જ્ઞાનામૃતસારસંહિતા · અધ્યાય 1.14

ઇતિ શ્રી-નારદ-પઞ્ચ-રાત્રે જ્ઞાનામૃત-સારે પ્રથમૈક-રાત્રે
ગન્ધર્વ-મોક્ષણં નામ ત્રયોદશો ઽધ્યાયઃ
પ્રથમૈક-રાત્રે ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ
શ્રી-શુક ઉવાચ
પ્રયાતે રાધિકા-નાથે ગોલોકં ચ નિરામયમ્ ।
બભૂવ કિં રહસ્યં ચ ગતે ગન્ધર્વ-પુઙ્ગવે

શ્રી-વ્યાસ ઉવાચ
સર્વે દેવાશ્ ચ મુનયઃ પ્રયાતે પરમાત્મનિ ।
સર્વે બભૂવુસ્ તે તૂષ્ણીં વયાંસીવ દિનાત્યયે

ઉવાચ શમ્ભુર્ બ્રહ્માણં નીતિ-સાર-વિશારદમ્ ।
જ્ઞાનાધિદેવો ભગવાન્ પરિણામ-સુખં વચઃ

શ્રી-મહા-દેવ ઉવાચ
રક્ષિતા યસ્ય ભગવાન્ કલ્યાણં તસ્ય સન્તતમ્ ।
સ યસ્ય વિઘ્ન-કર્તા ચ રક્ષિતું તં ચ કઃ ક્ષમઃ

સ્મૃતિ-માત્રેણ નિર્વિઘ્ના યે ચ કૃષ્ણ-પરાયણઃ ।
વિઘ્નં કર્તું કે સમર્થાસ્ તેષાં ચ મુનયઃ સુરાઃ

કોપાગ્નિનાં સ્થલં કુત્ર સ્તમ્ભિતાનાં ચ સામ્પ્રતમ્ ।
દેવાનાં ચ મુનીનાં ચ ક્ષણેનૈવેશ્વરેચ્છયા

યદિ તિષ્ઠન્તિ ભૂમૌ ચ દગ્ધ-શસ્યા વસુન્ધરા ।
જલે યદિ તતસ્ તપ્તં નષ્ઠાસ્તે જલ-જન્તવઃ

સ્થાલે દહન્તિ લોકાંશ્ ચ વૃક્ષાંશ્ ચ પ્રલયાગ્નયઃ ।
વિધાનં કર્તુમ્ ઉચિતમ્ એષાં ચ જગતાં વિધે

ત્વમ્ એવ ધાતા જગતાં પિતા ચ વિષ્ણુર્ ઈશ્વરઃ ।
કાલાગ્નિ-રુદ્રઃ સંહર્તા નેદાની પ્રલય-ક્ષમઃ

એતે વિષયિણઃ સર્વે કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ।
આજ્ઞાવહાશ્ ચ સતતં દિક્-પાલાશ્ ચ દિગ્-ઈશ્વરાઃ

તસ્યૈવાજ્ઞાવહો ધર્મઃ સાક્ષી ચ કર્મણાં નૃણામ્ ।
ભ્રમન્તિ વિષયે શશ્વન્ મોહિતા માયયા હરેઃ

અહં ન પાતા ન સ્રષ્ટા ન સંહર્તા ચ જીવનામ્ ।
નિર્લિપ્તો ઽ હં તપસ્વી ચ હરેર્ આરાધનોન્મુખઃ

સંહાર-વિષયં મહ્યં શ્રી-કૃષ્ણશ્ ચ પુરા દદૌ ।
દત્વા રુદ્રાય તદ્ અહં તપસ્યાસુ રતો હરેઃ

તદ્-અર્ચનેન ધ્યાનેન તપસા પૂજનેન ચ ।
સ્તવેન કવચનેનૈવ નામ-મન્ત્ર-જપેન ચ

મૃત્યુઞ્જયો ઽ હં અધુના ન ચ કાલાદ્ ભયં મમ ।
કાલઃ સંહરતે સર્વં માં વિના ચ તથેશ્વરમ્

