જ્ઞાનામૃતસારસંહિતા · અધ્યાય 1.9

ઇતિ શ્રી-નારદ-પઞ્ચ-રાત્રે જ્ઞાનામૃત-સારે પ્રથમૈક-રાત્રે અષ્ટમો ઽધ્યાયઃ
પ્રથમૈક-રાત્રે નવમો ઽધ્યાયઃ
શ્રી-વ્યાસ ઉવાચ
વરં દત્વા મહા-દેવો ભક્ત્યા તં બ્રાહ્મણાતિથિમ્ ।
પૂજાં ચકાર વેદોક્તાં સ્વયં વેદ-વિદાં વરઃ

ભુક્ત્વા પીત્વા મુનિ-શ્રેષ્ઠો મહા-દેવસ્ય મન્દિરે ।
તિષ્ઠન્ન્ ઉપાસાનાં ચક્રે પાર્વતી-પરમેશયોઃ

એકદા ચિર-કાલાન્તે તમ્ ઉવાચ મહા-મુનિમ્ ।
મહા-દેવઃ સભા-મધ્યે કૃપયા ચ કૃપા-નિધિઃ

શ્રી-મહા-દેવ ઉવાચ
કિં વા તે વાઞ્છિતં વત્સ બ્રૂહિ માં યદિ રોચતે ।
વરો દત્તઃ કિમ્ અપરં યત્ તે મનસિ વર્તતે

મહા-દેવ-વચઃ શ્રુત્વા તમ્ ઉવાચ મહા-મુનિઃ ।
કૈલાસે ચ સભા-મધ્યે યત્ તન્-મનસિ વાઞ્છિતમ્

શ્રી-નારદ ઉવાચ
જ્ઞાનમ્ આધ્યાત્મિકં નામ વેદ-સારં મનોહરમ્ ।
હરિ-ભક્તિ-પ્રદં જ્ઞાનં મુક્તિદં જ્ઞાનમ્ ઈપ્સિતમ્

યોગ-યુક્તં ચ યજ્ જ્ઞાનં જ્ઞાનં યત્ સિદ્ધિદં તથા ।
સંસાર-વિષય-જ્ઞાનમ્ એવ પઞ્ચ-વિધં સ્મૃતમ્

આશ્રમાણાં સમાચારં તેષાં ધર્મ-પરિષ્કૃતમ્ ।
વિધવાનાં ચ ભિક્ષૂણાં યતીનાં બ્રહ્મ-ચારિણાં

પૂજા-વિધાનં કૃષ્ણસ્ય તત્-સ્તોત્રં કવચં મનુમ્ ।
પુરશ્ચર્યા-વિધાનં ચ સર્વાહ્નિકમ્ અભીપ્સિતમ્

જીવ-કર્મ-વિપાકં ચ કર્મ-મૂલ-નિકૃન્તનમ્ ।
સંસાર-વાસનાં કાં વા લક્ષણં પ્રકૃતીશયોઃ

તયોઃ પરં વા કિં વસ્તુ તસ્યાવતાર-વર્ણમમ્ ।
કો વા તદ્-અંશઃ કઃ પૂર્ણઃ પરિપૂર્ણતમશ્ ચ કઃ

નારાયણર્ષિ-કવચં સુભદ્ર-પ્રવરાય ચ ।
યદ્ દત્તં કિં તદ્ દેવેશ તદ્ આરાધ્યં પ્રયત્નતઃ

મયા જ્ઞાનંમ્ અનાપૃષ્ઠં યદ્ યદ્ અસ્તિ સુરોત્તમ ।
તન્ મે કથય તત્ત્વેન મામ્ એવાનુગ્રહં કુરુ

ગુરોશ્ ચ જ્ઞાનોદ્ગિરણાજ્ જ્ઞાનં સ્યાન્ મન્ત્ર-તન્ત્રયોઃ ।
તત્ તન્ત્રં સ ચ મન્ત્રઃ સ્યાદ્ યતો ભક્તિર્ અધોક્ષજે

જ્ઞાનં સ્યાદ્ વિદુષાં કિંચિદ્ વેદ-વ્યાખ્યાન-ચિન્તયા ।
સ્વયં ભવાન્ વેદ-કર્તા જ્ઞાનાધિષ્ઠાતૃ-દેવતા

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સસ્મિતઃ પાર્વતી-પતિઃ ।
નિરીક્ષ્ય પાર્વતી-વક્ત્રં ગજ-વક્ત્રમ્ ઉવાચ સઃ

અથ નારદોપદેશ-ગ્રહણમ્
શ્રી-મહા-દેવ ઉવાચ
અહો અનન્ત-દાસાનાં માહાત્મ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ।
કુર્વન્ત્ય્ અહૈતુકીં ભક્તિં યે ચ શશ્વદ્ ધરેઃ પદે

પદ્મ-નાભ-પાદ-પદ્મં પદ્મા-પદ્મેશ્વરાર્ચિતમ્ ।
દિવાનિશં યે ધ્યાયન્તે શેષાદિ-સુર-વન્દિતમ્

