જાતકમાલા · અધ્યાય 2

યઃ પરદુઃખૈર્ દુઃખી તદ્વિચ્છિત્ત્યૈ કૃતપ્રતિજ્ઞશ્ ચ ।
જગદર્થમ્ ઈહમાનઃ સ એવ સહતે સ્વદુઃખાનિ ॥

દાતવ્યમ્ ઇતિ સર્વેભ્યઃ સર્વદા સર્વમ્ એવ ચ
પ્રતિજ્ઞેયમ્ અભૂત્ તસ્ય સર્વસત્ત્વાનુકમ્પિનઃ ॥

લોકવ્યસનમ્ ઉચ્છેત્તુમ્ અત્યન્તં કૃતચેતસામ્
પ્રતિજ્ઞા સત્ત્વમહતી મહતામ્ એવ જાયતે ॥

પ્રહ્લાદિતજનસ્ ત્યાગસ્ તસ્ય ચેતસિ પપ્રથે
ઇન્દોર્ ઇવ શરત્કાલે ધ્વાન્તભેદી મહોદયઃ ॥

અસ્મદર્થમ્ અયં ધત્તે ભોગાન્ પુણ્યબલાર્જિતાન્
ઇત્ય્ અર્થેષ્વ્ અર્થિનસ્ તસ્ય મમતામ્ આલલમ્બિરે ॥

અસ્યામ્ અનેન સુધિયા પ્રણિધાનબીજમ્ ઉપ્તં મનોભુવિ જિનત્વફલાય નૂનમ્
પ્રાગ્ દાનપારમિતયેતિ સ પુણ્યકર્મા સોત્કણ્ઠયેવ સહસા ઘનમ્ આલિલિઙ્ગે ॥

ન મોક્ષ્યત્ય્ અયમ્ અહ્નાય દાનપારમિતામ્ ઇતિ
શેષાઃ પારમિતાસ્ તસ્ય તસ્થુર્ ઉત્કણ્ઠિતા ઇવ ॥

ફુલ્લાતસીકુસુમસંસ્તરસંનિકાશમ્ આકાશમ્ આગતમ્ ઇવોદકતાં સમન્તાત્
ભાસ્વદ્ભુજઙ્ગમણિદીપસહસ્રમ્ અન્તર્ ગમ્ભીરદુર્ગમજલં જલધિં જગાહે ॥

એતં સમેત્ય વિમુખો ન ગતો ઽર્થિવર્ગશ્ ચેતો ઽસ્ય વૈરિણિ સુતે ચ સમાનવૃત્તિ
એવં ગુણાન્ અભિદધદ્ ગુણલાલસસ્ય સાર્થં ન તસ્કરગણો ઽપિ મુમોષ તસ્ય ॥

શુચિશીલવિભૂષણે જને જગદર્થપ્રતિબદ્ધચેતસિ
અપિ ધર્મપરાઙ્મુખો જનઃ સુહૃદીવાભ્યુપયાતિ ભદ્રતામ્ ॥

મહાત્મનસ્ તસ્ય પરાર્થસંપદઃ પ્રયચ્છતો દાનમ્ ઉદારચેતસઃ
અવન્ધ્યભૂરિપ્રણયૈઃ સમાગતૈર્ અભૂદ્ ગૃહદ્વારમ્ અશૂન્યમ્ અર્થિભિઃ ॥

સર્વો જન્તુઃ કાઙ્ક્ષતિ ગ્લાનિકાલે ખેદાર્તો વા ચિત્તસૌખ્યાય નિદ્રામ્
એષા દાતુર્ દાનવિઘ્નં કરોતીત્ય્ આસીત્ સાધોસ્ તસ્ય નિદ્રૈવ દુઃખમ્ ॥

પ્રયાસ્યતીયં તનુતાં ક્રમેણ દાનાતિરાગાત્ તવ કોશસમ્પત્
ક્ષપાક્ષયે ક્ષીણશશાઙ્કશોભે નિવર્તમાનેવ સમુદ્રવેલા ॥