પુરા સર્વાદિ-સર્ગે ચ કસ્યચિત્ સ્રષ્ટુર્ એવ ચ ।
ભાલોદ્ભવાશ્ ચ તે રુદ્રાસ્ તેષ્વ્ એકો ઽ હં શઙ્કરઃ

કલ્પશ્ ચ બ્રહ્મણઃ પાતે લયે પ્રાકૃતિકે તથા ।
સર્વે નષ્ટા વિષયિણો ન ભક્તાશ્ ચ યથેશ્વરઃ

અસંખ્ય-બ્રહ્મણઃ પાતઃ કલ્પશ્ ચાસંખ્ય એવ ચ ।
સમતીતઃ કતિ-વિધો ભવિતા યા પુનઃ પુનઃ

શ્રી-કૃષ્ણસ્ય નિમેષેણ બ્રહ્મણઃ પતનં ભવેત્ ।
તત્ર પ્રાકૃતિકાઃ સર્વે તિરો-ભૂતાઃ પુનઃ પુનઃ

ન પ્રાકૃતો ન વિષયી નિત્ય-દેહી ચ વૈષ્ણવઃ ।
હરેર્ વરેણામરો ઽહં શિવાધારસ્ તતસ્ તતઃ

જલ-પ્લુતં ચ વિશ્વૌઘં લયે પ્રાકૃતિકે ધ્રુવમ્ ।
આબ્રહ્મ-લોક-પર્યન્તં પરં કૃષ્ણાલયં વિના

સર્વા દેવ્યો વિલીનાશ્ ચ કૃષ્ણઃ સત્યં સુનિશ્ચિતમ્ ।
સર્વે પુમાંસો લીનાશ્ ચ સત્યે નિત્યે સનાતને

અહં કૃષ્ણશ્ ચ પ્રકૃતિઃ પાર્ષદ-પ્રવરો હરેઃ ।
નિત્યં નિત્યા વિદ્યમાના ગોલોકે ચ નિરામયે

એક ઈશો ન દ્વિતીય ઇતિ સર્વાદિ-સર્ગતઃ ।
નહિ નશ્યન્તિ તદ્-ભક્તાઃ પ્રકૃતિ-પ્રાકૃતે લયે

તસ્ય ભક્તોત્તમાનાં ચ સતતં સ્મરણેન ચ ।
આયુર્-વ્યયો નહિ ભવેત્ કથં મૃત્યુર્ ભવિષ્યતિ

ન વાસુદેવ-ભક્તાનામ્ અશુભં વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
તેષાં ભક્તોત્તમાનાં ચ સતતં સ્મરણેન ચ

જન્મ-મૃત્યુ-જરા-વ્યાધિ-ભયં નાપ્ય્ ઉપજાયતે ।
અત્ર કલ્પે ભવાન્ બ્રહ્મા વ્યવસ્થાતા ચ કર્મસુ

સ્થલં કોપાનલાનાં ચ વિધાનં યદ્ વિધે કુરુ ।
શમ્ભોશ્ ચ વચનં શ્રુત્વા કમ્પિતઃ કમલાસનઃ ।
સ્થલં ચકાર વહ્નીનામ્ આજ્ઞયા શઙ્કરસ્ય ચ

બ્રહ્મોવચ
જ્વરસ્ ત્રિ-પાદસ્ ત્રિ-શિરાઃ ષડ્-ભુજો નવ-લોચનઃ ।
ભસ્મ-પ્રહરણો રૌદ્રઃ કાલાન્તકયમોપમઃ

ભવે ભવતુ સર્વત્ર ભવ-કોપાનલો ઽધુના ।
પ્રાકૃતેષુ ચ દેહેષુ વ્યાપારો ઽસ્ય મયા કૃતઃ

મમ કોપાનલઃ શમ્ભો સંસ્કૃતાગ્નિર્ દ્વિજસ્ય ચ ।
ભવે ભવતુ સર્વત્ર વ્યાપારો ઽસ્ય મયા કૃતઃ

શેષસ્ય કોપ-વહ્નિશ્ ચ શેષાસ્યે ઽસ્ત્વ્ અધુના શિવ ।
યતો વિશ્વં ચ પ્રલયે દહેદ્ ગોમય-પિણ્ડવત્

