જ્ઞાનામૃતસારસંહિતા · અધ્યાય 1.11

ઇતિ શ્રી-નારદ-પઞ્ચ-રાત્રે જ્ઞાનામૃત-સારે પ્રથમૈક-રાત્રે
મહોત્સવારમ્ભો નામ દશમો ઽધ્યાયઃ
પ્રથમૈક-રાત્રે એકાદશો ઽધ્યાયઃ
અથ મહોત્સવ-દર્શનમ્
શ્રી-વ્યાસ ઉવાચ
અથ ગન્ધર્વ-રાજસ્ તુ ભગવાન્ આજ્ઞયા વિધેઃ ।
સંગીતં ચ જગૌ તત્ર કૃષ્ણ-રાસ-મહોત્સવમ્

સુસમં તાલમાનં ચ સુતાનં મધુરં શ્રુતમ્ ।
વીણા-મૃદઙ્ગ-મુરજ-યુક્તં ધ્વનિ-સમન્વિતમ્

રાગિણી-યુક્ત-રાગેણ સમયોક્તેન સુન્દરમ્ ।
માધુર્યં મૂર્ચ્છ્નાયુક્તં મનસે હર્ષ-કારણમ્

વિચિત્રં નૃત્ય-રુચિરં રૂપ-વેશમ્ ઉત્તમમ્ ।
લોકાનુરાગ-બીજં ચ નાટ્યોપયુક્ત-હસ્તકમ્

દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા સુરાઃ સર્વે મુનયઃ સર્વ-યોષિતઃ ।
મૂર્ચ્છાં પ્રાયુશ્ ચ સહસા ચેતનાં ચ પુનઃ પુનઃ

ગોપીનાં વસ્ત્ર-હરણં ગોપી-ગણ-વિલાપનં ।
તાભ્યો વસ્ત્ર-પ્રદાનં ચ સંમાનં વરદાનકમ્

કાત્યાયની-વ્રતં ચાપિ વિપ્ર-દારાન્ન-ભોજનમ્ ।
મહેન્દ્ર-દર્પ-પૂજાદિ ભઞ્જનં શૈલ-પૂજનમ્

પુનશ્ ચ શુશ્રુવુઃ સર્વે શ્રી-વૃન્દાવન-વર્ણનમ્ ।
સંપ્રાપુશ્ ચ પુનર્ મૂર્ચ્છાં પુનઃ પ્રાપુશ્ ચ ચેતનામ્

તસ્મૈ દદૌ પુરો બ્રહ્મા વહ્નિ-શુદ્ધાંશુકં પરમ્ ।
પરં શુભાશીર્-વચનં યત્ તન્-માનસ-વાઞ્છિતમ્

અમૂલ્ય-રત્ન-નિર્માણં ચારુ-કુણ્ડાલ-યુગ્મકમ્ ।
મણીન્દ્ર-સાર-મુકુટં પરં રત્નાઙ્ગુરીયકમ્

સુગન્ધિ ચન્દનં પુષ્પં સ્વ-પાદ-રેણુમ્ ઈપ્સિતમ્ ।
અમૂલ્ય-રત્ન-તિલકં રત્ન-ભૂષણમ્ ઉજ્જ્વલમ્

પ્રત્યેકં વસ્તુ રુચિરં તદ્-યોષિદ્ભ્યશ્ ચ સંદદૌ ।
વિશ્વકર્મા ચ નિર્માણ-મણિં ભૂષણમ્ ઉત્તમમ્

પ્રત્યેકં શઙ્ખ-સિન્દૂરં કસ્તૂરી-યુક્ત-ચન્દનમ્ ।
સકર્પૂરં ચ તામ્બૂલં રત્નેન્દ્ર-સાર-દર્પણમ્

મણિ-નિર્માણા-મઞ્જોરં શ્વેત-ચામર-શોભનમ્ ।
મનોયાયિ રથં દિવ્યં ઈસ્વરેચ્છા-વિનિર્મિતમ્

મુક્તા-માણિક્ય-હીરેન્દ્રૈર્ મણીન્દ્રૈશ્ ચ પરિષ્કૃતમ્ ।
સદ્-રત્ન-માલા-જાલૈશ્ ચ શ્વેત-ચામર-દર્પણૈઃ

સુશોભિતં ચ પરિતો લક્ષૈઃ સુન્દર-મન્દિરૈઃ ।
મણિ-માનિક્ય-હીરાઢ્યં સદ્-રત્ન-કલશોજ્જ્વલમ્

સહસ્ર-ચક્ર-સંસક્તં યોજનાયત-સમ્મિતમ્ ।
ધનુર્ લક્ષોચ્છ્રિતં ચૈવ સહસ્રાશ્વેન યોજિતમ્

એતદ્ એવ દદૌ બ્રહ્મા પ્રહૃષ્ટસ્ તુષ્ટ એવ ચ ।
શમ્ભુસ્ તુષ્ટો દદૌ હૃષ્ટો હરિ-ભક્તિં ચ નિશ્ચલામ્

