જાતકમાલા · અધ્યાય 9

ઇત્ય્ અભિપ્રશસ્યૈનં શક્રો દેવેન્દ્રઃ સદ્યઃક્ષતરોહણસમર્થૈર્ દિવ્યમાનુષ્યકૈર્ ઔષધવિશેષૈર્ નિર્વેદનં યથાપૌરાણં શરીરં કૃત્વા દાક્ષિણ્યવિનયોપચારમધુરં પ્રતિપૂજિતસ્ તેન રાજ્ઞા સ્વમ્ આવાસં પ્રતિજગામ ॥
તદ્ એવં પરદુઃખાતુરા નાત્મસુખમ્ અવેક્ષન્તે મહાકારુણિકા ઇતિ
કો નામ ધનમાત્રકે ઽપ્ય્ અવેક્ષાં નોત્સ્રષ્ટુમ્ અર્હતીતિ દાયકજનસમુત્તેજનાયાં વાચ્યં કરુણાવર્ણે ઽપિ તથાગતમાહાત્મ્યે સત્કૃત્ય ધર્મશ્રવણે ચ । યચ્ ચોક્તં ભગવતા બહુકરાઃ ખલ્વ્ એતે પઞ્ચકા ભિક્ષવ ઇતિ સ્યાદ્ એતદ્ અભિસંધાય । તેન હિ સમયેન તે પઞ્ચ યક્ષા બભૂવુઃ । તેષાં ભગવતા યથાપ્રતિજ્ઞાતમ્ એવ પ્રથમં ધર્મામૃતસંવિભાગઃ કૃત ઇતિ ॥
મૈત્રીબલજાતકમ્ અષ્ટમમ્ ॥
9. વિશ્વંતરજાતકમ્
ન બોધિસત્ત્વચરિતં સુખમ્ અનુમોદિતુમ્ અપ્ય્ અલ્પસત્ત્વૈઃ પ્રાગ્ એવાચરિતુમ્ ॥
તદ્યથાનુશ્રૂયતે । સાત્મીભૂતેન્દ્રિયજયઃ પરાક્રમનયવિનયસંપદા સમધિગતવિજયશ્રીર્ વૃદ્ધોપાસનનિયમાત્ ત્રય્યાન્વીક્ષિક્યોર્ ઉપલબ્ધાર્થતત્ત્વઃ સ્વધર્મકર્માનુરક્તાભિર્ અનુદ્વિગ્નસુખોચિતાભિર્ અનુરક્તાભિઃ પ્રકૃતિભિઃ પ્રકાશ્યમાનદણ્ડનીતિશોભઃ સમ્યક્પ્રવૃત્તવાર્ત્તાવિધિઃ સંજયો નામ શિબીનાં રાજા બભૂવ ।
ગુણોદયૈર્ યસ્ય નિબદ્ધભાવા કુલાઙ્ગનેવાસ નરાધિપશ્રીઃ ।
અતર્કણીયાન્યમહીપતીનાં સિંહાભિગુપ્તેવ ગુહા મૃગાણામ્

તપઃસુ વિદ્યાસુ કલાસુ ચૈવ કૃતશ્રમા યસ્ય સદો ઽભ્યુપેતાઃ ।
વિશેષયુક્તં બહુમાનમ્ ઈયુઃ પૂજાભિર્ આવિષ્ક્રિયમાણસારાઃ

તસ્ય રાજ્ઞો રાજ્યપ્રતિપત્ત્યનન્તરઃ પ્રથિતગુણગણનિરન્તરો વિશ્વંતરો નામ પુત્રો યુવરાજો બભૂવ । અયમ્ એવ સ ભગવાંસ્ છાક્યમુનિસ્ તેન સમયેન ।
યુવાપિ વૃદ્ધોપશમાભિરામસ્ તેજસ્વ્ય્ અપિ ક્ષાન્તિસુખસ્વભાવઃ ।
વિદ્વાન્ અપિ જ્ઞાનમદાનભિજ્ઞઃ શ્રિયા સમૃદ્ધો ઽપ્ય્ અવલેપશૂન્યઃ

દૃષ્ટપ્રયામાસુ ચ દિક્ષુ તસ્ય વ્યાપ્તે ચ લોકત્રિતયે યશોભિઃ ।
બભૂવ નૈવાન્યયશોલવાનાં પ્રસર્તુમ્ ઉત્સાહ ઇવાવકાશઃ

અમૃષ્યમાણઃ સ જગદ્ગતાનાં દુઃખોદયાનાં પ્રભુતાવલેપમ્ ।
દાનેષુવર્ષી કરુણોરુચાપસ્ તૈર્ યુદ્ધસંરમ્ભમ્ ઇવાજગામ

સ પ્રત્યહમ્ અભિગતમ્ અર્થિજનમ્ અભિલષિતાધિકૈર્ અક્લિષ્ટૈર્ અર્થવિસર્ગૈઃ પ્રિયવચનોપચારમનોહરૈર્ અતીવ પ્રહ્લાદયામ્ આસ । પર્વદિવસેષુ ચ પોષધનિયમપ્રશમવિભૂષણઃ શિરઃસ્નાતઃ શુક્લક્ષૌમવાસા હિમગિરિશિખરસંનિકાશં મદલેખાભ્યલંકૃતમુખં લક્ષણવિનયજવસત્ત્વસંપન્નં ગન્ધહસ્તિનં સમાજ્ઞાતમ્ ઔપવાહ્યં દ્વિરદવરમ્ અભિરુહ્ય સમન્તતો નગરસ્યાભિનિવિષ્ટાન્ય્ અર્થિજનનિપાનભૂતાનિ સ્વાનિ સત્ત્રાગારાણિ પ્રત્યવેક્ષતે સ્મ । તથા ચ પ્રીતિવિશેષમ્ અધિજગામ ।
ન હિ તાં કુરુતે પ્રીતિં વિભૂતિર્ ભવનાશ્રિતા ।
સંક્રામ્યમાણાર્થિજને સૈવ દાનપ્રિયસ્ય યામ્

અથ કદા ચિત્ તસ્યૈવંવિધં દાનપ્રસઙ્ગં પ્રમુદિતહૃદયૈર્ અર્થિભિઃ સમન્તતો વિકીર્યમાણમ્ ઉપલભ્યાન્યતમો ભૂમ્યનન્તરસ્ તસ્ય રાજા શક્યો ઽયમ્ અતિસંધાતું દાનાનુરાગવશગત્વાદ્ ઇતિ પ્રતર્ક્ય દ્વિરદવરાપહરણાર્થં બ્રાહ્મણાંસ્ તત્ર પ્રણિદધે ॥ અથ તે બ્રાહ્મણા વિશ્વંતરસ્ય સ્વાનિ સત્ત્રાગારાણિ પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ય પ્રમોદાદ્ અધિકતરનયનવદનશોભસ્ય જયાશીર્વાદમુખરાઃ સમુચ્છ્રિતાભિપ્રસારિતદક્ષિણાગ્રપાણયઃ પુરસ્તાત્ સમતિષ્ઠન્ત । સ તં વિનિગૃહ્ય દ્વિરદવરમ્ ઉપચારપુરઃસરમ્ અભિગમનપ્રયોજનમ્ એનાન્ પર્યપૃચ્છદ્ આજ્ઞાપ્યતાં કેનાર્થ ઇતિ ॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ।
અમુષ્ય તવ નાગસ્ય ગતિલીલાવિલમ્બિનઃ ।
ગુણૈર્ અર્થિત્વમ્ આયાતા દાનશૌર્યાચ્ ચ તે વયમ્