વહ્નેર્ મુખ્યાનલો વિશ્વે વ્યવહારાગ્નિર્ ઈશ્વરઃ ।
ભ્વત્વ્ એવ હિ સર્વત્ર સર્વેષામ્ ઉપકારકઃ

ધર્માસ્ય-કોપ-વહ્નિશ્ ચ કૃષ્ણાગ્નિશ્ ચ ભવત્વ્ અયમ્ ।
અધર્મં કુર્વતાં સર્વં દાહનં ચ કરિષ્યતિ

સૂર્ય-કોપાનલશ્ ચાયં દાવાગ્નિશ્ ચ વનેષુ ચ ।
સ્થિતિર્ અસ્ય તરોઃ સ્કન્ધે તદ્-ભક્ષ્યાઃ પશુ-પક્ષિણઃ

ચન્દ્ર-કોપાનલો વિશ્વે કામિનાં વિરહાનલઃ ।
દમ્પત્યોર્ વિરહે શશ્વદ્ ભક્ષ્યતિ સ્મ દ્વયોસ્ તનુમ્

ઇન્દ્ર-કોપાનલઃ સદ્યો વજ્રાગ્નિશ્ ચ બભૂવ હ ।
ઉપેન્દ્રસ્યાનલશ્ ચૈવ વિદ્યુદ્ એવ ભ્વત્વ્ અયમ્

રુદ્રાણામ્ આસ્ય-વહ્નિશ્ ચ મહોલ્કાગ્નિર્ ભવત્વ્ અયમ્ ।
ગણેશાગ્નિઃ પૃથિવ્યાં તુ યથાસ્થાને તુ તિષ્ઠતિ

યત્ર તિષ્ઠેત્ તદ્ ઉષરમ્ એવમ્ એવં વિદુર્ બુધાઃ ।
સ્કન્દ-કોપાનલશ્ ચૈવ રણાસ્ત્રાગ્નિર્ બભૂવ હ

કામેતરાણાં દેવાનાં મુનીનાં ચ મુખાનલઃ ।
જગ્રાહૌર્વ-મુનિસ્ તત્ર તેજસિ બ્રહ્મણઃ સુતઃ

સ્વ-દક્ષિણોરૌ સ મુનિઃ સંસ્થાપ્ય વેદ-મન્ત્રતઃ ।
બ્રહ્મણં ચ નમસ્-કૃત્ય શઙ્કરં તપસે યયૌ

કાલેન તસ્માન્ નિઃસૃત્ય સમુદ્રે વાડવાનલઃ ।
સ બભૂવ પુરા પુત્ર પરમૌર્વાનલઃ સ્વયમ્

કામાગ્નિમ્ ઉલ્વણં દૃષ્ટ્વા વિચિન્ત્ય મનસા વિધિઃ ।
સમાલોચ્ય સુરૈઃ સાર્ધં મુનીન્દ્રૈઃ સહ સંસદિ

અજુહાવ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ સુવ્રતાશ્ ચ પતિ-વ્રતાઃ ।
આયુયુર્ યોષિતઃ સર્વાસ્ તા ઊચુઃ કમલોદ્ભવમ્

સ્ત્રિય ઊચુઃ
કિમ્ અસ્માન્ બ્રૂહિ ભગવન્ શાધિ નઃ કરવામ કિમ્ ।
આલોચ્ય મનસા સર્વં દેહિ ભારં વયં સ્ત્રિયઃ

બ્રહ્મોવાચ
ગૃહીત્વા મદનાગ્નિં ચ મૈથુને સુખ-દાયકમ્ ।
વિશ્વે ચ યોષિતઃ સર્વાઃ શશ્વત્-કામા ભવન્તુ ચ

બ્રહ્મણશ્ ચ વચઃ શ્રુત્વા કોપ-રક્તાસ્ય-લોચનઃ ।
તમ્ ઊચુઃ યોષિતઃ સર્વા ભયં ત્યક્ત્વા ચ સંસદિ

સ્ત્રિય ઊચુઃ
ધિક્ ત્વાં જગદ્-વિધિં વ્યર્થં ચકાર પરમેશ્વરઃ ।
અપૂજ્યો મોહિની-શાપાત્ પુત્ર-શાપેન સામ્પ્રતમ્

