જાતકમાલા · શ્લોક 3-22

વયસિ પ્રથમે ઽપિ વર્તમાનો વિષયેષ્વ્ અતિબદ્ધમાનસો ઽસૌ ।
અતિમાનુષચેષ્ટિતસ્વભાવો જગતાં સ્મયભાજનં બભૂવ

સો ઽપર્યવસિતકુકાર્યપર્યાકુલમ્ ઉપશમવિરોધિપ્રકૃષ્ટોપાયાસમ્ અર્થોપાર્જનપ્રધાનકામરતિવ્યવહારાસારકર્મધર્મભૂયિષ્ઠમ્ અવિનયકલહવૈરવિગ્રહાયતનમ્ ઈર્ષ્યામાત્સર્યચૌર્યાદિનિકેતભૂતં શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસબહુલં માયાશાઠ્યમદમાનગહનં સાહસાવલેપાધિષ્ઠિતમ્ અનાર્યવ્યવહારાનુપ્રવૃત્તિજિહ્મસત્ત્વભાવં પ્રમાદપદસ્થાનમ્ અનેકરૂપપરિભવોપસૃષ્ટં સંનિહિતદૈન્યમ્ અનભિભૂતવિષાદં પ્રત્યાસન્નવિઘાતભયદૌર્ગત્યમ્ અવિષહ્યોપદ્રવસમુદ્રં કણ્ટકગર્ભાદભ્રશ્વભ્રપ્રતિભયાકરમ્ અપાસ્ય ગાર્હસ્થ્યમ્ અન્યતમમ્ અશ્રમપદમ્ અભ્યલંચકાર ।
બહુચ્છલં સો ઽથ બહુવ્યલીકં બહૂપસર્ગં બહુદોષદુષ્ટમ્ ।
અપાસ્ય ગાર્હસ્થ્યમ્ અનર્થમૂલં તપોવનં શાન્તમ્ અલંચકાર

સરોભિર્ ઉન્નિદ્રપલાશકોષકુશેશયેન્દીવરચિત્રતોયૈઃ ।
અલંકૃતં બાલકશેરુનીલપ્રતીરસંસુપ્તશરારિહંસૈઃ

મીનાવલીરશનયા સરિતોપગૂઢં સ્નેહાદ્ ઇવ પ્રણયિનં પ્રિયયા પ્રકામમ્ ।
સર્વર્તુપુષ્પફલદૈઃ સ્વજનૈર્ ઇવાન્તર્ બાલપ્રવાલહરિતૈસ્ તરુભિર્ નિરુદ્ધમ્

વ્યાલૈસ્ તપસ્વિભિર્ ઇવાકૃતિમાત્રરૂક્ષૈઃ પર્યાકુલમ્ જલતૃણાઙ્કુરતુષ્ટચિત્તૈઃ ।
તં કાનનાન્તમ્ ઉપગમ્ય સ બોધિસત્ત્વો ધર્મો ઽવતીર્ણ ઇવ વિગ્રહવાન્ વ્યરાજત્

ગૃહસ્થભાવે ઽપે સ વર્તમાનો જન્માન્તરાભ્યસ્તવિવેકવાસઃ ।
આગારદોષૈર્ અપરિક્ષતાત્મા વિશેષયામ્ આસ તપોવનસ્થાન્

– – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – – પ્રમાદિનાં કાપુરુષાશ્રયાણામ્ ।
ઉત્કણ્ઠયન્તિ પ્રવિવેકયોગ્યાસ્ ત એવ શાન્તાઃ સતતં વનાન્તાઃ

અભ્યસ્તનૈષ્ક્રમ્યસુખોત્સવાનાં સતાં પ્રવાસા ઇવ ગેહવાસાઃ ।
મૃગાઙ્ગનાકુઞ્ચિતપલ્લવાનિ વનાનિ તેષાં ભવનોત્તમાનિ

પરિગ્રહેષ્વ્ એવ વિઘાતબુદ્ધિઃ સંતોષ એવ સ્વધનાનુરાગઃ ।
યેષાં ગૃહે ચારકવાસસંજ્ઞા તેષાં ન ચિત્રો વનસંનિવાસઃ

તસ્ય પૂર્વજન્મપરમ્પરાભ્યાસવાસનાઘનસ્નેહગૌરવનિરત્યયાશ્ ચત્વારઃ સહાયા બભૂવુઃ વાયસઃ પારાવતો ભુજગો મૃગશ્ ચ । તે તદાજ્ઞાસંપાદનૈકતાનમનસઃ સ્વયોનિવિધિના ધર્મક્રિયાસૌષ્ઠવેન જગત્ય્ અભિલક્ષિતા બભૂવુઃ ।
છન્દોપઘાતવિહતેષ્વ્ અપરાયણેષુ તિર્યક્ષુ મોહબહુલેષ્વ્ અધિકં વિહ્બાન્તિ ।
ધર્માનુરાગવિશદાઃ પ્રતિપત્તિશોભાસ્ તામિસ્રપક્ષરજનીષ્વ્ ઇવ દીપમાલાઃ