કૈલાસશિખરાભસ્ય પ્રદાનાદ્ અસ્ય દન્તિનઃ ।
કુરુષ્વ તાવલ્ લોકાનાં વિસ્મયૈકરસં મનઃ

ઇત્ય્ ઉક્તે બોધિસત્ત્વઃ પ્રીત્યા સમાપૂર્યમાણહૃદયશ્ ચિન્તામ્ આપેદે । ચિરસ્ય ખલૂદારપ્રણયસુમુખમ્ અર્થિજનં પશ્યામિ । કઃ પુનર્ અર્થ એવંવિધેન દ્વિરદપતિનૈષાં બ્રાહ્મણાનામ્ । વ્યક્તમ્ અયં લોભેર્ષ્યાદોષપર્યાકુલમનસઃ કસ્યાપિ રાજ્ઞઃ કાર્પણ્યપ્રયોગઃ ।
આશાવિઘાતદીનત્વં તન્ મા ભૂદ્ અસ્ય ભૂપતેઃ ।
અનાદૃત્ય યશોધર્મૌ યો ઽસ્મદ્ધિત ઇવોદ્યતઃ

ઇતિ વિનિશ્ચિત્ય સ મહાત્મા ત્વરિતમ્ અવતીર્ય દ્વિરદવરાત્ પ્રતિગૃહ્યતામ્ ઇતિ સમુદ્યતકાઞ્ચનભૃઙ્ગારસ્ તેષાં પુરતો ઽવતસ્થે ॥
તતઃ સ વિદ્વાન્ અપિ રાજશાસ્ત્રમ્ અર્થાનુવૃત્ત્યા ગતધર્મમાર્ગમ્ ।
ધર્માનુરાગેણ દદૌ ગજેન્દ્રં નીતિવ્યલીકેન ન સંચકમ્પે

તં હેમજાલરુચિરાભરણં ગજેન્દ્રં વિદ્યુત્પિનદ્ધમ્ ઇવ શારદમ્ અભ્રરાશિમ્ ।
દત્ત્વા પરાં મુદમ્ અવાપ નરેન્દ્રસૂનુઃ સંચુક્ષુભે તુ નગરં નયપક્ષપાતાત્

અથ દ્વિરદપતિપ્રદાનશ્રવણાત્ સમુદીર્ણક્રોધસંરમ્ભાઃ શિબયો બ્રાહ્મણવૃદ્ધા મન્ત્રિણો યોધાઃ પૌરમુખ્યાશ્ ચ કોલાહલં સમુપજનયન્તઃ સંજયં રાજાનમ્ અભિગમ્ય સસંભ્રમામર્ષસંરમ્ભાત્ પરિશિથિલોપચારયન્ત્રણમ્ ઊચુઃ । કિમ્ ઇયં દેવ રાજ્યશ્રીર્ વિલુપ્યમાનૈવમ્ અપ્ય્ ઉપેક્ષ્યતે । નાર્હતિ દેવઃ સ્વરાજ્યોપપ્લવમ્ એવમ્ અભિવર્ધમાનં મર્ષયિતુમ્ । કિમ્ એતદ્ ઇતિ ચ સાવેગમ્ ઉક્તા રાજ્ઞા પુનર્ એનમ્ ઊચુઃ । કસ્માદ્ દેવો ન જાનીતે ।
નિષેવ્ય મત્તભ્રમરોપગીતં યસ્યાનનં દાનસુગન્ધિ વાયુઃ ।
મદાવલેપં પરવારણાનામ્ આયાસદુઃખેન વિના પ્રમાર્ષ્ટિ

યત્તેજસાક્રાન્તબલપ્રભાવાઃ સંસુપ્તદર્પા ઇવ વિદ્વિષસ્ તે ।
વિશ્વંતરેણૈષ ગજઃ સ દત્તો રૂપી જયસ્ તે હ્રિયતે ઽન્યદેશમ્

ગાવઃ સુવર્ણં વસનાનિ ભોજ્યમ્ ઇતિ દ્વિજેભ્યો નૃપ દેયરૂપમ્ ।
યસ્મિઞ્ જયશ્રીર્ નિયતા દ્વિપેન્દ્રે દેયઃ સ નામેત્ય્ અતિદાનશૌર્યમ્

નયોત્પથેનૈનમ્ ઇતિ વ્રજન્તં કથં સમન્વેષ્યતિ રાજલક્ષ્મીઃ ।
નોપેક્ષણં દેવ તવાત્ર યુક્તં પુરાયમ્ આનન્દયતિ દ્વિષસ્ તે

તચ્ છ્રુત્વા સ રાજા પુત્રપ્રિયત્વાત્ કિં ચિત્ તાન્ એવ પ્રત્ય્ અપ્રીતમનાઃ કાર્યાનુરોધાત્ સાવેગવદ્ એવમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સમનુનેષ્યઞ્ છિબીન્ ઉવાચ । જાને દાનપ્રસઙ્ગવ્યસનિતાં નીતિક્રમાનપેક્ષાં વિશ્વંતરસ્ય ન ચૈષ ક્રમો રાજ્યધુરિ સંનિયુક્તસ્ય । દત્તં ત્વ્ અનેન સ્વં હસ્તિનં વાન્તકલ્પં કઃ પ્રત્યાહરિષ્યતિ । અપિ તુ તથાહમ્ એનં કરિષ્યે યથા દાને માત્રાં જ્ઞાસ્યતિ । તદ્ અલમ્ અત્ર વઃ સંરમ્ભેણેતિ ॥ શિબય ઊચુઃ । ન ખલુ મહારાજ પરિભાષણામાત્રસાધ્યો ઽસ્મિન્ન્ અર્થે વિશ્વંતર ઇતિ ॥ સંજય ઉવાચ । અથ કિમ્ અન્યદ્ અત્ર મયા શક્યં કર્તુમ્ ।
દોષપ્રવૃત્તેર્ વિમુખસ્ય યસ્ય ગુણપ્રસઙ્ગા વ્યસનીક્રિયન્તે ।
બન્ધો વધો વાત્મસુતસ્ય તસ્ય કિં નિષ્ક્રયઃ સ્યાદ્ દ્વિરદસ્ય તસ્ય

તદ્ અલમ્ અત્ર વઃ સંરમ્ભેણ । નિવારયિષ્યામ્ય્ અહમ્ અતો વિશ્વંતરમ્ ઇતિ ॥ અથ શિબયઃ સમુદીર્ણમન્યવો રાજાનમ્ ઊચુઃ ।
કો વા વધં બન્ધનતાડનં વા સુતસ્ય તે રોચયતે નરેન્દ્ર ।
ધર્માત્મકસ્ ત્વ્ એષ ન રાજ્યભારક્ષોભસ્ય સોઢા કરુણાત્મકત્વાત્