જ્ઞાનમ્ અધ્યાત્મિકં ચૈવ યોગ-જ્ઞાનં સુદુર્લભમ્ ।
નાના-જન્મ-સ્મૃતિ-જ્ઞાનં નૈપુણ્યં સર્વ-સિદ્ધિષુ

હરેશ્ ચર્ચાવિધાનં ચ સ્તવનં પૂજનં તથા ।
માણિક્ય-હીરાહારં ચ રત્ન-લક્ષં સુદુર્લભમ્

નાગ-હારં દદૌ શેષો નાગેન્દ્રમૌલિ-મણ્ડનમ્ ।
નાગ-કન્યા-શતં ચૈવ વર-ભૂષણ-ભૂષિતમ્

નાગેભ્યશ્ ચાભ્યં નિત્યં હિસ્ર-જન્તુભ્ય એવ ચ ।
નૃપાલય-ગતિ-જ્ઞાનં સર્વ-લોક-વિલોકનમ્

નિર્વિઘ્નત્વં દદૌ તસ્મૈ વિઘ્ન્-રાજશ્ ચ સંસદિ ।
સુદુર્લભં પાદ-પદ્મ-યુગ્મ-રેણુમ્ અભીપ્સિતમ્

અમૂલ્યં ચ નિરુપમં ગ્રીષ્મ-સૂર્ય-પ્રભોપમમ્ ।
મણિ-રાજં સુદીપ્તં ચ ત્રિષુ લોકેષુ દુર્લભમ્

સર્વત્ર વિજયં ચૈવ વાઞ્ચ્છિતં નિર્મલં યશઃ ।
સંગીત-વિદ્યા-વિજ્ઞાનં તન્-નૈપુણ્યં મનોહરમ્

લક્ષ-સ્વર્ણં ધનેશશ્ ચ દાસાનાં ચ શતં શતમ્ ।
ધર્મઃ કીર્તિમયીં માલાં સ્કન્દો ધૈર્યં દદૌ તથા

વિષય-જીર્ણાપહરણં દદૌ ધન્વન્તરિર્ મનુમ્ ।
સૂર્યઃ સ્યમન્તક-મણિં સ્વર્ણા-ભારાષ્ટકપ્રસુમ્

ચન્દ્રઃ શ્વેતાશ્વ-રત્નં ચ હ્ય્ અમૂલ્યમ્ ઉત્તમં દદૌ ।
વહ્નિ-શુદ્ધાંશુક-યુગં દદૌ વહ્નિશ્ ચ સંસદિ

ઉપેન્દ્રો રત્ન-કોટિં ચ તદ્ એવેન્દ્રો દદૌ પુરા ।
વીણા-શિલ્પં વિશ્વકર્મા વરુણશ્ ચ મણિ-સ્રજમ્

સ્મરઃ શૃઙ્ગાર-નૈપુણ્યં વીર્ય-સ્તમ્ભનમ્ એવ ચ ।
કામ-સન્દીપનં જ્ઞાનં કામિની-પ્રેમ-મૂર્છનમ્

કામિની-વશ-ગં શિલ્પં રતિ-તત્ત્વં દદૌ તથા ।
પાપ-દાહન-મન્ત્રં ચ રત્ન-છત્રં સમીરણઃ

યમશ્ ચ ધર્મ-તત્ત્વં ચ નરક-ત્રાણ-કારણમ્ ।
વસવશ્ ચ વસૂન્ દિવ્યાન્ રુદ્રસ્ તેભ્યો ઽભયં દદૌ

મધુ-પાત્રં સુધા-પાત્રં જયન્તો નલકૂવરઃ ।
શુક્લ-પુષ્પં શુક્લ-ધાન્યં પાદ-રેણુમ્ અભીપ્સિતમ્

મનોભિરાં મનુયો દદૌ તસ્મૈ શુભાશિષમ્ ।
લક્ષ્મીશ્ ચ પરમૈશ્વર્યં ભારતી હારમ્ ઉત્તમમ્

રત્ન-માલાં દદૌ દુર્ગા સર્વત્રાભયમ્ ઈપ્સિતમ્ ।
તત્-પત્નીભ્યશ્ ચ રત્નાનિ સિન્દૂરાભરણાનિ ચ

ક્રીડા-પદ્મં રોહિની ચ રતિઃ સદ્-રત્ન-દર્પણમ્ ।
તુલસી ચાતુલં માલ્યં દિવ્યં વસુ વસુન્ધરા

ગઙ્ગા ચ વિપુલં પુણ્યં સ્વાહા સદ્-રત્ન-પાશકમ્ ।
યમુના જલજં પદ્મમ્ અમ્લાનં સાર્વકાલિકમ્

વારુણીં વારુણી તુષ્ટા રત્ન-પાત્રં શચી દદૌ ।
મનસા પ્રદદૌ તસ્મૈ નાગાનાં મૌલિ-મણ્ડનમ્

ગન્ધર્વાશ્ ચાપિ તત્-પત્ન્યઃ સ્વ-શિલ્પં પ્રદદુસ્ તથા ।
પરમાનન્દ-યુક્તાશ્ ચ મુનિ-પત્ન્યઃ શુભાશિષમ્