જાતકમાલા · અધ્યાય 8

તદ્ એવં તપોવનસ્થાનામ્ અપ્ય્ અલંકારસ્ ત્યાગશૌર્યં પ્રાગ્ એવ ગૃહસ્થાનામ્ ઇતિ
ત્યાગશૌર્યેણાલંકર્તવ્ય એવાત્મા સત્પુરુષેણેતિ દાનપતિસંવર્ણનાયામ્ ઉપનેયં લોભદ્વેષબાલવિગર્હાયાં કલ્યાણમિત્રસંપર્કગુણે સંતોષકથાયાં તથાગતમાહાત્મ્યે ચૈવં પૂર્વજન્મસ્વ્ અપિ સુભાષિતરત્નાતિશયાકરઃ સ ભગવાન્ પ્રાગ્ એવાભિસંબુદ્ધ ઇતિ ॥
અગસ્ત્યજાતકં સપ્તમમ્ ॥
8. મૈત્રીબલજાતકમ્
ન પરદુઃખાતુરાઃ સ્વસુખમ્ અવેક્ષન્તે મહાકારુણિકાઃ ॥
તદ્યથાનુશ્રૂયતે । બોધિસત્ત્વઃ કિલ સ્વમાહાત્મ્યકારુણ્યાભિપ્રપન્નજગત્પરિત્રાણાધ્યાશયઃ પ્રદાનદમસંયમસૌરત્યાદિભિર્ લોકાનુગ્રહાનુકૂલૈર્ ગુણાતિશયૈર્ અભિવર્ધમાનઃ સર્વસત્ત્વમૈત્રમના મૈત્રીબલો નામ રાજા બભૂવ ।
દુઃખં સુખં વા યદ્ અભૂત્ પ્રજાનાં તસ્યાપિ રાજ્ઞસ્ તદ્ અભૂત્ તથૈવ ।
અતઃ પ્રજારક્ષણદક્ષિણો ઽસૌ શસ્ત્રં ચ શાસ્ત્રં ચ પરામમર્શ

નરેન્દ્રચૂડાધૃતશાસનસ્ય તસ્ય ત્વ્ અલંકારવદ્ આસ શસ્ત્રમ્ ।
વિસ્પષ્ટરૂપં દદૃશે ચ શાસ્ત્રં નયેષુ લોકસ્ય હિતોદયેષુ

વિનિગ્રહપ્રગ્રહયોઃ પ્રવૃત્તિર્ ધર્મોપરોધં ન ચકાર તસ્ય ।
હિતાશયત્વાન્ નયનૈપુણાચ્ ચ પરીક્ષકસ્યેવ પિતુઃ પ્રજાસુ

તસ્યૈવં ધર્મેણ પ્રજાઃ પાલયતઃ સત્યત્યાગોપશમપ્રજ્ઞાદિભિશ્ ચ પરહિતપરિણામનાત્ સવિશેષોદાત્તક્રમૈર્ બોધિસંભારવિધિભિર્ અભિવર્ધમાનસ્ય કદા ચિત્ કસ્મિંશ્ ચિદ્ અપરાધે યક્ષાણામ્ અધિપતિના સ્વવિષયાત્ પ્રવ્રાજિતા ઓજોહારાઃ પઞ્ચ યક્ષાઃ પરવધદક્ષાસ્ તદ્વિષયમ્ અભિજગ્મુઃ । વ્યપગતસર્વોપદ્રવત્વાચ્ ચ નિત્યપ્રવૃત્તવિવિધોત્સવં પરયા સંપદા સમુપેતરૂપં પ્રમુદિતતુષ્ટપુષ્ટજનમ્ અભિસમીક્ષ્ય તં વિષયં તદ્વિષયનિવાસિનાં પુરુષાણામ્ ઓજાંસ્ય્ અપહર્તુમ્ એષામ્ અભિલાષો બભૂવ ।
તે પરેણાપિ યત્નેન સંપ્રવૃત્તાઃ સ્વકર્મણિ ।
નૈવ તદ્વિષયસ્થાનાં હર્તુમ્ ઓજઃ પ્રસેહિરે