સિંહાસનં તેજસિ લબ્ધશબ્દાસ્ ત્રિવર્ગસેવાનિપુણા ભજન્તે ।
ધર્માતિરાગાન્ નયનિર્વ્યપેક્ષસ્ તપોવનાધ્યાસનયોગ્ય એષઃ

ફલન્તિ કામં વસુધાધિપાનાં દુર્નીતિદોષાસ્ તદપાશ્રિતેષુ ।
સહ્યાસ્ ત એષાં તુ તથાપિ દૃષ્ટા મૂલોપરોધાન્ ન તુ પાર્થિવાનામ્

કિમ્ અત્ર વા બહ્વ્ અભિધાય નિશ્ચયસ્ ત્વ્ અયં શિબીનાં ત્વદભૂત્યમર્ષિણામ્ ।
પ્રયાતુ વઙ્કં તપસો ઽભિવૃદ્ધયે નૃપાત્મજઃ સિદ્ધનિષેવિતં ગિરિમ્

અથ સ રાજા સ્નેહપ્રણયવિશ્રમ્ભવશાદ્ અનયાપાયદર્શિના હિતોદ્યતેન તેન જનેન પરિનિષ્ઠુરમ્ ઇત્ય્ અભિધીયમાનઃ પ્રકૃતિકોપાદ્ વ્રીડાવનતવદનઃ પુત્રવિયોગચિન્તાપરિગતહૃદયઃ સાયાસમ્ અભિનિશ્વસ્ય શિબીન્ ઉવાચ । યદ્ય્ એષ ભવતાં નિર્બન્ધસ્ તદ્ એકમ્ અપિ તાવદ્ અહોરાત્રમ્ અસ્ય મૃષ્યતામ્ । પ્રભાતાયાં રજન્યામ્ અભિપ્રેતં વો ઽનુષ્ઠાતા વિશ્વંતર ઇતિ । એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ ચ પ્રતિગૃહીતાનુનયઃ શિબિભિઃ સ રાજા ક્ષત્તારમ્ ઉવાચ । ગચ્છેમં વૃત્તાન્તં વિશ્વંતરાય નિવેદયેતિ । સ તથેતિ પ્રતિશ્રુત્ય શોકાશ્રુપરિષિક્તવદનો વિશ્વંતરં સ્વભવનગતમ્ ઉપેત્ય શોકદુઃખાવેગાત્ સસ્વરં રુદન્ પાદયોર્ અસ્ય ન્યપતત્ । અપિ કુશલં રાજકુલાયેતિ ચ સસંભ્રમં વિશ્વંતરેણાનુયુક્તઃ સમવસીદન્ન્ અવિશદપદાક્ષરમ્ એનમ્ ઉવાચ । કુશલં રાજકુલાયેતિ । અથ કસ્માદ્ એવમ્ અધીરો ઽસીતિ ચ પુનર્ અનુયુક્તો વિશ્વંતરેણ ક્ષત્તા બાષ્પવેગોપરુધ્યમાનગદ્ગદકણ્ઠઃ શ્વાસવિસ્ખલિતલુલિતાક્ષરં શનૈર્ ઇત્ય્ ઉવાચ ।
સાન્ત્વગર્ભામ્ અનાદૃત્ય નૃપાજ્ઞામ્ અપ્ય્ અદક્ષિણાઃ ।
રાષ્ટ્રાત્ પ્રવ્રાજયન્તિ ત્વાં કુપિતાઃ શિબયો નૃપ

વિશ્વંતર ઉવાચ । માં શિબયઃ પ્રવ્રાજયન્તિ કુપિતા ઇતિ કઃ સંબન્ધઃ ।
રમે ન વિનયોન્માર્ગે દ્વેષ્મિ ચાહં પ્રમાદિતામ્ ।
કુત્ર મે શિબયઃ ક્રુદ્ધા યન્ ન પશ્યામિ દુષ્કૃતમ્

ક્ષત્તોવાચ । અત્યુદારતાયામ્ ।
અલોભશુભ્રા ત્વયિ તુષ્ટિર્ આસીલ્ લોભાકુલા યાચકમાનસેષુ ।
દત્તે ત્વયા માનદ વારણેન્દ્રે ધૈર્યાણિ કોપસ્ ત્વ્ અહરચ્ છિબીનામ્

ઇત્ય્ અતીતાઃ સ્વમર્યાદાં રભસાઃ શિબયસ્ ત્વયિ ।
યેન પ્રવ્રાજિતા યાન્તિ પથા તેન કિલ વ્રજ

અથ બોધિસત્ત્વઃ કૃપાભ્યાસરૂઢાં યાચનકજનવત્સલતાં ધૈર્યાતિશયસંપદં ચ સ્વામ્ ઉદ્ભાવયન્ન્ ઉવાચ । ચપલસ્વભાવાઃ ખલુ શિબયો ઽનભિજ્ઞા ઇવ ચાસ્મત્સ્વભાવસ્ય ।
દ્રવ્યેષુ બાહ્યેષુ ક એવ વાદો દદ્યામ્ અહં સ્વે નયને શિરો વા ।
ઇમં હિ લોકાર્થમ્ અહં બિભર્મિ સમુચ્છ્રયં કિં બત વસ્તુ બાહ્યમ્

યસ્ય સ્વગાત્રૈર્ અપિ યાચકાનાં વચાંસિ સંપૂજયિતું મનીષા ।
ભયાન્ ન દદ્યાત્ સ ઇતિ પ્રતર્કઃ પ્રકાશના બાલિશચાપલસ્ય

અપિ ચ । શિબયસ્ ત્વયૈવં વાચ્યા મદ્વચનેન ।
નૈવાહમ્ એતદ્ યશસે દદામિ ન ભૂતિમ્ ઇચ્છઞ્ છિબયો ન લોભાત્ ।
નીચૈર્ અનાસેવિત એષ પન્થા દાતવ્યમ્ ઇત્ય્ એવ તતો દદામિ ॥ 26ઽ ॥
કામં માં શિબયઃ સર્વે ઘ્નન્તુ પ્રવ્રાજયન્તુ વા ।
ન ત્વ્ એવાહં ન દાસ્યામિ ગચ્છામ્ય્ એષ તપોવનમ્

અથ બોધિસત્ત્વો વિપ્રિયશ્રવણવિક્લવમુખીં પત્નીમ્ ઉવાચ । શ્રુતો ઽત્રભવત્યા શિબીનાં નિશ્ચયઃ ॥ મદ્ર્ય્ ઉવાચ । શ્રુતો દેવ ॥ વિશ્વંતર ઉવાચ ।
યદ્ યદ્ અસ્તિ ધનં કિં ચિદ્ અસ્મત્તો ઽધિગતં ત્વયા ।
નિધેહિ તદ્ અનિન્દ્યાઙ્ગિ યચ્ ચ તે પૈતૃકં ધનમ્

મદ્ર્ય્ ઉવાચ । કુત્રૈતદ્ દેવ નિદધામીતિ ॥ વિશ્વંતર ઉવાચ ।
શીલવદ્ભ્યઃ સદા દદ્યા દાનં સત્કારશીભરમ્ ।
તથા હિ નિહિતં દ્રવ્યમ્ અહાર્યમ્ અનુગામિ ચ

પ્રિયં શ્વશુરયોઃ કુર્યાઃ પુત્રયોઃ પરિપાલનમ્ ।
ધર્મ એવાપ્રમાદં ચ શોકં મદ્વિરહાત્ તુ મા

