જાતકમાલા · શ્લોક 2-21

તદ્યથાનુશ્રૂયતે ।
દ્વૌ ભિક્ષૂ સ્રોતાપન્નૌ બભૂવતુસ્ તાભ્યામ્ એકેનાશેષસંયોજનોપક્ષયાદ્ અર્હત્ત્વમ્ અધિગતમ્ । તદ્દ્વિતીયસ્ તન્માત્રસંતુષ્ટ એવાસીત્ । સ તેનાર્હતોચ્યતે સ્મ । ભદ્રમુખ શેષક્લેશવિષોપશમાય યત્નમ્ આરભસ્વેતિ । દુઃખૈકરસા ભવા દુષ્ટપાપસિદ્ધ્યુપાયાનિ શ્રેયાંસિ ક્ષણલવપરિણામાવિશ્વસનીયં જીવિતમ્ અપરિનિષ્પન્નપ્રકૃતયો માયોપમાસ્ તત્ત્વવિરોધિનઃ કામાઃ સભયાઃ સવૈરાઃ સોપાયાસાઃ પાપક્રિયામ્ એવાઙ્ગીકૃત્ય પ્રવૃત્તાઃ પરિભવાયતનમ્ અકૃતબુદ્ધીનાં કૃતાત્મનામ્ અપ્ય્ અવહાસ્યતામ્ આવહન્તિ । લેશેનાપ્ય્ અનુગમ્યમાના મહદ્ દુઃખમ્ આકર્ષન્તિ । નૈતાન્ અનુપતન્ કશ્ ચિદ્ અક્ષતો ઽનુપહતો વા । હ્રીમન્તો ઽપ્ય્ એભિર્ આવિષ્ટાઃ પશુસહધર્મતાં પ્રતિપદ્યન્તે । નૈતે તુલયન્તિ વયસાં પરિણામવૈકૃતમ્ । યતિજનમ્ અપ્ય્ એતે પ્રગલ્ભા વ્યામોહયન્ત્ય્ એવ । શ્રેયસો વધકાઃ પ્રત્યમિત્રાશ્ ચામી વ્યતીત્ય વિનયનિયમશ્રીભરામ્ આર્યમર્યાદામ્ અનાર્યકમ્ એવોદ્ભાવયન્તિ । સમુદિતકાન્તિશોભમ્ અપિ ક્ષણેન મલિનયન્તિ પુરુષસ્ય શીલસૌષ્ઠવમ્ । વિપાતિતે ચ શીલે સર્વવિષયાય દ્વારભૂતે હતોપનિષત્સમાધિર્ નાલં પ્રજ્ઞાસંપદે । સકલ એવ ચ સંસાર એષાં દુરન્તરાયાણાં પર્યેષણાભિર્ અતીતઃ । યે ચ શ્વસૂકરાદીનામ્ અપિ સાધારણા રતિપ્રસઙ્ગદોહદાઃ કસ્ તાન્ સાધુજનો મનસાપિ પ્રાર્થયેત્ । સ તમ્ અર્હન્તમ્ અબ્રવીત્ । ભદ્રમુખ
ભવા દુઃખાત્મકાઃ સન્તિ શ્રેયો દુરભિસંભવમ્ ।
જીવિતં ચલમ્ અત્યન્તં કામા દોષશતાકરાઃ

અપાયા મમ સંક્ષીણાઃ કિઞ્ચિચ્છેષો ભવાર્ણવઃ ।
અનુભૂય સુખં દિવ્યં નિર્વાસ્યામિ નિયોગતઃ

અપિ ચાકૃતપુણ્યાનાં ભવેભ્યો જાયતે ભયમ્ ।
પુણ્યસમ્ભારયુક્તાનામ્ ઉત્સવાતિશયો ભવઃ

નાનાવિપત્તિગહનેષ્વ્ અનયપ્રપાતેષ્વ્ અન્ધાન્ ઇવાશુ પિથિતે પથિ સંનિપાત્ય ।
આર્યાન્ અપિ પ્રતિભયેન પથા હરન્તઃ પ્રખ્યાપયન્ત્ય્ અશુચયો વિષયાઃ સ્વશક્તિમ્

અથ સો ઽર્હન્ મન્દસંવેગાપન્નો ઽયમ્ આયુષ્માન્ ઇતિ વિદિત્વા તમ્ આહ ।
આયુષ્મન્ સપ્રતિદ્વન્દ્વાઃ પરીત્તાસ્વાદદૂષિતાઃ ।
ભવા નિશિતનિસ્ત્રિંશધારાસંપાતદારુણાઃ