તસ્ય પ્રભાવાતિશયાન્ નૃપસ્ય મમેતિ યત્રૈવ બભૂવ બુદ્ધિઃ ।
સૈવાસ્ય રક્ષા પરમાસ તસ્માદ્ ઓજાંસિ હર્તું ન વિષેહિરે તે

યદા ચ પરમ્ અપિ પ્રયત્નં કુર્વન્તો નૈવ શક્નુવન્તિ સ્મ કસ્ય ચિત્ તદ્વિષયનિવાસિન ઓજો ઽપહર્તુમ્ અથૈષાં પરસ્પરમ્ અવેક્ષ્યૈતદ્ અભૂત્ । કિં નુ ખલ્વ્ ઇદં માર્ષાઃ ।
અસ્મત્પ્રભાવપ્રતિઘાતયોગ્યા વિદ્યાતપઃસિદ્ધિમયા વિશેષાઃ ।
ન સન્તિ ચૈષામ્ અથ ચાદ્ય સર્વે વ્યર્થાભિધાનત્વમ્ ઉપાગતાઃ સ્મઃ

અથ તે યક્ષા બ્રાહ્મણવર્ણમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્માય સમનુચરન્તો દદૃશુઃ પ્રત્યરણ્યચરમ્ અન્યતમં ગોપાલકં સશાદ્વલે છાયાદ્રુમમૂલે સોપાનત્કં સંનિષણ્ણં સપલ્લવૈર્ વનતરુકુસુમૈર્ વિરચિતાં માલામ્ ઉદ્વહન્તં દક્ષિણતો વિન્યસ્તદણ્ડપરશુમ્ એકાકિનં રજ્જુવર્તનવ્યાપૃતં પ્રક્ષ્વેડિતવિલાસેન ગાયન્તમ્ આસીનં સમુપેત્ય ચૈનમ્ ઊચુઃ । ભો ગવાં સંરક્ષણાધિકૃત । એવં વિવિક્તે નિર્જનસંપાતે ઽસ્મિન્ન્ અરણ્યે વિચરન્ન્ એકાકી કથં ન બિભેષીતિ ॥ સ તાન્ ઉલ્લોક્યાબ્રવીત્ । કુતો વા ભેતવ્યમ્ ઇતિ ॥ યક્ષા ઊચુઃ । કિં ત્વયા ન શ્રુતપૂર્વા રક્ષસાં પિશાચાનાં વા નિસર્ગરૌદ્રા પ્રકૃતિઃ ।
સહાયમધ્યે ઽપિ હિ વર્તમાનો વિદ્યાતપઃસ્વસ્ત્યયનૈર્ ઉપેતઃ ।
યેભ્યઃ કથં ચિત્ પરિમોક્ષમ્ એતિ શૌર્યાદ્ અવજ્ઞાતભયો ઽપિ લોકઃ

તેભ્યો નૃમેદઃપિશિતાશનેભ્યઃ કથં ભયં તે ઽસ્તિ ન રાક્ષસેભ્યઃ ।
વિવિક્તગમ્ભીરભયાનકેષુ સહાયહીનસ્ય વનાન્તરેષુ

ઇત્ય્ ઉક્તે સ ગોપાલકઃ પ્રહસ્યૈનાન્ ઉવાચ ।
જનઃ સ્વસ્ત્યયનેનાયં મહતા પરિપાલ્યતે ।
દેવેન્દ્રૈર્ અપ્ય્ અશક્યો ઽયં કિં પુનઃ પિશિતાશનૈઃ

તેન ગેહ ઇવારણ્યે રાત્રાવ્ અપિ યથા દિવા ।
જનાન્ત ઇવ ચૈકો ઽપિ નિર્ભયો વિચરામ્ય્ અહમ્

અથૈનં તે યક્ષાઃ કૌતૂહલપ્રાબલ્યાત્ સાદરમ્ ઉપવત્સયન્ત ઇવોચુઃ । તત્ કથય કથય તાવદ્ ભદ્ર કીદૃશો ઽયં યુષ્માકં સ્વસ્ત્યયનવિશેષ ઇતિ ॥ સ તાન્ પ્રહસન્ન્ ઉવાચ । શ્રૂયતાં યાદૃશો ઽસ્માકમ્ અત્યદ્ભુતઃ સ્વસ્ત્યયનવિશેષઃ ।
કનકગિરિશિલાવિશાલવક્ષાઃ શરદમલેન્દુમનોજ્ઞવક્ત્રશોભઃ ।
કનકપરિઘપીનલમ્બબાહુર્ વૃષભનિભેક્ષણવિક્રમો નરેન્દ્રઃ