તચ્ છ્રુત્વા મદ્રી સંતપ્તહૃદયાપિ ભર્તુર્ અધૃતિપરિહારાર્થમ્ અનાદૃત્ય શોકદૈન્યમ્ ઇત્ય્ ઉવાચ ।
નૈષ ધર્મો મહારાજ યદ્ યાયા વનમ્ એકકઃ ।
તેનાહમ્ અપિ યાસ્યામિ યેન ક્ષત્રિય યાસ્યસિ

ત્વદઙ્કપરિવર્તિન્યા મૃત્યુર્ ઉત્સવ એવ મે ।
મૃત્યોર્ દુઃખતરં તત્ સ્યાજ્ જીવેયં યત્ ત્વયા વિના

નૈવ ચ ખલુ મે દેવ વનવાસો દુઃખ ઇતિ પ્રતિભાતિ । તથા હિ ।
નિર્દુર્જનાન્ય્ અનુપભુક્તસરિત્તરૂણિ નાનાવિહંગવિરુતાનિ મૃગાકુલાનિ ।
વૈડૂર્યકુટ્ટિમમનોહરશાદ્વલાનિ ક્રીડાવનાધિકસુખાનિ તપોવનાનિ

અપિ ચ દેવ ।
અલંક્ર્તાવ્ ઇમૌ પશ્યન્ કુમારૌ માલભારિણૌ ।
ક્રીડન્તૌ વનગુલ્મેષુ ન રાજ્યસ્ય સ્મરિષ્યસિ

ઋતુપ્રયત્નરચિતા વનશોભા નવા નવા ।
વને ત્વાં રમયિષ્યન્તિ સરિત્કુઞ્જાશ્ ચ સોદકાઃ

ચિત્રં વિરુતવાદિત્રં પક્ષિણાં રતિકાઙ્ક્ષિણામ્ ।
મદાચાર્યોપદિષ્ટાનિ નૃત્તાનિ ચ શિખણ્ડિનામ્

માધુર્યાનવગીતં ચ ગીતં મધુપયોષિતામ્ ।
વનેષુ કૃતસંગીતં હર્ષયિષ્યન્તિ તે મનઃ

આસ્તીર્યમાણાનિ ચ શર્વરીષુ જ્યોત્સ્નાદુકૂલેન શિલાતલાનિ ।
સંબાહમાનો વનમારુતશ્ ચ લબ્ધાધિવાસઃ કુસુમદ્રુમેભ્યઃ

ચલોપલપ્રસ્ખલિતોદકાનાં કલા વિરાવાશ્ ચ સરિદ્વધૂનામ્ ।
વિભૂષણાનામ્ ઇવ સંનિનાદાઃ પ્રમોદયિષ્યન્તિ વને મનસ્ તે

ઇત્ય્ અનુનીયમાનઃ સ દયિતયા વનપ્રયાણપર્યુત્સુકમતિર્ અર્થિજનાવેક્ષયા મહાપ્રદાનં દાતુમ્ ઉપચક્રમે ॥ અથેમાં વિશ્વંતરપ્રવ્રાજનપ્રવૃત્તિમ્ ઉપલભ્ય રાજકુલે તુમુલ આક્રન્દશબ્દઃ પ્રાદુરભૂત્ । શોકદુઃખાવેગાન્ મૂર્છાપરિગત ઇવ ચાર્થિજનો મત્તોન્મત્ત ઇવ ચ તત્ તદ્ બહુવિધં વિલલાપ।
છાયાતરોઃ સ્વાદુફલપ્રદસ્ય ચ્છેદાર્થમ્ આગૂર્ણપરશ્વધાનામ્ ।
ધાત્રી ન લજ્જાં યદ્ ઉપૈતિ ભૂમિર્ વ્યક્તં તદ્ અસ્યા હતચેતનત્વમ્

શીતામલસ્વાદુજલં નિપાનં બિભિત્સતામ્ અસ્તિ ન ચેન્ નિષેદ્ધા ।
વ્યર્થાભિધાના બત લોકપાલા વિપ્રોષિતા વા શ્રુતિમાત્રકં વા

અધર્મો બત જાગર્તિ ધર્મઃ સુપ્તો ઽથવા મૃતઃ ।
યત્ર વિશ્વંતરો રાજા સ્વસ્માદ્ રાજ્યાન્ નિરસ્યતે

કો ઽનર્થપટુસામર્થ્યો યાચ્ઞાનૂર્જિતવૃત્તિષુ ।
અસ્માસ્વ્ અનપરાધેષુ વધાભ્યુદ્યમનિષ્ઠુરઃ

અથ બોધિસત્ત્વો નૈકશતસહસ્રસંખ્યં મણિકનકરજતપરિપૂર્ણકોશં વિવિધધનધાન્યનિચયવન્તિ કોશકોષ્ઠાગારાણિ દાસીદાસયાનવાહનવસનપરિચ્છદાદિ ચ સર્વમ્ અર્થિભ્યો યથાર્હમ્ અતિસૃજ્ય શોકદુઃખાભિભૂતધૈર્યયોર્ માતાપિત્રોશ્ ચરણાન્ અભિપ્રણમ્ય સપુત્રદારઃ સ્યન્દનવરમ્ અભિરુહ્ય પુણ્યાહઘોષણયેવ મહતો જનકાયસ્યાક્રન્દિતશબ્દેન પુરવરાન્ નિરગચ્છત્ । અનુરાગવશગમ્ અનુયાયિનં ચ જનં શોકાશ્રુપરિક્લિન્નવદનં પ્રયત્નાદ્ વિનિવર્ત્ય સ્વયમ્ એવ પ્રગ્રહાન્ પરિગૃહ્ય યેન વઙ્કઃ પર્વતસ્ તેન પ્રાયાત્ । વ્યતીત્ય ચાવિક્લવમતિર્ ઉદ્યાનવનરુચિરમાલિનં પુરવરોપચારમ્ અનુપૂર્વેણ પ્રવિરલચ્છાયાદ્રુમં વિચ્છિદ્યમાનજનસંપાતં પ્રવિચરિતમૃગગણસંબાધમ્ અસંબાધદિગાલોકં ચીરીવિરાવોન્નાદિતમ્ અરણ્યં પ્રત્યપદ્યત ॥ અથૈનં યદૃચ્છયાભિગતા બ્રાહ્મણા રથવાહાંસ્ તુરગાન્ અયાચન્ત ॥
સ વર્તમાનો ઽધ્વનિ નૈકયોજને સહાયહીનો ઽપિ કલત્રવાન્ અપિ ।
પ્રદાનહર્ષાદ્ અનપેક્ષિતાયતિર્ દદૌ દ્વિજેભ્યશ્ ચતુરસ્ તુરંગમાન્

