જાતકમાલા · શ્લોક 22-41

ભવાવશિષ્ટાઃ કિલ સપ્ત જાતયો ભયં ન તે યેન પુનર્ભવાશ્રયમ્ ।
ભવાનુષઙ્ગો ઽપ્ય્ અશુચેર્ વિવૃજ્યતે નરૈર્ વિદગ્ધાભરણાનુલેપનૈઃ

કૃતં ત્વયાપાયિકદુઃખલઙ્ઘનં પ્રવૃત્તિમ્ અન્વિચ્છસિ યેન જન્મનઃ ।
જિજીવિષુસ્ તીવ્રવિષાભિદૂષિતં પ્રણીતમ્ અપ્ય્ અન્નમ્ ઉપાદદીત કઃ

અપિ ચ હે ભવાભિનન્દિન્
ક્રિમેર્ ઇવાવસ્કરકર્દમાન્તર્ વિવર્તમાનસ્ય યથાકથં ચિત્ ।
નરસ્ય માતુર્ જઠરાન્તરાલે કિં ગર્ભવાસો ન મહાન્ અપાયઃ

કડેવરાવસ્કરનિર્ઝરેણ સુબદ્ધસાસૃઙ્મલદુર્દિનેન ।
પ્રજાયમાનસ્ય નરસ્ય દુઃખમ્ અપાયદુઃખૈર્ અપિ કિં ન તુલ્યમ્

દવાનલપ્લુષ્ટપલાશરૂક્ષં વહન્ જરાજર્જરમ્ અસ્થિયન્ત્રમ્ ।
કથં ચિદ્ આયાસનિપીતહર્ષો ન કિં સમો ઽપાયશતૈર્ મનુષ્યઃ

વિદાહિભિર્ નિષ્પ્રતિકારઘોરૈઃ કૃતાન્તબાણૈર્ ઇવ સંપતદ્ભિઃ ।
વિભિદ્યમાનસ્વવિષાત્મભાવો ગદૈર્ ઇહૈવાનુભવત્ય્ અપાયાન્

પ્રત્યાવૃત્તસિતાક્ષિકોશવિકૃતવ્યાઘ્રાનનો ભીષણઃ
શસ્ત્રેણેવ વિદાર્યમાણકરણો મર્મચ્છિદા વાયુના ।
બન્ધૂનાં પુરતઃ કૃતાન્તમકરેણાક્રમ્ય નિઘ્નો યદા
ક્રુદ્ધેનેવ વિતીર્યતે ઽધિકતરં કિં નામ દુઃખં તતઃ

કિં ચાયુષ્મન્
કર્માવેધસમુદ્ધતસ્ફુટશિખિજ્વાલાવલીપિઙ્ગલો
નૈવાવીચિર્ અપિ વ્યથામ્ ઉપહરત્ય્ આર્યસ્ય તાં દારુણઃ ।
ધીદૌર્બલ્યકરાઃ સમાધિવિધુરાઃ સદ્વૃત્તવેલાભિદો
યાં કુર્વન્તિ મનોજ્વરાઃ પરિચયાઃ સ્ફીતાવલેપા મલાઃ

અથ સ વિષયદૌરાત્મ્યમ્ ઇવોદ્ભાવયંસ્ તં મહર્ષિમ્ અબ્રવીત્ ।
વિષયાસઙ્ગિની બુદ્ધિર્ દુઃખેન પ્રતિવાર્યતે ।
ગઙ્ગેવ કૂલતોયોર્મિપર્યસ્તતટપાદપા

અન્યે ઽપિ બહવઃ શૈક્ષા ભવસંભોગલાલસાઃ ।
તર્પયન્તીન્દ્રિયગ્રામં વિષયૈર્ અવિષાદિનઃ

સ ચાર્હંસ્ તૈસ્ તદ્વચોભિઃ સુતરામ્ ઉદ્વેજિતપ્રતિભયસ્ તં શૈક્ષમ્ અવોચત્ ।
પ્રતિસંખ્યાનમહતામ્ અકૃચ્છ્રશ્ ચિત્તનિગ્રહઃ ।
ન ચાનુવર્તનીયાસ્ તે વિષયૈર્ યે પરાજિતાઃ

મયૈવ વિષયોદ્દામં નનુ ચેતો નિવારિતમ્ ।
અન્યૈશ્ ચ વ્રતિભિર્ વીરૈસ્ તત્ કસ્માન્ નાનુવર્તસે

વિષયેષુ યદિ પ્રમાદમ્ એષે ત્વમ્ અનાર્યાચરિતેષુ હન્ત નષ્ટમ્ ।
અથ તે વિરજન્તિ નૈવ ચેતસ્ તવ કો ઽર્થો વદ તૈર્ અનર્થભૂતૈઃ

વિષયેષુ પરિપ્લુતેન્દ્રિયાણાં સ્વમનોવિભ્રમમાત્રભદ્રકેષુ ।
નિકટે નિવસન્તિ સર્વદુઃખાન્ય્ અપરિજ્ઞાતનિપાતદારુણાનિ

