જાતકમાલા · શ્લોક 107-11

ન્યાયોપરોધિ પરિપેશલવર્ણશોભમ્ અક્ષૂણકાલમધુરં સ્વપરોપકારિ ।
વાક્યં સુહૃજ્જનમુખોચ્ચરિતં કથં ન સ્યાદ્ અપ્રતિગ્રહવિપાતિતકાન્તિશોભં

અમ્લાયમાનકરુણારસશીભરાણિ સ્વાન્તાન્ય્ અનાકુલપદક્રમયોગિકાનિ ।
વાક્યાનિ સજ્જનમુખામ્બુરુહચ્યુતાનિ પ્રદ્વેષરૂક્ષમ્ અપિ માનસમ્ આક્ષિપન્તિ

નીચેષ્વ્ અપિ પ્રણતિનમ્રશિરોધરાણાં ક્રૂરાશયેષ્વ્ અપિ કૃપામૃદુમાનસાનાં ।
આદ્યન્તમધ્યમધુરાણિ જિનાત્મજાનાં વાક્યાનિ કો ભુવે વિમાનયિતું સમર્થઃ

તાન્ અભ્યર્થ્ય સ પાર્થિવો ભગવતઃ પ્રત્યેકબુદ્ધાન્ અથ
પ્રીત્યુત્કર્ષપરમ્પરામ્ અનુભવન્ કામ્ અપ્ય્ અનાયાસિનીં ।
આવાસં સ્વમ્ ઉપોહ્ય સૌગતભવાસ્ તે ઽપિ ક્ષણેનાયયુઃ
સ્વર્દ્ધ્યૈવાપ્રતિઘં વિગાહ્ય વિઘનં ખં રાજહંસા ઇવ

સ ભૂપતિઃ ષષ્ટિસહસ્રસંખ્યા ગુહા વિવિક્તા જલયંત્રશીતાઃ ।
સંસ્કાર્ય તેભ્યઃ પ્રદદૌ પ્રસન્નઃ પ્રત્યેકશો દગ્ધપુનર્ભવેભ્યઃ

શરત્સહસ્રાણિ સષષ્ટિર્ એવ ચકાર તેષાં વિગતજ્વરાણાં ।
પૂજાં પરાં દૃષ્ટપરાયણાનાં સંચારિણામ્ પુણ્યવનસ્પતીનાં

તં બોધૌ સ પરિણમય્ય પુણ્યરાશિં સંત્યજ્ય પ્રકૃતિવિનાશિનં સ્વદેહં ।
ત્રૈલોક્યપ્રથિતપરાક્રમપ્રભાવો માન્ધાતા કિલ વસુધાધિપો બભૂવ

સંકલ્પાનુવિધાયિન્યસ્ તસ્યાભૂવન્ વિભૂતયઃ ।
સર્વલોકાતિશાયિન્યો નિરુપાયાસપેશલાઃ

પુણ્યાન્ય્ એવમ્ અસૌ ચકાર ભગવાન્ યસ્માજ્ જગદ્ભૂતયે
ત્યક્ત્વા રાજ્યવિભૂતિવિસ્તરસુખાન્ય્ અમ્લાયમાનોદ્યમઃ ।
તસ્માત્ તત્ર મનઃ પ્રસાદ્ય ભગવત્ય્ આશ્ચર્યરત્નાકરે
પાતવ્યં સ્વ પ રોપકારમધુરં તસ્યૈવ વાક્યામૃતં

ઇતિ શ્રીમેઘજાતકં ચત્વારિંશત્તમં ॥ ॥
9. નાગ
સહસ્રશો ઽપિ સંત્યક્તુમ્ ઉત્સહન્તે સ્વજીવિતમ્ ।
સાધવઃ સાધુમર્યાદાં ન મુહૂર્તમ્ અપિ ક્ષમાઃ

તદ્ યથાનુશ્રૂયતે।
બોધિસત્ત્વભૂતઃ કિલાહં ભગવાન્ અપરિમ્લાયમાનકરુણાસૌમ્યદર્શનો નાગરાજો બભૂવ ।
ક્રોધેન તસ્ય સહ શાશ્વતસંવિરોધઃ ક્રોધોત્તર ં નિગદિતં સમુપાગતસ્ય ।
ઇચ્છાનુકૂલમધુરા પ્રતિસન્ધિલીલા સાધોઃ સુયોનિવિધુરૈવ બભૂવ તસ્ય

સંપ્રાપ્તકર્મવશિતાતિશયસ્ય યસ્ય લોકા હૃદીવ નિવસન્તિ કૃપાવિશાલે ।
રોષસ્ તતઃ કથમ્ ઉદેરતિ શુદ્ધસત્ત્વાત્ પદ્માકરાદ્ વિકસિતાદ્ ઇવ ચિત્રભાનુઃ

કુવલયદલમાલાકોમલં ભોગચક્રં સ્વમણિકિરણજાલશ્રીકરાલં સ બિભ્રત્ ।
ઘનસમય ઇવાસીલ્ લોચનાનન્દબન્ધુઃ સુરવરપતિચાપોદ્ભાસિતો વામ્બુગર્ભઃ

અથ સ મહાસત્ત્વઃ ક્રોધબહુલતાં નાગયોનેર્ અવેત્ય તત્પ્રતિપક્ષક્ષમાકથામ્ ઉદ્ભાવયામ્ આસ સ્વપર્ષદિ ॥
ન હેમમાલા મણિદીપ્તિશીભરાઃ સ્રજો ન ચિત્રા મકરન્દપિઞ્જરાઃ ।
તથાભ્યલંકર્તુમ્ અલં શરીરિણાં યથા ક્ષમા સર્વગુણૈકરત્નકા

