જાતકમાલા · અધ્યાય 19

જાનાતિ ક્ષાન્તિફલં ય એવ રાગાદિશાન્તિમ્ અન્વિચ્છન્ ।
કુરુતે સ એવ ધીરઃ પ્રહરત્ય્ અપિ વૈરિણિ ક્ષાન્તિમ્ ॥

રેજે સ યૂથપતિર્ ઇન્દુમરીચિગૌરો મુક્તાવિપાણ્ડુરદનઃ પૃથુપીનકુમ્ભઃ
પુઞ્જીકૃતઃ પશુપતેર્ ઇવ નૃત્તકાલે હાસો મહાન્ અપહૃતક્ષણદાન્ધકારઃ ॥

વાતાહતાનિ કુસુમાનિ સમુત્સૃજન્તઃ કિઞ્જલ્કરેણુપરિપિઞ્જરકેસરાણિ
તં શાખિનસ્ તુહિનશૈલસિતં ગજેન્દ્રં ભક્ત્યાભિતુષ્ટુવુર્ ઇવ ભ્રમરસ્વરેણ ॥

વિહાય દૂરાત્ કુસુમાનિ શાખિનાં હસત્પલાશાનિ કુશેશયાનિ ચ
કપોલયોસ્ તસ્ય મદામ્બુદિગ્ધયોઃ શનૈર્ અલીયન્ત મુદા શિલીમુખાઃ ॥

નિરન્તરં પીનકપોલશોભિતં સમન્તતો વાસિતદિઙ્મુખાન્તરમ્
સ યૂથભર્તા પિબતઃ શનૈર્ મદં ન કર્ણતાલૈર્ ભ્રમરાન્ અવારયત્ ॥

મનોહરમ્ અવિચ્છિન્નં પ્રાજ્યં યાચનકા ઇવ
જગૃહુઃ ષટ્પદાસ્ તસ્માદ્ દાનં દાનપતેર્ ઇવ ॥

તસ્ય ભદ્રા સુભદ્રા ચ પ્રકૃત્યા ભદ્રચેતસઃ
દયિતે દયિતક્ષાન્તેર્ દ્વે કરેણૂ બભૂવતુઃ ॥

પરિભ્રમદ્ભૃઙ્ગકુલાકુલાન્તરં સુગન્ધિકિઞ્જલ્કવિકીર્ણકેસરમ્
ઇદં હસચ્ચારુપલાશસંચયં મુદા પ્રદાસ્યામિ મહાકુશેશયમ્ ॥

સા યત્ર દૃષ્ટમ્ અહનિ દ્વિરદેન તેન દત્તં સુગન્ધિ વિકચં કમલં સપત્ન્યૈ
તત્રેર્ષ્યયા પરિગતા ન તૃણં જઘાસ નામ્ભઃ પપૌ ગ્લપિતમૂર્તિર્ ઉદન્યયાપિ ॥

અસદ્વિકલ્પનાહુત્યા કો નામ સમના જનઃ
ઈર્ષ્યાવહ્નિશિખામ્ ઇદ્ધામ્ આત્મદાહાય વર્ધયેત્ ॥

તે સુખં શેરતે ધીરા નામાર્ગેણ પ્રયાન્તિ તે
ન મનોગૃહમ્ અધ્યાસ્તે યેષામ્ ઈર્ષ્યાભુજઙ્ગમી ॥

ક્ષિપ્તાભિર્ ઊર્ધ્વમ્ અથ વાશિતયા સ ભાસ્વાંસ્ તાભિર્ મુનિઃ કુમુદપઙ્ક્તિભિર્ આબભાસે
ઉદ્ભાસિનીભિર્ અચિરદ્યુતિભાસિતાઙ્ગઃ સંધ્યાપયોધર ઇવોપરિ તારકાભિઃ ॥

ઉત્પેતુઃ પ્રચલિતચન્દ્રકા મયૂરાઃ શાર્દૂલો દૃશમ્ ઉદમીલયત્ પ્રસુપ્તઃ
સંત્રાસાત્ તૃણકવલં વિહાય દૂરાદ્ ઉત્કર્ણં મૃગકુલમ્ આકુલં બભૂવ ॥

નૈષ જ્વરો મે હરિચન્દનેન જીમૂતશીતેન ન મારુતેન
પ્રયાતિ શાન્તિં સ્ફટિકામલેન ન ચાંશુજાલેન નિશાકરસ્ય ॥