વિષયાપચયાનુપાતિનીનામ્ અપરિમ્લાનસુખામૃતપ્રદાનામ્ ।
છલિતઃ પુરુષઃ પ્રસઙ્ગદોષૈર્ ન ચ સંવેત્તિ નિરામિષં રતીનામ્

પરિભૂતિર્ ઉપાન્તિકે નરાણાં ભવસંભોગવિષક્તમાનસાનામ્ ।
વિષયપ્રતિકુઞ્ચિતં ચ ચેતો વિનિપાતાયતનાનિ ચાવૃતાનિ

પરિણામરતામ્ અશાન્તરૂપાં વિપરીતાલ્પસુખાનુરાગરમ્યામ્ ।
પરિભૂય મનસ્વિનો રમન્તે કૃપણાં કામરતિં તપોવનેષુ

વિનિગૃહ્ય મનઃ પ્રમાદદોલાચલમ્ અધ્યાત્મરતિવ્યપાશ્રયેણ ।
અનિરાકૃતયોગિનો રમન્તે બહુરૂપૈર્ અતિમાનુષૈર્ વિહારૈઃ

વિતથાભિનિવેષમાત્રરમ્યાઃ પુરુષસ્યોપનમન્તિ નામ કામાઃ ।
ગતિચક્રચરવ્રતં નરાણાં વિષયા એવ સમાદિશન્ત્ય્ અનાર્યાઃ

વ્યસનોપનિપાતલક્ષ્યવૃક્ષે જગતિ ક્લેશપિશાચિકાભિભૂતે ।
ઉદયા ન તુ સર્વદા ભવન્તિ પ્રકૃતિસ્વાસ્થ્યકૃતાં તથાગતાનામ્

ક્ષુદ્દુઃખોપનિપાતદીનમનસઃ શુષ્કાનિ કાષ્ઠાન્ય્ અપિ
ક્લિન્નાનિ ક્રિમિસંકુલાનિ વિઘૃણાઃ ખાદન્ત્ય્ અમેધ્યાનિ ચ ।
કક્ષૈઃ કે ચન યાપયન્તિ પરુષૈર્ લાલાજલક્લેદિતૈર્
અન્યે ઽસ્થીનિ ચિરોજ્ઝિતાન્ય્ અધૃતયઃ ક્ષુદ્વિક્ષતા ભુઞ્જતે

તે રાજાન્તરરક્ષિણામ્ અપિ શિરસ્ય્ આધાય પાદં ખગાઃ
ક્ષુદ્દુઃખોપનિપાતવિસ્મૃતભયા હૃત્વામિષં ભુઞ્જતે ।
વેગેનાભિપતન્તિ શસ્ત્રકલિલપ્રાકારદુઃસંચરાઞ્
શૂલામાંસલવાભિલાષકૃપણા ગચ્છન્તિ કે ચિત્ ક્ષયમ્

વિવિધાન્ય્ અપિ ભોજનાનિ ભુક્ત્વા ભવને સ્વે મણિહેમભાજનેષુ ।
શિતકણ્ટકવિક્ષતાગ્રહસ્તા બુભુજે સા બદરાણિ સત્યભામા

શાપોત્સર્ગાનુગ્રહા ન્ મ્લાનશક્તિર્ દિક્પર્યન્તખ્યાતકીર્તિપ્રકાશઃ ।
વિશ્વામિત્રો યચ્ ચખાદ શ્વમાંસં ક્ષુદ્દુઃખાનાં તેન દત્તો નિયોગઃ

બાલઃ પુત્રઃ પ્રેમસર્વસ્વભૂતો યત્ કાન્તારે ખાદિતો દમ્પતિભ્યામ્ ।
ક્ષુદ્દુઃખેભ્યો નાસ્તિ દુઃખં તતો ઽન્યજ્ જન્માટવ્યાં ધાવતાં ક્રૂરરૂપમ્

યાચ્ઞાદૈન્યાન્ મ્લાનવક્ત્રપ્રસાદા દેહીત્ય્ એવં વ્યાહરન્ત્ય્ અપ્રગલ્ભમ્ ।
દ્વારિ સ્થિત્વા વિદ્વિષાં ક્ષુદ્વિલોલાઃ કિં મન્યધ્વે દુઃખમ્ અસ્માદ્ બલીયઃ

અથૈષાં પારાવતઃ પ્રોવાચ । સત્યં બલવત્ ક્ષુદ્દુઃખમ્ । અપિ તુ મમાભિપ્રાયઃ શ્રૂયતામ્ ।
રાગ એવ મહદ્ દુઃખમ્ ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ।
ક્ષુત્ કરિષ્યતિ કિં યસ્માદ્ ભસ્મનાપિ નિવાર્યતે

અપિ ચ
વાય્વમ્બુજીર્ણતરુપર્ણભુજો ઽપિ નામ દીર્ઘોપવાસપરિકર્શિતગાત્રયન્ત્રાઃ ।
અન્ધીભવન્તિ મુનયઃ સ્ખલિતપ્રભાવા રાગેન દુઃપ્રતિવિધાનસમુદ્ભવેન