અથ બોધિસત્ત્વસ્ય સ્વયમ્ એવ રથધુર્યતામ્ ઉપગન્તુકામસ્ય ગાઢતરં પરિકરમ્ અભિસંયચ્છમાનસ્ય રોહિતમૃગરૂપિણશ્ ચત્વારો યક્ષકુમારાઃ સુવિનીતા ઇવ સદશ્વાઃ સ્વયમ્ એવ રથયુગં સ્કન્ધપ્રદેશૈઃ પ્રત્યપદ્યન્ત । તાંસ્ તુ દૃષ્ટ્વા હર્ષવિસ્મયવિશાલતરાક્ષીં મદ્રીં બોધિસત્ત્વ ઉવાચ ।
તપોધનાધ્યાસનસત્કૃતાનાં પશ્ય પ્રભાવાતિશયં વનાનામ્ ।
યત્રૈવમ્ અભ્યાગતવત્સલત્વં સંરૂઢમૂલં મૃગપુંગવેષુ

મદ્ર્ય્ ઉવાચ ।
તવૈવાહમ્ ઇમં મન્યે પ્રભાવમ્ અતિમાનુષમ્ ।
રૂઢો ઽપિ હિ ગુણાભ્યાસઃ સર્વત્ર ન સમઃ સતામ્

તોયેષુ તારાપ્રતિબિમ્બશોભા વિશિષ્યતે યત્ કુમુદપ્રહાસૈઃ ।
કૌતૂહલાભિપ્રસૃતા ઇવેન્દોર્ હેતુત્વમ્ અત્રાગ્રકરાઃ પ્રયાન્તિ

ઇતિ તેષામ્ અન્યોન્યાનુકૂલ્યાત્ પરસ્પરં પ્રિયં વદતામ્ અધ્વાનં ગચ્છતામ્ અથાપરો બ્રાહ્મણઃ સમભિગમ્ય બોધિસત્ત્વં રથવરમ્ અયાચત ।
તતઃ સ્વસુખનિઃસઙ્ગો યાચકપ્રિયબાન્ધવઃ ।
પૂરયામ્ આસ વિપ્રસ્ય સ રથેન મનોરથમ્

અથ બોધિસત્ત્વઃ પ્રીતમના રથાદ્ અવતાર્ય સ્વજનં નિર્યાત્ય રથવરં બ્રાહ્મણાય જાલિનં કુમારમ્ અઙ્કેનાદાય પદ્ભ્યામ્ એવાધ્વાનં પ્રત્યપદ્યત । અવિમનસ્કૈવ ચ મદ્રી કૃષ્ણાજિનાં કુમારીમ્ અઙ્કેન પરિગૃહ્ય પૃષ્ઠતો ઽન્વગચ્છદ્ એનમ્ ॥
નિમન્ત્રયામ્ આસુર્ ઇવ દ્રુમાસ્ તં હૃદ્યૈઃ ફલૈર્ આનમિતાગ્રશાખાઃ ।
પુણ્યાનુભાવાદ્ અભિવીક્ષમાણાઃ શિષ્યા વિનીતા ઇવ ચ પ્રણેમુઃ

હંસાંસસંક્ષોભિતપઙ્કજાનિ કિઞ્જલ્કરેણુસ્ફુટપિઞ્જરાણિ પ્રાદુર્બભૂવુશ્ ચ સરાંસિ તસ્ય તત્રૈવ યત્રાભિચકાઙ્ક્ષ વારિ

વિતાનશોભાં દધિરે પયોદાઃ સુખઃ સુગન્ધિઃ પ્રવવૌ નભસ્વાન્ ।
પરિશ્રમક્લેશમ્ અમૃષ્યમાણા યક્ષાશ્ ચ સંચિક્ષિપુર્ અસ્ય માર્ગમ્

ઇતિ બોધિસત્ત્વ ઉદ્યાનવનગત ઇવ પાદચારવિનોદનસુખમ્ અનુભવન્ માર્ગપરિખેદરસમ્ અનાસ્વાદ્ય સપુત્રદારઃ પ્રાપ્ત એવ તુ વઙ્કપર્વતમ્ અપશ્યત્ । તત્ર ચ પુષ્પફલપલ્લવાલંકૃતસ્નિગ્ધવિવિધરુચિરતરુવરનિચિતં મદમુદિતવિહગવિવિધરુતનિનદં પ્રવૃત્તનૃત્તબર્હિગણોપશોભિતં પ્રવિચરિતનૈકમૃગકુલં કૃતપરિકરમ્ ઇવ વિમલનીલસલિલયા સરિતા કુસુમરજોઽરુણસુખપવનં તપોવનં વનચરકાદેશિતમાર્ગઃ પ્રવિશ્ય વિશ્વકર્મણા શક્રસંદેશાત્ સ્વયમ્ અભિનિર્મિતાં મનોજ્ઞદર્શનાં સર્વર્તુસુખાં પ્રવિવિક્તાં પર્ણશાલામ્ અધ્યાવસત્ ।
તસ્મિન્ વને દયિતયા પરિચર્યમાણઃ શૃણ્વન્ન્ અયત્નમધુરાંશ્ ચ સુતપ્રલાપાન્ ।
ઉદ્યાનસંસ્થ ઇવ વિસ્મૃતરાજ્યચિન્તઃ સંવત્સરાર્ધમ્ અધિકં સ તપશ્ ચચાર

અથ કદા ચિન્ મૂલફલાર્થં ગતાયાં રાજપુત્ર્યાં પુત્રયોઃ પરિપાલનનિમિત્તમ્ આશ્રમપદમ્ અશૂન્યં કુર્વાણે રાજપુત્રે માર્ગરેણુપરુષીકૃતચરણપ્રજઙ્ઘઃ પરિશ્રમક્ષામનયનવદનો દણ્ડકાષ્ઠાવબદ્ધસ્કન્ધાવસક્તકમણ્ડલુર્ બ્રાહ્મણઃ પત્ન્યા પરિચારકાનયનાર્થં સમર્પિતદૃઢસંદેશસ્ તં દેશમ્ અભિજગામ । અથ બોધિસત્ત્વશ્ ચિરસ્યાર્થિજનં દૃષ્ટ્વાભિગતં મનઃપ્રહર્ષાત્ સંજાયમાનનયનવદનપ્રસાદઃ પ્રત્યુદ્ગમ્ય સ્વાગતાદિપ્રિયવચનપુરઃસરં પ્રવેશ્ય ચૈનમ્ આશ્રમપદં કૃતાતિથિસત્કારમ્ આગમનપ્રયોજનમ્ અપૃચ્છત્ । અથ સ બ્રાહ્મણો ભાર્યાનુરાગાદ્ ઉત્સારિતધૈર્યલજ્જઃ પ્રતિગ્રહમાત્રસજ્જ ઈદૃશમ્ અર્થમ્ ઉવાચ ।
આલોકો ભવતિ યતઃ સમશ્ ચ માર્ગો લોકો ઽયં વ્રજતિ તતો ન દુર્ગમેણ ।
પ્રાયો ઽસ્મિઞ્ જગતિ તુ મત્સરાન્ધકારે નાન્યેન પ્રણયપદાનિ મે વહન્તિ

પ્રદાનશૌર્યોર્જિતયા યશઃશ્રિયા ગતં ચ ગન્તવ્યમ્ અશેષતસ્ તવ ।
અતો ઽસ્મિ યાચ્ઞાશ્રમમ્ અભ્યુપેયિવાન્ પ્રયચ્છ તન્ મે પરિચારકૌ સુતૌ