ઈદૃશો ઽસ્માકં સ્વસ્ત્યયનવિશેષ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સામર્ષવિસ્મયસ્ તાન્ યક્ષાન્ અવેક્ષમાણઃ પુનર્ ઉવાચ । આશ્ચર્યં બતેદમ્ ।
એવં પ્રકાશો નૃપતિપ્રભાવઃ કથં નુ વઃ શ્રોત્રપથં ન યાતઃ ।
અત્યદ્ભુતત્વાદ્ અથવા શ્રુતો ઽપિ ભવત્સુ વિપ્રત્યયતો ન રૂઢઃ

શઙ્કે ગુણાન્વેષણવિક્લવો વા દેશે જનો ઽસાવ્ અકુતૂહલો વા ।
વિવર્જિતો ભાગ્યપરિક્ષયાદ્ વા કીર્ત્યા નરેન્દ્રસ્ય યતો ઽભ્યુપૈથ

તદ્ અસ્તિ વો ભાગ્યશેષં યત્ તાદૃશાદ્ દેશકાન્તારાદ્ ઇહાગતાઃ સ્થ ॥ યક્ષા ઊચુઃ । ભદ્ર કિંકૃતો ઽયમ્ અસ્ય રાજ્ઞઃ પ્રભાવો યદ્ અસ્યામાનુષા ન પ્રસહન્તે વિષયનિવાસિનં જનં હિંસિતુમ્ ઇતિ । ગોપાલક ઉવાચ । સ્વમાહાત્મ્યાધિગતઃ પ્રભાવો ઽયમ્ અસ્માકં મહારાજસ્ય । પશ્યત બ્રાહ્મણાઃ ।
મૈત્રી તસ્ય બલં ધ્વજાગ્રશબલં ત્વ્ આચારમાત્રં બલં નાસૌ વેત્તિ રુષં ન ચાહ પરુષં સમ્યક્ ચ ગાં રક્ષતિ ।
ધર્મસ્ તસ્ય નયો ન નીતિનિકૃતિઃ પૂજાર્થમ્ અર્થઃ સતામ્ ઇત્ય્ આશ્ચર્યમયો ઽપિ દુર્જનધનં ગર્વં ચ નાલમ્બતે

એવમાદિગુણશતસમુદિતો ઽયમ્ અસ્માકં સ્વામી । તેનાસ્ય ન પ્રસહન્તે વિષયનિવાસિનં જનમ્ ઉપદ્રવાઃ । અપિ ચ કિયદ્ અહં વઃ શક્ષ્યામિ વક્તુમ્ । નૃપતિગુણશ્રવણકુતૂહલૈસ્ તુ ભવદ્ભિર્ નગરમ્ એવ યુક્તં પ્રવેષ્ટું સ્યાત્ । તત્ર હિ ભવન્તઃ સ્વધર્માનુરાગાદ્ વ્યવસ્થિતાર્યમર્યાદં નિત્યક્ષેમસુભિક્ષત્વાત્ પ્રમુદિતસમૃદ્ધમ્ અનુદ્ધતોદાત્તવેષમ્ અભ્યાગતાતિથિજનવિશેષવત્સલં નૃપતિગુણાક્ષિપ્તહૃદયં તત્કીર્ત્યાશ્રયાઃ સ્તુતીર્ મઙ્ગલમ્ ઇવ સ્વસ્ત્યયનમ્ ઇવ ચ પ્રહર્ષાદ્ અભ્યસ્યન્તં જનં દૃષ્ટ્વા રાજ્ઞો ગુણવિસ્તરમ્ અનુમાસ્યન્તે । સત્યાં ચ ગુણબહુમાનોદ્ભાવનાયાં તદ્દિદૃક્ષાયામ્ અવશ્યં તદ્ગુણપ્રત્યક્ષિણો ભવિષ્યથેતિ ॥ અથ તે યક્ષાઃ સ્વપ્રભાવપ્રતીઘાતાત્ તસ્મિન્ રાજનિ સા મર્ષહૃદયા ભાવપ્રયુક્તયાપિ યુક્તયા તયા તથ્યયા ગુણકથયા નૈવ માર્દવમ્ ઉપજગ્મુઃ ।
પ્રાયેણ ખલુ મન્દાનામ્ અમર્ષજ્વલિતં મનઃ ।
યસ્મિન્ વસ્તુનિ તત્કીર્ત્યા તદ્ વિશેષેણ દહ્યતે