વિન્ધ્યાચલે ઽસ્તિ દ્વિરદાધિરાજઃ શ્વેતામ્બુદાભો ગુરુષડ્વિષાણઃ
મૃણાલશુક્લેષુ મહત્સુ તસ્ય દન્તેષુ સન્તિ ક્ષિતિપાલ મુક્તાઃ ॥

લિપ્યેત તાભિર્ યદિ મે શરીરં પિષ્ટાભિર્ અમ્ભઃકણનિર્મલાભિઃ
તદ્દન્તશય્યા યદિ મે ક્રિયેત દાહજ્વરસ્યાસ્ય તતઃ શમઃ સ્યાત્ ॥

દૃષ્ટ્વા પ્રવ્રજિતં શાન્તં કાષાયામ્બરધારિણમ્
સુશિષ્ય ઇવ મેધાવી પ્રણમ્યાર્ચયતિ દ્વિપઃ ॥

પરિધાય તતઃ સમ્યક્ કાષાયે વાસસી ત્વયા
આહન્તવ્યઃ શરેણાસૌ વિષદિગ્ધેન મર્મણિ ॥

કાષાયવસનઃ કો ઽપિ સ્ફુલિઙ્ગકપિલેક્ષણઃ
લોહસ્તમ્ભવપુઃ સત્ત્વાંસ્ ત્રાસયન્ન્ ઇવ લક્ષ્યતે ॥

અપત્રપા શાન્તિપથસ્ય સૂચકં ધ્વજો મુનીનાં મદભઙ્ગકારણમ્
કષાયરક્તં યદિ દેહભૂષણં જનસ્ય વિશ્રમ્ભનિમિત્તમ્ અમ્બરમ્ ॥

તં સંદધાનમ્ ઇભરાજવિનાશનાય જ્યાયાં શરં શિતફલં તુચિસારમય્યામ્
શાખાકરૈઃ કિસલયાઙ્ગુલિભિસ્ તરૂણાં વિન્ધ્યો ન્યવારયદ્ ઇવ શ્વસનાવધૂતૈઃ ॥

મદમુકુલિતનેત્રં કર્ણવિન્યસ્તહસ્તં વિટપિનિ નિકષન્તં દાનદિગ્ધં કપોલમ્
વિદિતકુશલમાર્ગં માર્ગણેન દ્વિપેન્દ્રં મૃગરિપુર્ ઉપકણ્ઠં વાયુકુમ્ભે જઘાન ॥

અથ નિપતિતકાર્મુકોત્તરીયં દ્વિરદગણેન રુષાનુગમ્યમાનમ્
ગજપતિર્ ઉપગૂઢવાન્ મૃગારિં સુતમ્ ઇવ તં પરિસાન્ત્વયન્ ભયાર્તમ્ ॥

ક્વ રિપુર્ અયમ્ અહો કૃતાપકારો દ્વિરદપતેઃ કરુણા ક્વ ચેદૃશીયમ્
ક્ષિતિધરગહનાન્તદેવતાનાં ધ્રુવમ્ ઇતિ ચેતસિ વિસ્મયો બભૂવ ॥

નિશિતશરવિભિન્ને તત્ર માતઙ્ગનાથે સ્રુતરુધિરલવાઙ્કં ધૂનયત્ય્ આસ્યમ્ ઈષત્
તદ્ અમુચદ્ ઇભયૂથં શલ્લકીનાં સુગન્ધીન્ ઉપગતગુરુશોકં પલ્લવાન્ અર્ધદષ્ટાન્ ॥

તમ્ ઉજ્જહારાથ શરં ગૃહીત્વા કરેણ કિંચિન્નતપુષ્કરેણ
બલાત્ સુભદ્રા કરિણઃ કરેણુઃ કોપં પતેઃ ક્ષાન્તિર્ ઇવ સ્ફુરન્તમ્ ॥

વિષાદિની તસ્ય ગજાધિપસ્ય બાણવ્રણં શોણિતલેશદિગ્ધમ્
વિચ્છિન્નમુક્તાગુણસંનિભેન સિષેચ સા પુષ્કરશીકરેણ ॥

વિગાહમાનઃ સલિલં પિપાસયા મદેન કો મે સુરભીકરિષ્યતિ
ઇતિ સ્ફુટાવર્તતરઙ્ગનિસ્વના ભૃશં વિચુક્રોશ શુચેવ નર્મદા ॥