મનોજ્ઞરૂપા અપિ નામ રોષિણો વિષાદ ય ન્ત્ય્ એવ મનાંસિ દેહિનામ્ ।
વિમુક્તકોશા ઇવ પુષ્પપાદપાઃ સ્વમૂલસંસર્પિભુજઙ્ગકઙ્કણાઃ

અસંસ્તુતાનામ્ અપિ નામ સૂરતા ભવન્તિ વિશ્રમ્ભવિશેષભાજનમ્ ।
ઇતિ ક્ષમાં કો ન ભજેત બુદ્ધિમાન્ અશેષલોકાશ્રયસંગ્રહક્ષમામ્

ઇમામ્ અવસ્થાં ગમિતા વિદાહિનામુના વયં રોષમયેન પાપ્મના ।
નિવૃત્તવૈરાન્ અપિ યદ્ વિશઙ્કતે મહાજનો ઽસ્માન્ અનિમિત્તકાહતઃ

એવમ્ અન્યથા ચ સ્વયૂથ્યાન્ સંજ્ઞાપયામ્ આસ ॥ અપિ ચ ॥
દૃષ્ટીવિષાનલમુચાં સ્વમણિપ્રભાદ્ભિઃ પાતાલરન્ધ્રગહનાન્તવિસર્પિણીભિઃ ।
તેસાં સ પન્નગવરઃ શમયાં બભૂવ વાગમ્બુભિશ્ ચ હૃદયાનિ ભુજઙ્ગમાનામ્

સ ચ મહા ત્મા જન્માન્તરાભ્યસ્તપ્રશમરતિવિહારસાધનઃ સર્વલોકોત્તરોત્કૃષ્ટૈર્ તૈર્ અપિ વિષયૈર્ અનાકલિતમાનસો વિડ મ્બ નામ્ ઇવ તામ્ ઐશ્વર્યલક્ષ્મીમ્ અભિ મન્ય માનઃ પ્રવિવેકસુખવિહારોપરોધિનં ચાધિપત્યપરિશ્રમમ્ આર્યન્યાયમાર્ગકણ્ટકસ્થાનીયાંશ્ ચ સ્નિગ્ધજનસમાગમાન્ પ્રકૃતિધીરમાનસઃ સન્ ગૃહે ઽપ્ય્ અરણ્યસંજ્ઞાભાવનાસમર્થઃ સશઙ્કો ગાર્હસ્થદોષમ્ એવોદ્ભાવયન્ સ્વભવનાદ્ અભ્યુદ્ગમ્ય વિવિક્તેષ્વ્ અરણ્યાયતનેષુ પોષધનિયમાલંકૃતશરીરઃ કાલમ્ અતિનામયામ્ આસ ॥
ત્યક્ત્વા ગેહં વિભવકલિલં યે વિવિક્તે વસન્તિ
પ્રાયસ્ તેષુ પ્રશમવિમુખો વિસ્મયં યાતિ લોકઃ ।
ચિત્રં મન્યે ક્ષણમ્ અપિ ગૃહે યદ્ રમન્તે વિદગ્ધા
નાનાતઙ્કપ્રચયગહને બોધિસત્ત્વપ્રતિજ્ઞાઃ

અથ કદા ચિત્ સ મહાત્મા પ્રત્યરણ્યનિવિષ્ટતરુણતરુમણ્ડલૈકદેશાવસ્થિતો ભુજગવિષોપઘાતયોગ્યવિદ્યાધરેણ બ્રાહ્મણેનોપલક્ષિતઃ । સ તસ્ય તેન નિયમવિશેષરમણીયેનાશ્વાસદેન તેજસ્વિભાવેન વિસ્મિતમના નાસ્માત્ પ્રત્યવાયો ઽસ્તીતિ નિશ્ચિત્ય સ્વજીવિકોપાયં ચ તદ્ગ્રહણસાહસમ્ અવેત્ય તં ભુજગપતિં વિશ્રમ્ભમુકુલિતફણચક્રમ્ આસીનં સહસા મહતા દણ્ડેન શિરસ્ય્ અભિજઘાન તપ્તપાંસુપૂગૈશ્ ચાસ્ય નયનાનિ પૂરયામ્ આસ મહત્યા ચૈનં વરરજ્જ્વા ગાઢં ગ્રીવાયામ્ આમર્દયાં બભૂવ મૂલાગદસંમિશ્રેણ ચૈનં શ્લેષ્મણા વદનવિવરેષુ સંસિક્તવાન્ વિવૃત્ય ચાસ્ય વદનપુટમ્ અયઃસંદંશેન દંષ્ટ્રાઃ સમુદાજહાર ॥ લોભપર્યાકુલમાનસશ્ ચાસ્ય તીક્ષ્ણેન શસ્ત્રેણ ઘનકોશોપગૂઢમૂલાં ચૂડામણિમ્ ઉત્પાટયાં ચક્રે પ્રતિનકુલચલવલયરાશિકોમલે ચાસ્ય ભોગકુણ્ડલે બિમ્બોપધાન ઇવ નિષદ્ય વિશશ્રામ ॥
યઃ કેલીકલહેષ્વ્ અપિ પ્રણયિનીકર્ણોત્પલાતાડિતો
લજ્જામન્થરકોમલાલસફણચ્છત્ત્રો યયૌ સંભ્રમમ્ ।
મેને સો ઽવિકૃતાશયઃ ફણિવરો દણ્ડપ્રહારાન્ ખરાન્
ક્ષાન્ત્યભ્યાસવશાત્ સમીરણચલત્તૂલાંશુપાતોપમાન્