ગૃહીત્વા મદનાગ્નિં ચ પુરુષાશ્ ચ તથા સ્ત્રિયઃ ।
નિત્યં દહન્તિ સતતં વાસ્તવં દુઃસહં પરમ્

તદ્-એક-ભાગઃ પુરુષે ત્રિ-ભાગશ્ ચાપિ યોષિતિ ।
તેન દુગ્ધાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાશ્ ચાસ્માકમ્ અપરેણ કિમ્

સમર્પણં ચેત્ પુરુષે યદ્ યસ્માસુ સ્મરાનલઃ ।
ભસ્મી-ભૂતં કરિષ્યામો રક્ષિતા કો ભવેત્ તવ

પતિ-વ્રતા-વચઃ શ્રુત્વા તમ્ ઉવાચ શિવઃ સ્વયમ્ ।
હિતં સત્યં નિતિ-સારં પરિણામ-સુખાવહમ્

અથ કુલટોત્પત્તિઃ
શ્રી-મહા-દેવ ઉવાચ
ત્યજ દ્વન્દ્વં મહા-ભાગ સુવ્રતાભિઃ સહાધુના ।
પતિ-વ્રતાનાં તેજશ્ ચ સર્વેભ્યશ્ ચ પરં ભવેત્

નિર્માણં કુરુ દેવેન્દ્ર કૃત્યાં સ્ત્રી-જાતિમ્ ઈશ્વર ।
તસ્યૈ દેહિ દુઃખ-બીજં કામ-કોપાનલં પરમ્

શઙ્કરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સત્વરં જગતાં વિધિઃ ।
સસૃજે તત્-ક્ષણં મૂર્તિં સ્ત્રી-રૂપાં સુમનોહરાં

અહો રૂપમ્ અહો વેશમ્ અહો અસ્યા નવં વયઃ ।
અહો ચક્ષુઃ કટાક્ષં ચ મુનીનાં મોહયન્ મનઃ

અહો કઠિનં ચારુ સ્તન-યુગ્મં સુવર્તુલમ્ ।
વિચિત્રં કઠિનં સ્થૂલં શ્રોણિ-યુગ્મં ચ સુન્દરમ્

નિતમ્બ-યુગ્મં વલિતં ચક્રાકારં સુકોમલમ્ ।
શ્વેત-ચમ્પક-વર્ણાભં સર્વાવયમ્ ઈપ્સિતમ્

શરત્-પાર્વણ-કોટીન્દુ-વિનિન્દાસ્યં સુશોભનમ્ ।
ઈષદ્ધાસ્ય-પ્રસન્નાસ્યં વસ્ત્રેણાચ્છાદિતં મુદા

વપુઃ સુકોમલમ્ ચાલં નાતિ-દીર્ઘં ન વખરમ્ ।
વહ્નિ-શુદ્ધાંશુકં રત્ન-ભૂષણૈર્ ભૂષિતં સદા

દાડિમ્બ-કુમુદાકારં સાન્દ્રં સિન્દૂર-સુન્દરમ્ ।
કસ્તૂરી-વિન્દુના સાર્ધં સ્નિગ્ધ-ચન્દન-વિન્દુભિઃ

પક્વ-બિમ્બ-ફલાકારમ્ અધ-રૌષ્ઠ-પુટં પરમ્ ।
દન્ત-પંક્તિ-યુગં ચૈવ દાડિમ્બ-બીજ-સન્નિભમ્

સુચારુ કવરી-ભારં માલતી-માલ્ય-મણ્ડિતમ્ ।
તસ્યૈ દદૌ ચ કામાગ્નિં દૃષ્ટ્વા તાં કમલોદ્ભવઃ

દૃષ્ટ્વા સા ચન્દ્ર-રૂપં ચ કામોન્મત્તા વિચેતના ।
કૃત્વા કટાક્ષં સ્મેરાશ્યા માં ભજસ્વેત્ય્ ઉવાચ સા

સસ્પિતઃ પ્રયયૌ ચન્દ્રો લજ્જયા ચ સભા-તલાત્ ।
કામં દૃષ્ટ્વા ચ ચકમે કામાર્તા સા ગત-ત્રપા