ઇત્ય્ ઉક્તે બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ
દાનપ્રીતૌ કૃતાભ્યાસઃ પ્રત્યાખ્યાતુમ્ અશિક્ષિતઃ ।
દદામીત્ય્ અવદદ્ ધૃષ્ટં દયિતૌ તનયાવ્ અપિ

સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ । તત્ કિમ્ ઇદાનીમ્ આસ્યત ઇતિ ચ બ્રાહ્મણેનાભિહિતઃ સ મહાસત્ત્વઃ પ્રદાનકથાશ્રવણોત્પતિતવિષાદવિપ્લુતાક્ષયોઃ સુતયોઃ સ્નેહવેગેનાવલમ્બ્યમાનહૃદયો બોધિસત્ત્વ ઉવાચ ।
દત્તાવ્ એતૌ મયા તુભ્યં કિં તુ માતાનયોર્ ગતા ।
વનં મૂલફલસ્યાર્થે સાયમ્ અદ્યાગમિષ્યતિ

તયા દૃષ્ટાવ્ ઉપાઘ્રાતૌ માલિનાવ્ અભ્યલંકૃતૌ ।
ઇહૈકરાત્રં વિશ્રમ્ય શ્વો નેતાસિ સુતૌ મમ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ । અલમ્ અનેનાત્રભવતો નિર્બન્ધેન ।
ગૌણમ્ એતદ્ ધિ નારીણાં નામ વામા ઇતિ સ્થિતમ્ ।
સ્યાચ્ ચૈવં દાનવિઘ્નસ્ તે તેન વાસં ન રોચયે

બોધિસત્ત્વ ઉવાચ । અલં દાનવિઘ્નાશઙ્કયા । સહધર્મચારિણી મમ સા । યથા વાત્રભવતે રોચતે । અપિ ચ મહાબ્રાહ્મણ
સુકુમારતયા બાલ્યાત્ પરિચર્યાસ્વ્ અકૌશલાત્ ।
કીદૃશીં નામ કુર્યાતાં દાસપ્રીતિમ્ ઇમૌ તવ

દૃષ્ટ્વા ત્વ્ ઇત્થંગતાવ્ એતૌ શિબિરાજઃ પિતામહઃ ।
અદ્ધા દદ્યાદ્ યદ્ ઇષ્ટં તે ધનં નિષ્ક્રયમ્ એતયોઃ

યતસ્ તદ્વિષયં સાધુ ત્વમ્ ઇમૌ નેતુમ્ અર્હસિ ।
એવં હ્ય્ અર્થેન મહતા ધર્મેણ ચ સમેષ્યસિ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ । ન શક્ષ્યામ્ય્ અહમ્ આશીવિષદુરાસદં વિપ્રિયોપાયનેન રાજાનમ્ અભિગન્તુમ્ ।
આચ્છિન્દ્યાન્ મદ્ ઇમૌ રાજા દણ્ડં વા પ્રણયેન્ મયિ ।
યતો નેષ્યામ્ય્ અહમ્ ઇમૌ બ્રાહ્મણ્યાઃ પરિચારકૌ

અથ બોધિસત્ત્વો યથેષ્ટમ્ ઇદાનીમ્ ઇત્ય્ અપરિસમાપ્તાર્થમ્ ઉક્ત્વા સાનુનયમ્ અનુશિષ્ય તનયૌ પરિચર્યાનુકૂલ્યે પ્રતિગ્રહાર્થમ્ અભિપ્રસારિતે બ્રાહ્મણસ્ય પાણૌ કમણ્ડલુમ્ આવર્જયામ્ આસ ।
તસ્ય યત્નાનુરોધેન પપાતામ્બુ કમણ્ડલોઃ ।
પદ્મપત્ત્રાભિતામ્રાભ્યાં નેત્રાભ્યાં સ્વયમ્ એવ તુ

અથ સ બ્રાહ્મણો લાભાતિહર્ષાત્ સસંભ્રમાકુલિતમતિર્ બોધિસત્ત્વતનયાપહરણત્વરયા સંક્ષિપ્તપદમ્ આશીર્વચનમ્ ઉક્ત્વા નિર્ગમ્યતામ્ ઇત્ય્ આજ્ઞાકર્કશેન વચસા કુમારાવ્ આશ્રમપદાન્ નિષ્ક્રામયિતુમ્ આરેભે ॥ અથ કુમારૌ વિયોગદુઃખાતિભારવ્યથિતહૃદયૌ પિતરમ્ અભિપ્રણમ્ય બાષ્પોપરુધ્યમાનનયનાવ્ ઊચતુઃ ।
અમ્બા ચ તાત નિષ્ક્રાન્તા ત્વં ચ નૌ દાતુમ્ ઇચ્છસિ ।
યાવત્ તામ્ અપિ પશ્યેવ તતો દાસ્યતિ નૌ ભવાન્

અથ સ બ્રાહ્મણઃ પુરા માતાનયોર્ આગચ્છત્ય્ અસ્ય વા પુત્રસ્નેહાત્ પશ્ચાત્તાપઃ સંભવતીતિ વિચિન્ત્ય પદ્મકલાપમ્ ઇવાનયોર્ હસ્તાન્ આબધ્ય લતયા સંતર્જયન્ વિચેષ્ટમાનૌ પિતરં પ્રતિ વ્યાવર્તિતવદનૌ પ્રકૃતિસુકુમારૌ કુમારૌ પ્રચકર્ષ ॥ અથ કૃષ્ણાજિના કુમારી તત્પૂર્વદુઃખોપનિપાતાત્ સસ્વરં રુદતી પિતરમ્ ઉવાચ ।
અયં માં બ્રાહ્મણસ્ તાત લતયા હન્તિ નિર્દયઃ ।
ન ચાયં બ્રાહ્મણો વ્યક્તં ધાર્મિકા બ્રાહ્મણાઃ કિલ

યક્ષો ઽયં બ્રાહ્મણચ્છદ્મા નૂનં હરતિ ખાદિતુમ્ ।
નીયમાનૌ પિશાચેન તાત કિં નાવ્ ઉપેક્ષસે

અથ જાલી કુમારો માતરમ્ અનુશોચન્ન્ ઉવાચ ।
નૈવેદં મે તથા દુઃખં યદ્ અયં હન્તિ માં દ્વિજઃ ।
નાપશ્યમ્ અમ્બાં યત્ ત્વ્ અદ્ય તદ્ વિદારયતીવ મામ્

રોદિષ્યતિ ચિરં નૂનમ્ અમ્બા શૂન્યે તપોવને ।
પુત્રશોકેન કૃપણા હતશાવેવ ચાતકી

અસ્મદર્થં સમાહૃત્ય વનાન્ મૂલફલમ્ બહુ ।
ભવિષ્યતિ કથં ન્વ્ અમ્બા દૃષ્ટ્વા શૂન્યં તપોવનમ્

ઇમે નાવ્ અશ્વકાસ્ તાત હસ્તિકા રથકાશ્ ચ યે ।
અતો ઽર્ધં દેયમ્ અમ્બાયૈ શોકં તેન વિનેષ્યતિ

વન્દ્યાસ્મદ્વચનાદ્ અમ્બા વાર્યા શોકાચ્ ચ સર્વથા ।
દુર્લભં હિ પુનસ્ તાત તવ તસ્યાશ્ ચ દર્શનમ્