નોપાદાનક્ષમાસ્ તાત ભવાઃ ક્રુદ્ધા ઇવોરગાઃ ।
વિષાગ્નિકવલાલોકકરાલમુખશક્તયઃ

દગ્ધપ્રવૃત્ત્યુપાદાનવાસનામલમાનસૈઃ ।
પ્રવૃત્તયો જગન્નાથૈઃ સર્વા એવ વિવર્જિતાઃ

ભવાન્ પરિહરન્ત્ય્ આરાદ્ આત્મકામાઃ પરીક્ષકાઃ ।
પરિચ્છન્નતટાગાધાઞ્ શ્વભ્રાપાતભયંકરાન્

રતીનાં સોપતાપાનાં મુખે સ પરિવર્તતે ।
અભિનન્દત્ય્ અનાદેયાન્ ક્ષણિકાન્ અપિ યો ભવાન્

વિચ્છિન્નાશેષસંસ્કારપ્રવાહપ્રતિસંધયઃ ।
પ્રતિસંધિમ્ ઉપાયાસમૂલમ્ આહુસ્ તથાગતાઃ

વિસંવાદિન્ય એવૈતા ગતયો મહતામ્ અપિ ।
વિવિધાનર્થનારાચસંનિપાતખલૂરિકાઃ

આદીપ્તઃ સર્વ એવાયં સંસારવિષપાદપઃ ।
વિષ્વગ્વિકાસિદુઃખાગ્નેર્ જ્વાલામાલાકદમ્બકૈઃ

ભવોપભોગસ્પૃહલાલસાઃ સ્વયં પ્રવિશ્ય સંમોહતમિસ્રદુર્દિનાન્ ।
ચરન્તિ મત્તા ઇવ ભગ્નલોચના ઘનાન્ધકારે વિપરીતબુદ્ધયઃ

હિતોદ્યતાનામ્ અવકીર્ય ભારતીં નિપાતરૂક્ષાં પરિણામપેશલામ્ ।
અનર્થપઙ્કૌઘનિમગ્નશક્તયો ભવન્તિ નિશ્વાસપરાયણા નરાઃ

લતાં દ્વિરેફા ઇવ પુષ્પહાસિનીમ્ ઉપાસતે યે તુ સતાં સરસ્વતીમ્ ।
અકાર્યનિર્મોકમ્ અપાસ્ય તે કલેર્ મુખં ન પશ્યન્તિ પુનર્ વિભીષણમ્

સ તમ્ અર્હન્તમ્ અબ્રવીત્ । નિરુત્તરાણ્ય્ અમૂનિ વો વચનકુસુમાનિ । કિં તુ
આપાયિકાનિ વ્યસનાનિ યાનિ મયાનુભૂતાન્ય્ અતિદારુણાનિ ।
તેષાં પ્રતીકારનિમિત્તભૂતં સુખં ભદન્તાનુભવામિ તાવત્

અથ સ મહાત્મા તેન તસ્ય વચસા સુતરામ્ ઉપજનિતસંવેગો ઽબ્રવીત્ ।
ન વર્ણયન્તિ ક્ષણિકામ્ અપીશ્વરા ભવાભિનિર્વૃત્તિમ્ અવન્ધ્યવાદિનઃ ।
તથા હ્ય્ અયં સ્કન્ધકદમ્બકોદ્ભવઃ સમુદ્ભવો નૈકવિધસ્ય પાપ્મનઃ

ભવપ્રબન્ધપ્રણયો મનસ્વિનો જગદ્ધિતાધાનપરસ્ય યુજ્યતે ।
અનુત્તરજ્ઞાનનિબદ્ધચેતસાં ભવોદ્ભવો ભાવસુખાદ્ અપિ પ્રિયઃ

પુનર્ભવાસ્વાદલવાકુલાશયઃ પ્રવૃત્તિમ્ અન્વિચ્છતિ યસ્ તુ મોહનાત્ ।
મુધા સ સર્વાયતનોપતાપિનીં વિપત્તિમ્ અન્વિચ્છતિ સર્વતોમુખીમ્

ભવાઃ સશોકાઃ સભયાઃ સવિગ્રહા વિવર્જિતાઃ સદ્ભિર્ ઉદારમાનસૈઃ ।
નરૈર્ મરુદ્ધૂતશિખા વિષદ્રુમા ભુજઙ્ગમાધિષ્ઠિતકોટરા ઇવ

તદ્યથાનુશ્રૂયતે ।
બોધિસત્ત્વઃ કિલ લોકાભિમતગુણાભિલક્ષિતે મહતિ બ્રાહ્મણકુલે જન્મ પ્રતિજગ્રાહ ।
કિરણૈર્ ઇવ શુક્લપક્ષચન્દ્રઃ સ્વગુણૈર્ એવ સહાભિવર્ધમાનઃ ।
પરમાં સ્વકુલસ્ય ચિહ્નશોભાં પ્રથિમાનં ગમયાં બભૂવ સાધુઃ