દુદ્રાવ કામસ્ તસ્માચ્ ચ તત્-પશ્ચાત્ સા દધાવ ચ ।
જહસુર્ દેવતાઃ સર્વા મુનયશ્ ચાપિ સંસદિ

લજ્જિતા યોષિતહ્ સર્વાસ્ તાં વારયિતુમ્ અક્ષમાઃ ।
સર્વે ચક્રુઃ પરીહાસં સ્ત્રી-વર્ગં શઙ્કરાદયઃ

કામં ન લબ્ધ્વા સા ચ સ્ત્રી નિવૃત્યાગત્ય સંસદિ ।
તમ્ અશ્વિની-કુમારં ચાપ્ય્ ઉવાચ સુર-સન્નિધૌ

કૃત્યા-કામિન્ય્ ઉવાચ
માં ભજસ્વ રવેઃ પુત્ર પ્રિયાં રસવતીં મુદા ।
શૃઙ્ગારે સુખદાં શાન્તાં પરાં કામાતુરાં વરાં

ત્વયા શાર્ધં ભ્રમિષ્યામિ સુન્દરે ગહને વને ।
રહસિ રહસિ ક્રીડાં કરિષ્યામિ દિવાનિશમ્

મધુ-પાનં ચ દાસ્યામિ વાસિતં ચામલં જલમ્ ।
સકર્પૂરં ચ તામ્બૂલં ભોગ-વસ્તુ મનોહરમ્

શય્યાં મનોરમાં કૃત્વા સપુષ્પ-ચન્દનાર્ચિતામ્ ।
ભગવન્તં કરિષ્યામિ પુષ્પ-ચન્દન-ચર્ચિતમ્

કુમાર ઉવાચ
વચનં વદ વામે મામ્ આત્મનો હૃદયઙ્ગમ ।
વિહાય કપટં કાન્તે કપટં ધર્મ-નાશનમ્

સ્ત્રી-ધર્મં સ્ત્રી-મનસ્-કામં સ્ત્રી-સ્વભાવં ચ કીદૃશમ્ ।
તદ્-આચારં કતિ-વિધં તન્ માં વ્યાખ્યાતુમ્ અર્હસિ

અશ્વિનીજ-વચઃ શ્રુત્વા કામાર્તા તમ્ ઉવાચ સા ।
કામાર્તાનાં ક્વ લજ્જા ચ ક્વ ભયં માનમ્ એવ ચ

અથ કુલટા-સ્વભાવ-કથનમ્
કામિન્ય્ ઉવાચ
સ્થાનં નાસ્તિ ક્ષણં નાસ્તિ નાસ્તિ દૂતી તદ્ ઉત્તમા ।
તેનૈવ યુવતીનાં ચ સતીત્વમ્ ઉપજાયતે

સુવેશં કામુકં દૃષ્ટ્વા કામિની મદનાતુરા ।
તદ્ રાત્રં ચ પુલકિતં યોનૌ કણ્ડૂયનં પરં

વિચેતના ભવેત્ સા ચ કામ-જ્વર-પ્રપીડિતા ।
સર્વં ત્યજતિ તદ્-ધેતોઃ પુત્રં કાન્તં ગૃહં ધનમ્

॥
લબ્ધ્વા યુવાનં પુરુષં દેશ-ત્યાગં કરોતિ સા ।
તદ્-ઉત્તમં પુનર્ લબ્ધ્વા તં ત્યજેત્ સા ક્ષણેન ચ

વિષં દાતું સમર્થા સા સ્વામિનં ગુણિનાં વરમ્ ।
મ્લેચ્છં યુવાનં સમ્પ્રાપ્ય સર્વસ્વં દાતુમ્ ઉત્સુકા

ત્યજેત્ કુલ-ભયં લજ્જાં ધર્મં બન્ધું યશઃ શ્રિયમ્ ।
સમ્પ્રાપ્ય રતિ-શૂરં ચ યુવાનં સુરતોન્મુખમ્

સુદૃશ્યં સુન્દર-મુખં શશ્વન્-મધુરિતં વચઃ ।
હૃદયં ક્ષુર-ધારાભં કો વા જાનાતિ તન્-મનઃ

વિદ્યુચ્છટા જલે રેખા ચાસ્થિરા ચ યથામ્બરે ।
તથાસ્થિરા ચ કુલટા-પ્રીતિઃ સ્વપ્નં ચ તદ્-વચઃ