એહિ કૃષ્ણે મરિષ્યાવઃ કો ન્વ્ અર્થો જીવિતેન નૌ ।
દત્તાવ્ આવાં જનિત્રાસ્મૈ બ્રાહ્મણાય ધનૈષિણે

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા જગ્મતુઃ ॥ અથ બોધિસત્ત્વસ્ તેનાતિકરુણેન તનયપ્રલાપેનાકમ્પિતમતિર્ અપિ ક ઇદાનીં દત્ત્વાનુતાપં કરિષ્યતીતિ નિષ્પ્રતીકારેણ શોકાગ્નિના નિર્દહ્યમાનહૃદયો વિષવેગમૂર્છાપરિગત ઇવ સમુપરુધ્યમાનચેતાસ્ તત્રૈવ નિષસાદ । શીતાનિલવ્યજનપ્રતિલબ્ધસંજ્ઞશ્ ચ નિષ્કૂજમ્ ઇવાશ્રમપદં તનયશૂન્યમ્ અભિવીક્ષ્ય બાષ્પગદ્ગદસંનિરુધ્યમાનકણ્ઠ ઇત્ય્ આત્મગતમ્ ઉવાચ ।
પુત્રાભિધાને હૃદયે સમક્ષં પ્રહરન્ મમ ।
નાશઙ્કત કથં નામ ધિગ્ અલજ્જો બત દ્વિજઃ

પત્તિકાવ્ અનુપાનત્કૌ સૌકુમાર્યાત્ ક્લમાસહૌ ।
યાસ્યતઃ કથમ્ અધ્વાનં તસ્ય ચ પ્રેષ્યતાં ગતૌ

માર્ગશ્રમપરિમ્લાનૌ કો ઽદ્ય વિશ્રામયિષ્યતિ ।
ક્ષુત્તર્ષદુઃકાભિહતૌ યાચિષ્યેતે કમ્ એત્ય વા

મમ તાવદ્ ઇદં દુઃખં ધીરતાં કર્તુમ્ ઇચ્છતઃ ।
કા ન્વ્ અવસ્થા મમ તયોઃ સુતયોઃ સુખવૃદ્ધયોઃ

અહો પુત્રવિયોગાગ્નિર્ નિર્દહત્ય્ એવ મે મનઃ ।
સતાં તુ ધર્મં સંસ્મૃત્ય કો ઽનુતાપં કરિષ્યતિ

અથ મદ્રી વિપ્રિયોપનિપાતાશંસિભિર્ અનિષ્ટૈર્ નિમિત્તૈર્ ઉપજનિતવૈમનસ્યા મૂલફલાન્ય્ આદાય ક્ષિપ્રતરમ્ આગન્તુકામાપિ વ્યાડમૃગોપરુધ્યમાનમાર્ગા ચિરતરેણાશ્રમપદમ્ ઉપજગામ । ઉચિતાયાં ચ પ્રત્યુદ્ગમનભૂમાવ્ આક્રીડસ્થાનેષુ ચ તનયાવ્ અપશ્યન્તી ભૃશતરમ્ અરતિવશમ્ અગાત્ ॥
અનીપ્સિતાશઙ્કિતજાતસંભ્રમા તતઃ સુતાન્વેષણચઞ્ચલેક્ષણા ।
પ્રસક્તમ્ આહ્વાનમ્ અસંપ્રતિગ્રહં તયોર્ વિદિત્વા વ્યલપચ્ છુચાતુરા

સમાજવદ્ યત્ પ્રતિભાતિ મે પુરા સુતપ્રલાપપ્રતિનાદિતં વનમ્ ।
અદર્શનાદ્ અદ્ય તયોસ્ તદ્ એવ મે પ્રયાતિ કાન્તારમ્ ઇવાશરણ્યતામ્

કિં નુ ખલુ તૌ કુમારૌ
ક્રીડાપ્રસઙ્ગશ્રમજાતનિદ્રૌ સુપ્તૌ નુ નષ્ટૌ ગહને વને વા ।
ચિરાન્ મદભ્યાગમનાદ્ અતુષ્ટૌ સ્યાતાં ક્વ ચિદ્ બાલતયા નિલીનૌ

રુવન્તિ કસ્માચ્ ચ ન પક્ષિણો ઽપ્ય્ અમી સમાકુલાસ્ તદ્વધસાક્ષિણો યદિ ।
તરંગભઙ્ગૈર્ અવિનીતકોપયા હૃતૌ નુ કિં નિમ્નગયાતિવેગયા

અપીદાનીં મે વિતથા મિથ્યાવિકલ્પા ભવેયુઃ । અપિ રાજપુત્રાય સપુત્રાય સ્વસ્તિ સ્યાત્ । અપ્ય્ અનિષ્ટનિવેદિનાં નિમિત્તાનાં મચ્છરીર એવ વિપાકો ભવેત્ । કિં નુ ખલ્વ્ ઇદં અ નિમિત્તાપવૃત્તપ્રહર્ષમ્ અરતિતમિસ્રયાવચ્છાદ્યમાનં વિદ્રવતીવ મે હૃદયમ્ । વિસ્રસ્યન્ત ઇવ મે ગાત્રાણિ । વ્યાકુલા ઇવ દિગ્વિભાગાઃ । ભ્રમતીવ ચેદં પરિધ્વસ્તલક્ષ્મીકં વનમ્ ઇતિ ॥ અથાનુપ્રવિશ્યાશ્રમપદમ્ એકાન્તે નિક્ષિપ્ય મૂલફલમ્ ઉપચારપુરઃસરં ભર્તારમ્ અભિગમ્ય ક્વ દારકાવ્ ઇતિ પપ્રચ્છ । અથ બોધિસત્ત્વો જાનાનઃ સ્નેહદુર્બલતાં માતૃહૃદયસ્ય દુર્નિવેદ્યત્વાચ્ ચ વિપ્રિયસ્ય નૈનાં કિં ચિદ્ વક્તું શશાક ।
જનસ્ય હિ પ્રિયાર્હસ્ય વિપ્રિયાખ્યાનવહ્નિના ઉપેત્ય હિ મનસ્તાપઃ સઘૃણેન સુદુષ્કરઃ

અથ મદ્રી વ્યક્તમ્ અકુશલં મે પુત્રયોર્ યદ્ અયમ્ એવં તૂષ્ણીંભૂતઃ શોકદૈન્યાનુવૃત્ત્યેત્ય્ અવધાર્ય સમન્તતઃ ક્ષિપ્તચિત્તેવ વિચિન્ત્યાશ્રમપદં તનયાવ્ અપશ્યન્તી સબાષ્પગદ્ગદં પુનર્ ઉવાચ ।
દારકૌ ચ ન પશ્યામિ ત્વં ચ માં નાભિભાષસે ।
હતા ખલ્વ્ અસ્મિ કૃપણા વિપ્રિયં હિ ન કથ્યતે

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા શોકાગ્નિના પરિગતહૃદયા છિન્નમૂલેવ લતા નિપપાત । પતન્તીમ્ એવ ચૈનાં પરિગૃહ્ય બોધિસત્ત્વસ્ તૃણશયનમ્ આનીય શીતાભિર્ અદ્ભિઃ પરિષિચ્ય પ્રત્યાગતપ્રાણાં સમાશ્વાસયન્ન્ ઉવાચ ।
સહસૈવ ન તે મદ્રિ દુઃખમ્ આખ્યાતવાન્ અહમ્ ।
ન હિ સંભાવ્યતે ધૈર્યં મનસિ સ્નેહદુર્બલે