વયસિ પ્રથમે ઽપિ વર્તમાનો વિષયેષ્વ્ અતિબદ્ધમાનસો ઽસૌ ।
અતિમાનુષચેષ્ટિતસ્વભાવો જગતાં સ્મયભાજનં બભૂવ

સો ઽપર્યવસિતકુકાર્યપર્યાકુલમ્ ઉપશમવિરોધિપ્રકૃષ્ટોપાયાસમ્ અર્થોપાર્જનપ્રધાનકામરતિવ્યવહારાસારકર્મધર્મભૂયિષ્ઠમ્ અવિનયકલહવૈરવિગ્રહાયતનમ્ ઈર્ષ્યામાત્સર્યચૌર્યાદિનિકેતભૂતં શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસબહુલં માયાશાઠ્યમદમાનગહનં સાહસાવલેપાધિષ્ઠિતમ્ અનાર્યવ્યવહારાનુપ્રવૃત્તિજિહ્મસત્ત્વભાવં પ્રમાદપદસ્થાનમ્ અનેકરૂપપરિભવોપસૃષ્ટં સંનિહિતદૈન્યમ્ અનભિભૂતવિષાદં પ્રત્યાસન્નવિઘાતભયદૌર્ગત્યમ્ અવિષહ્યોપદ્રવસમુદ્રં કણ્ટકગર્ભાદભ્રશ્વભ્રપ્રતિભયાકરમ્ અપાસ્ય ગાર્હસ્થ્યમ્ અન્યતમમ્ અશ્રમપદમ્ અભ્યલંચકાર ।
બહુચ્છલં સો ઽથ બહુવ્યલીકં બહૂપસર્ગં બહુદોષદુષ્ટમ્ ।
અપાસ્ય ગાર્હસ્થ્યમ્ અનર્થમૂલં તપોવનં શાન્તમ્ અલંચકાર

સરોભિર્ ઉન્નિદ્રપલાશકોષકુશેશયેન્દીવરચિત્રતોયૈઃ ।
અલંકૃતં બાલકશેરુનીલપ્રતીરસંસુપ્તશરારિહંસૈઃ

મીનાવલીરશનયા સરિતોપગૂઢં સ્નેહાદ્ ઇવ પ્રણયિનં પ્રિયયા પ્રકામમ્ ।
સર્વર્તુપુષ્પફલદૈઃ સ્વજનૈર્ ઇવાન્તર્ બાલપ્રવાલહરિતૈસ્ તરુભિર્ નિરુદ્ધમ્

વ્યાલૈસ્ તપસ્વિભિર્ ઇવાકૃતિમાત્રરૂક્ષૈઃ પર્યાકુલમ્ જલતૃણાઙ્કુરતુષ્ટચિત્તૈઃ ।
તં કાનનાન્તમ્ ઉપગમ્ય સ બોધિસત્ત્વો ધર્મો ઽવતીર્ણ ઇવ વિગ્રહવાન્ વ્યરાજત્

ગૃહસ્થભાવે ઽપે સ વર્તમાનો જન્માન્તરાભ્યસ્તવિવેકવાસઃ ।
આગારદોષૈર્ અપરિક્ષતાત્મા વિશેષયામ્ આસ તપોવનસ્થાન્

– – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – – પ્રમાદિનાં કાપુરુષાશ્રયાણામ્ ।
ઉત્કણ્ઠયન્તિ પ્રવિવેકયોગ્યાસ્ ત એવ શાન્તાઃ સતતં વનાન્તાઃ

અભ્યસ્તનૈષ્ક્રમ્યસુખોત્સવાનાં સતાં પ્રવાસા ઇવ ગેહવાસાઃ ।
મૃગાઙ્ગનાકુઞ્ચિતપલ્લવાનિ વનાનિ તેષાં ભવનોત્તમાનિ

પરિગ્રહેષ્વ્ એવ વિઘાતબુદ્ધિઃ સંતોષ એવ સ્વધનાનુરાગઃ ।
યેષાં ગૃહે ચારકવાસસંજ્ઞા તેષાં ન ચિત્રો વનસંનિવાસઃ