અમ્લાનચન્દ્રકિરણાસ્વ્ અપિ યામિનીષુ પ્રોત્ફાલિતાભ્રવિવરેષ્વ્ અપિ વા દિનેષુ ।
અન્ધો ઽધમો ભવતિ રાગપરાજિતાત્મા તસ્માન્ ન રાગસદૃશઃ કલિર્ અસ્તિ લોકે

લજ્જાં નિમીલયતિ સર્વગુણાગ્રભૂતાં કીર્તિં કલઙ્કયતિ નિર્વિકલપ્રસાદામ્ ।
ધર્માત્મનામ્ અપિ ચ નામ તિરસ્કરોતિ શ્રેયાંસિ મેરુશિખરપ્રતિમાનિ રાગઃ

નાયં વયસ્ તુલયતિ પ્રગતં નરાણાં નાપેક્ષતે કુલવિશુદ્ધિમયીં વ્યવસ્થામ્ ।
લોકાપવાદગહનાન્ય્ અપિ લઙ્ઘયિત્વા સંકલ્પરાગતુરગઃ સ્વમતેન યાતિ

સંમૂર્છિતઃ કુસુમહાસિષુ મલ્લિકાનાં ગુલ્મેષુ વારિકણકણ્ટકિતો નભસ્વાન્ ।
સંતાપયત્ય્ અનુપશાન્તવિકલ્પરાગં ચેતો નરસ્ય સુતરામ્ અપરીક્ષકસ્ય

સૂક્ષ્માણિ સંધિગહનાન્ય્ અપિ ચાવગાહ્ય સ્વપ્રત્યયા બહુવિધાનિ મતાન્તરાણિ ।
મેધાવિનો ઽપિ નનુ રાગપિશાચવશ્યાઃ સંપ્રાપ્નુવન્તિ પરમં સ્મૃતિવિપ્રલોપમ્

હત્વાપિ રાગવિષબીજવિજૃંભિતાનિ સ્વભ્યસ્તયોગપદવીસ્થિરબુદ્ધયો ઽપિ ।
યોષિન્મુખાન્ય્ અલકપલ્લવિતાન્ય્ ઉદીક્ષ્ય ભ્રષ્ટા ભવન્તિ તપસઃ પશુભિઃ સમાનાઃ

દૃઙ્માર્ગહેયમ્ અવહત્ય બલં મલાનામ્ એકાવશિષ્ટભવબન્ધનતન્તવો ઽપિ ।
આર્યા મનઃસ્થિતિભિદાનુગતાઃ સ્મરેણ લજ્જાલવો ઽપ્ય્ અનુભવન્તિ દશામ્ અનાર્યામ્

ઉચ્ચૈઃ શિરો વહતિ તાવદ્ અયં પ્રજાસુ યાવન્ ન કામકલિદુર્લલિતાન્ય્ ઉપાસ્તે ।
આલિઙ્ગિતશ્ ચ પુરુષો મદનજ્વરેણ શ્વા સંકટસ્થિત ઇવ પ્રખલીકૃતશ્ ચ

અપિ ચ ભદ્રમુખાઃ
કણ્ઠોપાન્તવિરોધગદ્ગદતરં કૂજઞ્ છનૈઃ પૃષ્ઠતો
રાગાદ્ રક્તતરેક્ષણઃ સચકિતં નિર્ભ ર્ ત્સ્યમાનો મુહુઃ ।
શ્યેનાયાતમ્ અસંપ્રધાર્ય દયિતામ્ અન્વેતિ પારાવતો
રાગાભ્યાસકલઙ્કિતસ્ય મનસઃ કા વઞ્ચના દૂરતઃ

યે નૈકાઙ્ગુલિતર્જનામ્ અપિ ગુરોઃ સોઢું સમર્થા નરાઃ
માનાત્યુન્નતમાનસાશ્ ચ સકલં પશ્યન્ત્ય્ અધસ્તાજ્ જગત્ ।
તે રાગેન કદર્થિતા ધૃતિભિદા પાદૈર્ હતા યોષિતામ્
આજ્ઞા મૂર્ધભિર્ ઉદ્વહન્તિ કૃપણા માલામ્ ઇવામ્લાયિનીમ્

જિત્વારાતીન્ સમરવિજયખ્યાતશૌર્યાવલેપાન્
આયામિન્યો જગતિ વિતતા ઃ કીર્તયો યૈઃ સમન્તાત્ ।
ભિન્નાસ્ તે ઽપિ પ્રકૃતિચપલૈર્ અઙ્ગનાવાક્યબાણૈર્
નિર્મર્યાદાઃ પુનર્ અયશસા જીવલોકં સ્ફુરન્તિ

પરિચિતમ્ અપિ શ્રુત્વા વાદ્યધ્વનિં રજનીક્ષયે
ભવતિ સહસા યાસાં ત્રાસો ગૃહેષુ સવેપથુઃ ।
મદનવિહતાસ્ તા ગચ્છન્તિ ક્ષપાસ્વ્ અભિસારિકા
બહલતિમિરચ્છન્નાન્ દેશાઞ્ છિવારુતભીષણાન્