કુલટાનાં ન સત્યં ચ ન ચ ધર્મો ભયં દયા ।
ન લૌકિકં ન લજ્જા સ્યાજ્ જાર-જિન્તા નિરન્તરમ્

સ્વપ્ને જાગરણે ચૈવ ભોજને શયને સદા ।
નિરન્તરં કામ-ચિન્તા જારે સ્નેહો ન ચાન્યતઃ

કુલટા નર-ઘાતિભ્યો નિર્દયા દુષ્ટ-માનસાઃ ।
જારાર્થે ચ સુતં હન્તિ બાન્ધવસ્ય ચ કા કથા

ન હિ વેદા વિદન્ત્ય્ એવં કુલતા-હૃદયઙ્ગમમ્ ।
કથં દેવાસ્ ચ મુનયઃ સન્તો જાનન્તિ નિશ્ચયમ્

રતિ-શૂરં પ્રિયં દૃષ્ટ્વા ક્ષીરં ઘૃતમ્ ઇવાચરેત્ ।
ગતે વયસિ જીર્ણં તં વિષં દૃષ્ટ્વા ત્યજેત્ ક્ષણાત્

ન વિશ્વસેયુસ્ તાં દુષ્ટો તસ્માત્ સન્તો હિ સન્તતં ।
ન રિપુઃ પુરુષાણાં ચ દુષ્ટ-સ્ત્રીભ્યઃ પરો ભુવિ

વિષં મન્ત્રાદ્ ઉપશમં જલાદ્ વહ્નિશ્ ચ નિશ્ચિતં ।
અગ્નેશ્ ચ કણ્ઠકોચ્છન્નં દુર્જનઃ સ્તવનાદ્ વશઃ

લુબ્ધો ધનેન રાજા ચ સેવયા સતતં વશઃ ।
મિશ્રં સ્વચ્છ-સ્વભાવેન ભયેન ચ રિપુર્ વશઃ

આદરેણ વશો વિપ્રો યૌવતી પ્રેમ-ભારતઃ ।
બન્ધુર્ વશઃ સમતયા ગુરુઃ પ્રણતિભિઃ સદા

મૂર્ખો વશઃ કથાયાં ચ વિદ્વાન્ વિદ્યા-વિચારતઃ ।
ન હિ દુષ્ટા ચ કુલટા પુંસશ્ ચ વશગા ભવેત્

સ્વ-કાર્યે તત્-પરા શશ્વત્ પ્રીતિઃ કાર્યાનુરોધતઃ ।
ન સર્વસ્ય વશી-ભૂતા વિના શૃઙ્ગારમ્ ઉલ્વણમ્

ન પ્રીત્યા ન ધનેનૈવ ન સ્તવાન્ ન સેવયા ।
ન પ્રાણ-દાનતો વેશ્યા વશી-ભૂતા ભવેત્ ક્ષણમ્

આહારો દ્વિ-ગુણસ્ તાસાં બુદ્ધિસ્ તાસાં ચતુર્-ગુણા ।
ષડ્-ગુણા મન્ત્રણા તાસાં કામશ્ ચાષ્ટ-ગુનઃ સ્મૃતઃ

શશ્વત્-કામા ચ કુલટા ન ચ તૃપ્તિશ્ ચ ક્રીડયા ।
હવિષા કૃષ્ણ-વર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે

દિવાનિશં ચ શૃઙ્ગારં કુરુતે તત્-પુમાન્ યદિ ।
ન તૃપ્તિઃ કુલટાનાં ચ પુમાંસં ગ્રસ્તુમ્ ઇચ્છતિ

નાગ્નિસ્ તૃપ્યતિ કાષ્ઠાનાં નાપગાનાં મહોદધિઃ ।
નાન્તકઃ સર્વ-ભૂતાનાં નાસાં તૃપ્યતિ સમ્પદામ્

ન શ્રેયસાં મનસ્ તૃપ્તં વાડવાગ્નિર્ ન પાથસામ્ ।
વસુન્ધરા ન રજસાં ન પુંસાં કુલટા તથા