ત્વયિ પ્રયાસ્યન્તિ તતો ગતોદયે નિપાત્ય દૃષ્ટિં વિમુખત્વમ્ અર્થિનઃ
અપાસ્તકેકાશ્ ચ્યુતચારુચન્દ્રિકાશ્ ચિરં મયૂરા ઇવ શારદામ્બુદે ॥

ક્ષયં ગતાયામ્ ઇતિ કોશસંપદિ ત્વમ્ અર્થિનઃ પ્રાપ્ય શુચં ગમિષ્યસિ
ઇયં તુ દિત્સા ભવતઃ પ્રથીયસી કદાચિદ્ અપ્ય્ એષ્યતિ નૈવ વિક્રિયામ્ ॥

ગતે ક્ષયં દારુણિ ચઞ્ચલાર્ચિષઃ ક્ષયં પ્રયાતિ દ્યુતિર્ આશુશુક્ષણેઃ
પ્રકામમ્ અભ્યાસવિવર્ધિતોદયા ન ચૈવ દિત્સા મહતાં વિપત્સ્વ્ અપિ ॥

અયં પરિક્ષીણધનો ઽપિ નાર્થિનઃ કરોતિ યાચ્ઞાશ્રયભઙ્ગકાતરાન્
ઇતિ પ્રકાશીકૃતનિશ્ચયો જનૈર્ જનો ન કૃચ્છ્રે ઽપિ જહાત્ય્ ઉદારતામ્ ॥

ઇતિ તથ્યમ્ અહં બ્રુવે ભવન્તં ભવવિચ્છેદિ પદં ગવેષયન્તમ્
વ્યવસાયતનુત્રમ્ આશુ બદ્ધ્વા બદરદ્વીપમ્ ઉપેહિ લોકભૂત્યૈ ॥

શૃણુ તત્ર મયોપદિશ્યમાનં ગમનં ભૂધરનાગયક્ષભીમમ્
બહુભિશ્ ચ પયોધિભિર્ નિરુદ્ધં યદ્ અલં સાધયિતું ત્વમ્ એવ શક્તઃ ॥

મલયાચલરોહિણી સુધેતિ સ્થિરવીર્યૌષધિર્ અસ્તિ પુણ્યગન્ધા
હવિષા પરિપચ્ય તામ્ અશાન શ્રમતૃષ્ણાભિભવક્ષુધાક્ષયાય ॥

પઞ્ચદ્વીપશતાન્ય્ અતીત્ય સરિતસ્ તાસ્ તાશ્ ચ ભીમામ્ભસસ્ તીર્ત્વા ચ પ્લવમધ્યગો જલનિધીન્ પુણ્યેન વીર્યેણ ચ
તુઙ્ગસ્યોપરિ ભૂભૃતો ઽસ્તિ મહતી નામ્ના મહૌઘૌષધિસ્ તામ્ આદાય મહાભુજઙ્ગમવિષચ્છેદાય યાયાસ્ તતઃ ॥

સુપ્તસ્ય જાગ્રત ઇવ જ્વલિતાગ્નિદીપ્તેર્ યસ્યાક્ષિણી તપનમણ્ડલતુલ્યતારે
આપિઙ્ગપક્ષ્મપરિવેષ્ટિતવર્ત્મલેખે નિદ્રાક્ષયે મુકુલિતે ઇવ ચાપ્રકમ્પે ॥

સુપ્તસ્ય તસ્ય ઘનનિશ્વસિતાનિલેન પ્રમ્લાનપાણ્ડુકુસુમાસ્ તરવો ભવન્તિ
જિહ્વા વિનિષ્પતતિ ચાસ્યપુટાત્ સ્ફુરન્તી વિદ્યુલ્લતા જલધરાદ્ ઇવ ભીમનાદાત્ ॥

પ્રેર્યમાણાઃ કરુણયા ધીરાઃ સત્ત્વહિતં પ્રતિ
બદ્ધ્વોત્સાહમયં વર્મ સાધયન્તિ સમીપ્સિતમ્ ॥