આલાપં ગાત્ર-સંસ્પર્શં પાદ-રેણુમ્ અભીપ્સિતમ્ ।
વાઞ્છન્ત્ય્ એવ હિ તીર્થાનિ વસુધા ચાત્મ-શુદ્ધયે

કૃષ્ણ-મન્ત્રોપાસકાનાં શુદ્ધં પાદોદકં સુત ।
પુનાતિ સર્વ-તીર્થાનિ વસુધામ્ અપિ પાર્વતિ

કૃષ્ણ-મન્ત્રો દ્વિજ-મુખાદ્ યસ્ય કર્ણં પ્રયાતિ ચ ।
તં વૈષ્ણવં જગત્-પૂતં પ્રવદન્તિ પુરા-વિદઃ

મન્ત્ર-ગ્રહણ-માત્રેણ નરો નારાયનાત્મકઃ ।
પુનાતિ લીલા-માત્રેણ પુરુષાણાં શતં શતમ્

યજ્ જન્મ-માત્રાત્ પૂતં ચ તત્ પિતૃણાં શતં શતમ્ ।
પ્રયાતિ સદ્યો ગોલોકં કર્મ-ભોગાત્ પ્રમુચ્યતે

માતા-મહાદિકાન્ સપ્ત જન્મ-માત્રાત્ સમુદ્ધરેત્ ।
યત્ કન્યાં પ્રતિગૃહ્ણાતિ તસ્ય સપ્તાવલીલયા
માતરં તત્-પ્રશૂં ભાર્યાં પુત્રાચ્ ચ સપ્ત-પૂરુષમ્ ।
ભ્રાતરં ભગિનીં કન્યાં કૃષ્ણ-ભક્તઃ સમુદ્ધરેત્

સ સ્નાતઃ સર્વ-તીર્થેષુ સર્વ-યજ્ઞેષુ દીક્ષિતઃ ।
ફલં સ લેભે પૂજાનાં વ્રતી સર્વ-વ્રતેષુ ચ

વિષ્ણુ-મન્ત્રં યો લભેત્ વૈષ્ણવાચ્ ચ દ્વિજોત્તમાત્ ।
કોટિ-જન્માર્જિતાત્ પાપાન્ મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

કૃષ્ણ-મન્ત્રોપાસકાનાં સદ્યો દર્શન-માત્રતઃ ।
શત-જન્માર્જિતાત્ પાપાન્ મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

વૈષ્ણવાદ્ દર્શનેનૈવ સ્પર્શનેન ચ પાર્વતિ ।
સદ્યઃ પૂતં જલં વહ્નિર્ જગત્ પૂતઃ સમીરણઃ

દર્શનં વૈષ્ણવાનાં ચ દેવા વાઞ્છન્તિ નિત્યશઃ ।
ન વૈષ્ણવાત્ પરઃ પૂતો વિશ્વેષુ નિખિલેષુ ચ

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સઙ્કરઃ શીઘ્રં નારદેન સહાત્મજઃ ।
યયૌ મન્દાકિની-તીરં નીરં ક્ષીરોપમં પરમ્

તત્ર સ્નાતો મહા-દેવી નારદશ્ ચ મહા-મુનિઃ ।
સમાચાન્તઃ શુચિસ્ તત્ર ધૃત્વા ધૌતે ચ વાસવી

કૃષ્ણ-મન્ત્રં દદૌ તસ્મૈ નારદાય મહેશ્વરઃ ।
પરં કપ્લ-તરુ-વરં સર્વ-સિદ્ધિ-પ્રદં શુક

લક્ષ્મીર્ માયા-કામ-બીજં ઙેન્તં કૃષ્ણ-પદં તતઃ ।
જગત્-પૂત-પ્રિયાન્તં ચ મન્ત્ર-રાજં પ્રકીર્તિતમ્

મન્ત્રં ગૃહીત્વા સ મુનિઃ શિવં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
સપ્ત વારાન્ નમસ્ કૃત્ય સ્વાત્માનં દક્ષિણાં દદૌ

તત્-પાદ-પદ્મે વિક્રીતમાજન્મ મસ્તકં પરમ્ ।
મુનિના ભક્તિ-યુક્તેન સ્વર્ગ-મન્દાકિની-તટે

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વત્સ પુષ્પ-વૃષ્ટિર્ બભૂવ હ ।
નારદોપરિ તત્રૈવ સુશ્રાવ દુન્દુભિર્ મુનિઃ

નનર્ત બ્રહ્મણઃ પુત્રો બ્રહ્મ-લોકે નિરામયે ।
બ્રહ્મા જગામ તત્રૈવ સુપ્રસન્નશ્ ચ સસ્મિતઃ

પુત્રં શુભાશિષં કૃત્વા તુષ્ટાવ ચન્દ્ર-શેખરમ્ ।
શમ્ભુશ્ ચ પૂજયામ્ આસ બ્રાહ્મણમ્ અતિથિં તથા ।
શમ્ભું શુભાશિષં કૃત્વા બ્રહ્મ-લોકં યયૌ વિધિઃ