તવાદ્ય કચ્ચિદ્ વિશિખક્ષતોદ્ભવા તનુત્વમ્ આયાતિ ગજેન્દ્ર વેદના
ઇતિ ભ્રમન્ત્યશ્ ચટુલાઃ કપોલયોઃ શનૈર્ અપૃચ્છન્ન્ ઇવ ભૃઙ્ગપઙ્ક્તયઃ ॥

વિસારિકાલાગુરુધૂમધૂસરૈર્ વિલોલવિદ્યુદ્વલયાઙ્કિતોદરૈઃ
ઘનૈર્ લલાટંતપમ્ ઉષ્ણદીધિતિં સમાવૃણોત્ તસ્ય સુખાય વાસવઃ ॥

પ્રસન્નરેવાજલસઙ્ગશીતલઃ પ્રફુલ્લનાનાકુસુમાધિવાસિતઃ
સમાગતો બન્ધુર્ ઇવ દ્વિપાધિપં શરેણ વિદ્ધં વ્યજતિ સ્મ મારુતઃ ॥

અપકારિણ્ય્ અપિ પ્રેમ યથાસ્મિન્ મૃગલુબ્ધકે
તથાનેનાદ્ય સત્યેન ક્ષયમ્ આયાતુ મે વિષમ્ ॥

દન્તાર્થં દન્તિનાં નાથ ક્રૂરેણાક્રૂરમાનસ
આહતો ઽસિ હતદ્વેષ મયાપાત્રેણ પત્ત્રિણા ॥

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય વ્યાધસ્ય દ્વિરદાધિપઃ
ઉચ્ચખાન વિષાણાનિ કરેણાદાય નિર્વ્યથઃ ॥

બભાર સ કરસ્ તસ્ય નિબદ્ધરુધિરસ્રુતિઃ
સક્તબન્ધૂકમાલાયાઃ પુણ્ડરીકસ્રજઃ શ્રિયમ્ ॥

તેનૈવ સત્યવાક્યેન તસ્ય નાથસ્ય દન્તિનામ્
ઉત્પેદિરે ક્ષણાદ્ દન્તાઃ શઙ્ખચ્છેદાર્જુનાઃ પુનઃ ॥

અથ પુનારદનોદ્ભવવિસ્મિતઃ કરિપતેઃ સિતવારિધરત્વિષઃ
સ રદનાન્ ઉપગૃહ્ય વનાન્તરાન્ મૃગરિપુઃ ક્ષિતિપાલગૃહં યયૌ ॥

અહો ધિગ્ ઈર્ષ્યાં ગુણપક્ષઘાતિનીં યયા મયા મોહિતમન્દચિત્તયા
વને વસંસ્ તાપસશાન્તમાનસઃ સ યૂથભર્તા ગમિતો યમક્ષયમ્ ॥

મહાત્મના યેન ચિરાય પાલિતં ન શક્યતે સ્માન્યગજૈઃ પ્રબાધિતુમ્
સમાકુલં તેન વિનાદ્ય દન્તિના કથં નુ તન્ નાગકુલં ભવિષ્યતિ ॥

નિરન્તરં યસ્ય મદં પિપાસવઃ પરિભ્રમન્તિ સ્મ મુહુઃ કપોલયોઃ
સમાકુલાસ્ તેન વિનાદ્ય ષટ્પદાશ્ ચિરાદ્ ઉપૈષ્યન્તિ મૃણાલિનીવનમ્ ॥

અભૂન્ મુહુસ્ તસ્ય ગજાધિપસ્ય યઃ કપોલકાષેણ પરિસ્ફુરત્ત્વચઃ
ચિરાય તં તન્મદલેશવાસિતં ધ્રુવં સુભદ્રા ન જહાતિ શાખિનમ્ ॥

સમુદ્રવેલારશનાવિભૂષિતે સમુચ્છ્વસત્કોમલશાદ્વલાંશુકે
દધાસિ માં કિં પતિમુખ્યઘાતિનીં ક્ષિતે વિદારં ન દદાસિ કિં નુ મે ॥

અથ વચનમ્ ઇદં નિશમ્ય તસ્માન્ નૃપમહિષી પ્રમનાઃ પુનર્ બભૂવ
ક્ષિતિપતિર્ અપિ વિસ્મયં જગામ દ્વિરદપતેઃ કરુણાં મુહુર્ વિચિન્ત્ય ॥