તતો નિર્યાસ્યન્તિ સ્તનકલશભારેણ ગુરુણા પ્રકામં ક્લામ્યન્ત્યઃ સ્ફુટદશનભાસઃ સ્મિતવશાત્
અરાલભ્રૂલેખાઃ કુવલયદલશ્યામનયનાશ્ ચતસ્રઃ કિન્નર્યસ્ તનુધવલદિવ્યાંશુકભૃતઃ ॥

વિચિન્તિતં તેન ચ પુણ્યકર્મણા પરાર્થનિષ્પત્તિનિબદ્ધચેતસા
પરિસ્ફુરન્ રાશિર્ ઇવેન્દુરોચિષાં સ ચાશ્વરાજસ્ ત્વરિતં સમાયયૌ ॥

સમેત્ય ચોવાચ સ માનુષીં ગિરં દુકૂલસૂત્રાકૃતિસાન્દ્રકેસરઃ
ઇતઃ પુરાત્ સાગરશૈલદુર્ગમાન્ નયામિ કં ત્વાં વિષયં વિહાયસા ॥

તં સુપ્રિયઃ પ્રિયગુણો ગુણિનાં પ્રવેકઃ પ્રોવાચ વાજિવરમ્ ઇન્દુમરીચિશુભ્રમ્
મત્તદ્વિરેફશબલોપવનાન્તરાલાં વારાણસીં નયતુ માં દ્રુતમ્ અશ્વરાજઃ ॥

ઉક્તસ્ તુરઙ્ગપતિનાથ સ ધીરસત્ત્વઃ પૃષ્ઠં મમેદમ્ અધિરુહ્ય ભવ સ્થિરાઙ્ગઃ
રત્નં સ્વવાસસિ નિબધ્ય ચ શુદ્ધરશ્મિ તં પક્ષિરાજસમરઙ્ઘસમ્ આરુરોહ ॥

ભિન્દન્ ખુરૈઃ પ્રવિરલાન્ ક્વચિદ્ અમ્બુવાહાન્ સૌદામનીસમવભાસપિશઙ્ગિતાઙ્ગઃ
ઉત્પત્ય ખં સ્તિમિતસાગરવારિનીલં વારાણસીમ્ અવતતાર સ વાજિરાજઃ ॥

યદ્ યદ્ ઇચ્છતિ યો દ્રવ્યમ્ ઇહ માનુષદુર્લભમ્
તત્ તચ્ ચિન્તામણિર્ અયં સમ્યક્ તસ્મૈ પ્રયચ્છતુ ॥

ક્વચિત્ તરુપલાશેષુ સ્ખલતા વ્યોમપાતિના
ધાન્યેન મહતા ભૂમિર્ બભૂવ ચ નિરન્તરા ॥

તતો વિચિત્રા મણયઃ સ્ફુરત્ત્વિષઃ શુચિદ્યુતીન્ય્ આભરણાનિ ચાસકૃત્
વિકમ્પિતાન્ય્ આપતતા નભસ્વતા તનૂનિ વાસાંસિ ચ પેતુર્ અમ્બરાત્ ॥

અથો વિચિત્રાભરણામ્બરસ્રજઃ પ્રવૃત્તનાનોત્સવતૂર્યનિસ્વનાઃ
સવિસ્મયાસ્ તં જનતાનુકમ્પિનં પુરસ્કૃતં તુષ્ટુવુર્ ઇત્થમ્ અર્થિનઃ ॥

અહો બતાત્યદ્ભુતમ્ એતદ્ ઈહિતં પરોપકારાય ગૃહીતજન્મનઃ
અહો યશોભિસ્ તવ કુન્દપાણ્ડુભિસ્ તિરસ્કૃતેયં હસતીવ મેદિની ॥

અવશ્યમ્ અસ્ત્ય્ એવ જનસ્ય તાદૃશી સ્વભાગ્યસંપત્ કુશલાવલમ્બિનઃ
ભવાદૃશાનાં જગદર્થકારિણાં યદ્ એવમ્ ઉત્પત્તિર્ અવન્ધ્યજન્મનામ્ ॥

નિર્વાસિતમહાદુઃખો દત્તાક્લિષ્ટમહાફલઃ
વિપાક ઇવ ધર્મસ્ય સુખહેતુસ્ ત્વમ્ અર્થિનામ્ ॥