુષ્ઠિજે સદ્વિનિયોગુ ।
તેથ અનુષ્ઠિલા સાંગુ । વેદુચિ તો
ના સાંડૂનિ હે સોયે । મોડૂનિ શ્રદ્ધેચી બાહે ।
દુરાગ્રહાચી ત્રાયે । વાઢઊનિયાં
મગ અશ્વમેધ કોડી કીજે । રત્નેં ભરોનિ પૃથ્વી દીજે ।
એકાંગુષ્ઠીંહી તપિજે । તપસાહસ્રીં
જળાશયાચેનિ નાંવેં । સમુદ્રહી કીજતી નવે ।
પરી કિંબહુના આઘવેં । વૃથાચિ તેં
ખડકાવરી વર્ષલે । જૈસેં ભસ્મીં હવન કેલેં ।
કાં ખેંવ દિધલેં । સાઉલિયે
નાતરી જૈસેં ચડકણા । ગગના હાણિતલેં અર્જુના ।
તૈસા સમારંભુ સુના । ગેલાચિ તો
ઘાણાં ગાળિલે ગુંડે । તેથ તેલ ના પેંડી જોડે ।
તૈસેં દરિદ્ર તેવઢેં । ઠેલેંચિ આંગીં
ગાંઠીં બાંધલી ખાપરી । યેથ અથવા પૈલતીરીં ।
ન સરોનિ જૈસી મારી । ઉપવાસીં ગા
તૈસેં કર્મજાતેં તેણેં । નાહીં ઐહિકીચેં ભોગણેં ।
તેથ પરત્ર તેં કવણેં । અપેક્ષાવેં
મ્હણૌનિ બ્રહ્મનામશ્રદ્ધા । સાંડૂનિ કીજે જો ધાંદા ।
હેં અસો સિણુ નુસધા । દૃષ્ટાદૃષ્ટીં તો
ઐસેં કલુષકરિકેસરી । ત્રિતાપતિમિરતમારી ।
શ્રીવર વીર નરહરી । બોલિલેં તેણેં
તેથ નિજાનંદા બહુવસા-॥ માજીં અર્જુન તો સહસા ।
હરપલા ચંદ્રુ જૈસા । ચાંદિણેનિ
અહો સંગ્રામુ હા વાણિયા । માપેં નારાચાંચિયા આણિયા ।
સૂનિ માપ ઘે મવણિયા । જીવિતેંસી
ઐસિયા સમયીં કર્કશેં । ભોગીજત સ્વાનંદરાજ્ય કૈસેં ।
આજિ ભાગ્યોદયો હા નસે । આની ઠાઈં
સંજયો મ્હણે કૌરવરાયા । ગુણા રિઝોં યે રિપૂચિયા ।
આણિ ગુરુહી હા આમુચિયા । સુખાચા યેથ
હા ન પુસતા હે ગોઠી । તરી દેવો કાં સોડિતે ગાંઠી ।
તરી કૈસેંનિ આમ્હાં ભેટી । પરમાર્થેંસીં
હોતોં અજ્ઞાનાચ્યા આંધારાં । વોસંતીત જન્મવાહરા ।
તોં આત્મપ્રકાશમંદિરા-॥ આંતુ આણિલેં
એવઢા આમ્હાં તુમ્હાં થોરુ । કેલા યેણેં ઉપકારુ ।
મ્હણૌનિ હા વ્યાસસહોદરુ । ગુરુત્વેં હોય
તેવીંચિ સંજયો મ્હણે ચિત્તીં । હા અતિશયો યા નૃપતી ।
ખુપેલ મ્હણૌનિ કિતી । બોલત અસોં
ઐસી હે બોલી સાંડિલી । મગ યેરીચિ ગોઠી આદરિલી ।
જે પાર્થેં કાં પુસિલી । શ્રીકૃષ્ણાતેં
યાચેં જૈસેં કાં કરણેં । તૈસેં મીહી કરીન બોલણેં ।
ઐકિજો જ્ઞાનદેવો મ્હણે । નિવૃત્તીચા
વાફેચિયા સિગે । વાતીહી લાવિલ્યા લાગે ।
તૈસેં ઉન્હ માગે । રાજસુ તો
મૂળ પાઠ: jñāneśvarī · Marathi Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0