ઇત્ય્ એવં કથિતં કિંચિત્ સર્વં વક્તું ચ નોચિતમ્ ।
લજ્જા બીજં યોષિતાં ચ નિબોધ ભાસ્કરાત્મજ

શ્રુત્વા ચ કૃત્યા-સ્ત્રી-વાક્યં જહસુર્ મુનયઃ સુરાઃ ।
ચુકુપુર્ યોષિતઃ સર્વાઃ પદ્માદ્યા લજ્જિતાઃ સુત

લજ્જા-નતાનના લક્ષ્મીર્ નિર્યયૌ દેવ-મણ્ડલાત્ ।
તત્ પશ્ચાત્ પાર્વતી સાર્ધં સરસ્વત્યા નતાનના

સાવિત્રી રોહિની સ્વાહા વારુણી ચ રતિઃ શચી ।
સર્વા બભૂવુર્ એકત્ર પ્રચક્રુર્ મન્ત્રણાં ચ તાઃ

કૃત્યા-સ્ત્રિયઃ સમાહૂય તા ઊચુશ્ ચ ક્રમેણ ચ ।
રોધયામ્ આસુર્ ઇષ્ટાં તાં સુગોપ્યાં અપિ યોષિતઃ

તસ્યા મુખે દદૌ હસ્તં સુશીલા કમલાલયા ।
સલજ્જિતા ભવ સુતે શાન્તા ચેતિ શુભાશિષમ્

સરસ્વતી દદૌ તસ્યૈ ચાભિમાનં ચ ધૈર્યતામ્ ।
મૌખર્યં વાવદૂકત્વં મન્ત્રણામ્ આત્મ-રક્ષણમ્

સાવિત્રી ચ દદૌ તસ્યૈ સૌશીલ્યં ચાતિદુર્લભમ્ ।
આત્મ-સંગોપનં ચૈવ ગામ્ભીર્યં કુલતો ભયમ્

પાર્વત્ય્ ઉવાચ
ધિક્ ત્વાં સ્વ-ભાવ-કુલટાં લજ્જિતા ભવ સુન્દરિ ।
સ્વ-માનં ગૌરવં રક્ષ હ્ય્ અસ્માકં ચ સ્મરાતુર

જનિ લભ પૃથિવ્યાં ચ કાય-વ્યૂહં વિધાય ચ ।
પુંસામ્ અષ્ટ-ગુણં કામં લભસ્વ ચ પૃથક્ પ્રૃથક્

લજ્જાં ચતુર્-ગુણાં ચાપિ દ્વિગુણાં ધૈર્યતાં તથા ।
અભોગેચ્છધમે ગચ્છ દૂરં ગચ્છ મમાન્તિકાત્

પુંસાં ચ દ્વિ-ગુણઃ કામો વાસ્તવીણાં ચ યોષિતામ્ ।
લજ્જા ચાષ્ટ-ગુણા ચાપિ ધૈર્યતા ચ ચતુર્-ગુણા

કુલ-ધર્મઃ કુલ-ભયં સૌશીલ્યં માનમ્ ઊર્જિતમ્ ।
શશ્વત્ તિષ્ઠતુ પુંસ્ય્ એવ સ્ત્રીષુ ચ મમાજ્ઞયા

યસ્માત્ સદસિ સર્વેભ્યો લજ્જા-હીનઃ સુરાધમઃ ।
સ્ત્રી-સ્વ-ભાવં ચ પપ્રચ્છ યજ્ઞ-ભાક્ ન ભવેત્ તતઃ

અદ્ય-પ્રભૃતિ વિશ્વેષુ નાગ્રાહ્યં પાપ-સંયુતમ્ ।
ચિકિત્સકાનાં વિદુષાં ન ભક્ષ્ય મમાજ્ઞયા

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા પ્રયયુર્ દેવ્યશ્ ચ સર્વ-યોષિતઃ ।
દેવાશ્ ચ મુનયશ્ ચાપિ યે ચાન્યે ચ સમાગતઃ

દેવાશ્ ચ મુનયશ્ ચાપિ યે ચાન્યે સર્વતઃ સુત ।
પતિ-વ્રતાણાં સ્ત્રીણાં ચ લજ્જા બીજ-સ્વરૂપિણી