જરાદારિદ્ર્યદુઃખાર્તો બ્રાહ્મણો મામ્ ઉપાગમત્ ।
તસ્મૈ દત્તૌ મયા પુત્રૌ સમાશ્વસિહિ મા શુચઃ

માં પશ્ય મદ્રિ મા પુત્રૌ પરિદેવીશ્ ચ દેવિ મા ।
પુત્રશોકસશલ્યે મે પ્રહાર્ષીર્ ઇવ મા હૃદિ

યાચિતેન કથં શક્યં ન દાતુમ્ અપિ જીવિતમ્ ।
અનુમોદસ્વ તદ્ ભદ્રે પુત્રદાનમ્ ઇદં મમ

તચ્ છ્રુત્વા મદ્રી પુત્રવિનાશશઙ્કાવ્યથિતહૃદયા પુત્રયોર્ જીવિતપ્રવૃત્તિશ્રવણાત્ પ્રતનૂભૂતશોકા પત્યુર્ અધૃતિપરિહારાર્થં પ્રમૃજ્ય નયને સવિસ્મયમ્ ઉદીક્ષમાણા ભર્તારમ્ ઉવાચ । આશ્ચર્યમ્ । કિં બહુના ।
નૂનં વિસ્મયવક્તવ્યચેતસો ઽપિ દિવૌકસઃ ।
યદ્ ઇત્ય્ અલબ્ધપ્રસરસ્ તવ ચેતસિ મત્સરઃ

તથા હિ દિક્ષુ પ્રસૃતપ્રતિસ્વનૈઃ સમન્તતો દૈવતદુન્દુભિસ્વનૈઃ ।
પ્રસક્તવિસ્પષ્ટપદાક્ષરં નભસ્ તવૈવ કીર્તિપ્રથનાદરાદ્ અભૂત્

પ્રકમ્પિશૈલેન્દ્રપયોધરા ધરા મદાદ્ ઇવાભૂદ્ અભિવૃદ્ધવેપથુઃ ।
દિવઃ પતદ્ભિઃ કુસુમૈશ્ ચ કાઞ્ચનૈઃ સવિદ્યુદુદ્દ્યોતમ્ ઇવાભવન્ નભઃ

તદ્ અલં શોકદૈન્યેન દત્ત્વા ચિત્તં પ્રસાદય ।
નિપાનભૂતો લોકાનાં દાતૈવ ચ પુનર્ ભવ

અથ શક્રો દેવેન્દ્રઃ ક્ષિતિતલચલનાદ્ આકમ્પિતે સુમેરૌ પર્વતરાજે કિમ્ ઇદમ્ ઇતિ સમુત્પન્નવિમર્શો વિસ્મયોત્ફુલ્લનયનેભ્યો લોકપાલેભ્યઃ પૃથિવીકમ્પકારણં વિશ્વંતરપુત્રદાનમ્ ઉપલભ્ય પ્રહર્ષવિસ્મયાઘૂર્ણિતમનાઃ પ્રભાતાયાં તસ્યાં રજન્યાં બ્રાહ્મણરૂપી વિશ્વંતરમ્ અર્થિવદ્ અભ્યગચ્છત્ । કૃતાતિથિસત્કારશ્ ચ બોધિસત્ત્વેન કેનાર્થ ઇત્ય્ ઉપનિમન્ત્રિતો ભાર્યામ્ એનમ્ અયાચત ।
મહાહ્રદેષ્વ્ અમ્ભ ઇવોપશોષં ન દાનધર્મઃ સમુપૈતિ સત્સુ ।
યાચે તતસ્ ત્વાં સુરસંનિભાર્યાં ભાર્યામ્ ઇમામ્ અર્હસિ નઃ પ્રદાતુમ્

અવિમના એવ તુ બોધિસત્ત્વસ્ તથેત્ય્ અસ્મૈ પ્રતિશુશ્રાવ ।
તતઃ સ વામેન કરેણ મદ્રીમ્ આદાય સવ્યેન કમણ્ડલું ચ ।
ન્યપાતયત્ તસ્ય જલં કરાગ્રે મનોભુવશ્ ચેતસિ શોકવહ્નિમ્

ચુકોપ મદ્રી ન તુ નો રુરોદ વિવેદ સા તસ્ય હિ તં સ્વભાવમ્ ।
અપૂર્વદુઃખાતિભરાતુરા તુ તં પ્રેક્ષમાણા લિખિતેવ તસ્થૌ

તદ્ દૃષ્ટ્વા પરમવિસ્મયાક્રાન્તહૃદયઃ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ તં મહાસત્ત્વમ્ અભિષ્ટુવન્ન્ ઉવાચ ।
અહો વિકૃષ્ટાન્તરતા સદસદ્ધર્મયોર્ યથા ।
શ્રદ્ધાતુમ્ અપિ કર્મેદં કા શક્તિર્ અકૃતાત્મનામ્

અવીતરાગેણ સતા પુત્રદારમ્ અતિપ્રિયમ્ ।
નિઃસઙ્ગમ્ ઇતિ દાતવ્યં કા નામેયમ્ ઉદાત્તતા

અસંશયં ત્વદ્ગુણરક્તસંકથૈઃ પ્રકીર્યમાણેષુ યશઃસુ દિક્ષુ તે ।
તિરોભવિષ્યન્ત્ય્ અપરા યશઃશ્રિયઃ પતંગતેજઃસુ યથાન્યદીપ્તયઃ

તસ્ય તે ઽભ્યનુમોદન્તે કર્મેદમ્ અતિમાનુષમ્ ।
યક્ષગન્ધર્વભુજગાસ્ ત્રિદશાશ્ ચ સવાસવાઃ

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા શક્રઃ સ્વમ્ એવ વપુર્ અભિજ્વલદ્ આસ્થાય શક્રો ઽહમ્ અસ્મીતિ ચ નિવેદ્યાત્માનં બોધિસત્ત્વમ્ ઉવાચ ।
તુભ્યમ્ એવ પ્રયચ્છામિ મદ્રીં ભાર્યામ્ ઇમામ્ અહમ્ ।
વ્યતીત્ય ન હિ શીતાંશું ચન્દ્રિકા સ્થાતુમ્ અર્હતિ

દત્તાપિ ચ શૃગાલસ્ય સિંહભાર્યા કિમ્ અસ્ય સા ।
સિંહસ્યૈવ હિ સા ભાર્યા ધીરા યચ્છન્તિ યાચિતાઃ

વિશિષ્ટમધ્યહીનાનાં સમચિત્તા જિનાઙ્કુરાઃ ।
તસ્માદ્ અનુમતા લોકે [......]ન તુ કર્મણા

તન્ મા ચિન્તાં પુત્રયોર્ વિપ્રયોગાદ્ રાજ્યભ્રંશાન્ મા ચ સંતાપમ્ આગાઃ ।
સાર્ધં તાભ્યામ્ અભ્યુપેતઃ પિતા તે કર્તા રાજ્યં ત્વત્સનાથં સનાથમ્