વિસ્માપયન્તિ સુતરાં વિગુણાશ્રયિણ્યો ધર્મક્રિયાઃ કરણપાટવયોગરમ્યાઃ ।
ગ્રીષ્મોષ્મદુર્ગમતરાસુ વનસ્થલીષુ પ્રોદ્ભિદ્યમાનકમલા ઇવ પઙ્કજિન્યઃ

તેષામ્ એકદા સ્નેહનિર્યન્ત્રણરમણીયાવસ્થાનપ્રવૃત્તસંકથાનામ્ અયં વિનિશ્ચયો બભૂવ । કિં નુ ખલુ ભવન્તો ઽતિશયેન દુઃખં મન્યન્તે । તેષાં દક્ષતામ્ ઇવોદ્ભાવયન્ પ્રથમતરં વાયસઃ પ્રોવાચ । નેહાસ્તિ ક્ષુધો ઽન્યત્ પરમં દુઃખમ્ । કુતઃ
ન વ્યાધયો ન ચ જરા ન સુઃર્દ્વિયોગો નાનિષ્ટસંગમમયા વ્યસનપ્રકારાઃ ।
દુઃખાનિ તાન્ય્ ઉપહરન્તિ જનસ્ય યાનિ હ્રી વિપ્રવાસપરિતાપકરી જિઘત્સોઃ

દુરુત્તરક્ષારતરઙ્ગમાલિનીમ્ ઉપાગતા વૈતરણીં પ્રમાદિનઃ ।
બુભુક્ષયા યન્ નિગિરન્ત્ય્ અયોગુડાન્ તતો ઽસ્તિ ન ક્ષુત્સદૃશો ઽપરઃ કલિઃ

કડેવરાવસ્કરનિર્ઝરસ્રવન્મલોપલેપાકમનીયદર્શનઃ ।
રુજા પરીતો ઽપિ પિપાસતિ સ્તનં યદ્ અર્ભકઃ ક્ષુદ્વ્યસનં તતો મહત્

વિનાકૃતઃ પ્રાણસમૈર્ અપિ પ્રિયૈર્ ગતો ઽપિ શોકસ્ય વશં વિદાહિનઃ ।
યદ્ અશ્રુમિશ્રાન્ કવડાન્ નિષેવતે તતો ભયં ક્ષુત્ પરમં જિનો ઽબ્રવીત્

અપિ ચ ભદન્તાઃ
જાતઃ કુલે મહતિ માનમદાવલિપ્તે ક્ષુદ્વિક્ષતો ઽભ્યુદયકાલ ઇવ પ્રહર્ષાત્ ।
ઉચ્છેષપિણ્ડમ્ અપિ નામ નૃપસ્ય ભુઙ્ક્તે યત્ સારમેય ઇવ કષ્ટતરં કિમ્ અન્યત્

પ્રત્યન્તવાસરતયસ્ તૃણમાત્રતુષ્ટા યત્ તાપસા ઇવ પરવ્યસનાનભિજ્ઞાઃ ।
લક્ષ્યીભવન્તિ હરિણાઃ પરિતઃ શરાણાં ક્ષુદ્દુઃખમ્ અત્ર નિયમેન પરૈમિ હેતુમ્

મર્મચ્છિદાપિ પવનેન વિશસ્યમાના હિક્કાસ્ફુરદ્ગલ ક કણ્ઠવિકારદેહાઃ ।
આહારયન્તિ પિચુના પિ યદ્ અન્નલેશાન્ ન ક્ષુત્સમં વ્યસનમ્ અસ્તિ તતઃ પ્રજાનામ્

અપિ ચ સાધવઃ
આસન્નાન્નભુજો નભસ્તલચરા દેવા ઇવાભાસ્વરાઃ
સત્ત્વાઃ પ્રાથમકલ્પિકાઃ સ્વકિરણજ્વાલાવલીમાલિનઃ ।
આહારપ્રણયપ્રસઙ્ગવિહતાસ્ તે તામ્ અવસ્થાં ગતાઃ
યત્ પ્રેતા ઇવ વર્તયન્તિ કૃપણાઃ કૃચ્છ્રોપલબ્ધાશનાઃ

ક્ષુદ્દુઃખોપનિપાતદીનમનસઃ શુષ્કાનિ કાષ્ઠાન્ય્ અપિ
ક્લિન્નાનિ ક્રિમિસંકુલાનિ વિઘૃણાઃ ખાદન્ત્ય્ અમેધ્યાનિ ચ ।
કક્ષૈઃ કે ચન યાપયન્તિ પરુષૈર્ લાલાજલક્લેદિતૈર્
અન્યે ઽસ્થીનિ ચિરોજ્ઝિતાન્ય્ અધૃતયઃ ક્ષુદ્વિક્ષતા ભુઞ્જતે