તસ્ય પૂર્વજન્મપરમ્પરાભ્યાસવાસનાઘનસ્નેહગૌરવનિરત્યયાશ્ ચત્વારઃ સહાયા બભૂવુઃ વાયસઃ પારાવતો ભુજગો મૃગશ્ ચ । તે તદાજ્ઞાસંપાદનૈકતાનમનસઃ સ્વયોનિવિધિના ધર્મક્રિયાસૌષ્ઠવેન જગત્ય્ અભિલક્ષિતા બભૂવુઃ ।
છન્દોપઘાતવિહતેષ્વ્ અપરાયણેષુ તિર્યક્ષુ મોહબહુલેષ્વ્ અધિકં વિહ્બાન્તિ ।
ધર્માનુરાગવિશદાઃ પ્રતિપત્તિશોભાસ્ તામિસ્રપક્ષરજનીષ્વ્ ઇવ દીપમાલાઃ

વિસ્માપયન્તિ સુતરાં વિગુણાશ્રયિણ્યો ધર્મક્રિયાઃ કરણપાટવયોગરમ્યાઃ ।
ગ્રીષ્મોષ્મદુર્ગમતરાસુ વનસ્થલીષુ પ્રોદ્ભિદ્યમાનકમલા ઇવ પઙ્કજિન્યઃ

તેષામ્ એકદા સ્નેહનિર્યન્ત્રણરમણીયાવસ્થાનપ્રવૃત્તસંકથાનામ્ અયં વિનિશ્ચયો બભૂવ । કિં નુ ખલુ ભવન્તો ઽતિશયેન દુઃખં મન્યન્તે । તેષાં દક્ષતામ્ ઇવોદ્ભાવયન્ પ્રથમતરં વાયસઃ પ્રોવાચ । નેહાસ્તિ ક્ષુધો ઽન્યત્ પરમં દુઃખમ્ । કુતઃ
ન વ્યાધયો ન ચ જરા ન સુઃર્દ્વિયોગો નાનિષ્ટસંગમમયા વ્યસનપ્રકારાઃ ।
દુઃખાનિ તાન્ય્ ઉપહરન્તિ જનસ્ય યાનિ હ્રી વિપ્રવાસપરિતાપકરી જિઘત્સોઃ

દુરુત્તરક્ષારતરઙ્ગમાલિનીમ્ ઉપાગતા વૈતરણીં પ્રમાદિનઃ ।
બુભુક્ષયા યન્ નિગિરન્ત્ય્ અયોગુડાન્ તતો ઽસ્તિ ન ક્ષુત્સદૃશો ઽપરઃ કલિઃ

કડેવરાવસ્કરનિર્ઝરસ્રવન્મલોપલેપાકમનીયદર્શનઃ ।
રુજા પરીતો ઽપિ પિપાસતિ સ્તનં યદ્ અર્ભકઃ ક્ષુદ્વ્યસનં તતો મહત્

વિનાકૃતઃ પ્રાણસમૈર્ અપિ પ્રિયૈર્ ગતો ઽપિ શોકસ્ય વશં વિદાહિનઃ ।
યદ્ અશ્રુમિશ્રાન્ કવડાન્ નિષેવતે તતો ભયં ક્ષુત્ પરમં જિનો ઽબ્રવીત્

અપિ ચ ભદન્તાઃ
જાતઃ કુલે મહતિ માનમદાવલિપ્તે ક્ષુદ્વિક્ષતો ઽભ્યુદયકાલ ઇવ પ્રહર્ષાત્ ।
ઉચ્છેષપિણ્ડમ્ અપિ નામ નૃપસ્ય ભુઙ્ક્તે યત્ સારમેય ઇવ કષ્ટતરં કિમ્ અન્યત્

પ્રત્યન્તવાસરતયસ્ તૃણમાત્રતુષ્ટા યત્ તાપસા ઇવ પરવ્યસનાનભિજ્ઞાઃ ।
લક્ષ્યીભવન્તિ હરિણાઃ પરિતઃ શરાણાં ક્ષુદ્દુઃખમ્ અત્ર નિયમેન પરૈમિ હેતુમ્

મર્મચ્છિદાપિ પવનેન વિશસ્યમાના હિક્કાસ્ફુરદ્ગલ ક કણ્ઠવિકારદેહાઃ ।
આહારયન્તિ પિચુના પિ યદ્ અન્નલેશાન્ ન ક્ષુત્સમં વ્યસનમ્ અસ્તિ તતઃ પ્રજાનામ્

અપિ ચ સાધવઃ
આસન્નાન્નભુજો નભસ્તલચરા દેવા ઇવાભાસ્વરાઃ
સત્ત્વાઃ પ્રાથમકલ્પિકાઃ સ્વકિરણજ્વાલાવલીમાલિનઃ ।
આહારપ્રણયપ્રસઙ્ગવિહતાસ્ તે તામ્ અવસ્થાં ગતાઃ
યત્ પ્રેતા ઇવ વર્તયન્તિ કૃપણાઃ કૃચ્છ્રોપલબ્ધાશનાઃ