પ્રદાનપ્રિયતાં તુ સમભિવીક્ષ્ય રાજ્ઞસ્ તે યક્ષાસ્ તદપકારચિકીર્ષવઃ સમભિગમ્ય રાજાનં સંદર્શનકાલે ભોજનમ્ અયાચન્ત ॥ અથ સ રાજા પ્રમુદિતમનાસ્ તદધિકૃતાન્ પુરુષાન્ સમાદિદેશ । ક્ષિપ્રમ્ અભિરુચિતં ભોજનં બ્રાહ્મણેભ્યો દીયતામ્ ઇતિ ॥ અથ તે યક્ષાઃ સમુપહૃતં રાજાર્હમ્ અપિ ભોજનં હરિતતૃણમ્ ઇવ વ્યાઘ્રા નૈવ પ્રત્યગૃહ્ણન્ નૈવંવિધં ભોજનં વયમ્ અશ્નીમ ઇતિ । તચ્ છ્રુત્વા સ રાજા સમભિગમ્યૈનાન્ અબ્રવીત્ । અથ કીદૃશં ભોજનં યુષ્માકમ્ ઉપશેતે । યાવત્ તાદૃશમ્ અન્વિષ્યતામ્ ઇતિ ॥ યક્ષા ઊચુઃ ।
અત્યક્તોષ્માણિ માંસાનિ નરાણાં રુધિરાણિ ચ ।
ઇત્ય્ અન્નપાનં પદ્માક્ષ યક્ષાનામ્ અક્ષતવ્રત

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દંષ્ટ્રાકરાલવદનાનિ દીપ્તપિઙ્ગલકેકરરૌદ્રનયનાનિ ચિપિટવિરૂપઘોણાનિ જ્વલદનલકપિલકેશશ્મશ્રૂણિ સજલજલધરાન્ધકારાકારાણિ વિકૃતભીષણાનિ સ્વાન્ય્ એવ વપૂંષિ પ્રત્યપદ્યન્ત । સમવેક્ષ્ય ચૈનાન્ સ રાજા પિશાચાઃ ખલ્વ્ ઇમે ન માનુષાસ્ તેનાસ્મદીયમ્ અન્નપાનં નાભિલષન્તીતિ નિશ્ચયમ્ ઉપજગામ ॥
અથ તસ્ય નરેન્દ્રસ્ય પ્રકૃત્યા કરુણાત્મનઃ ।
ભૂયસી કરુણા તેષુ સમભૂચ્ છુદ્ધચેતસઃ

કરુણૈકતાનહૃદયશ્ ચ તાન્ યક્ષાન્ અનુશોચન્ નિયતમ્ ઈદૃશમ્ અર્થં ચિન્તયામ્ આસ ।
દયાવતસ્ તાવદ્ ઇદમ્ અન્નપાનં સુદુર્લભમ્ ।
પ્રત્યહં ચ તદ્ અન્વેષ્યં કિં નુ દુઃખમ્ અતઃ પરમ્

નિર્દયસ્યાપ્ય્ અશક્તસ્ય વિઘાતૈકરસઃ શ્રમઃ ।
શક્તસ્યાપ્ય્ અહિતાભ્યાસાત્ કિં સ્વિત્ કષ્ટતરં તતઃ

એવંવિધાહારપરાયણાનાં કારુણ્યશૂન્યાશિવમાનસાનામ્ ।
પ્રેત્યેહ ચૈષાં દહતાં સ્વમ્ અર્થં દુઃખાનિ યાસ્યન્તિ કદા નુ નાશમ્

તત્ કથમ્ ઇદાનીમ્ અહમ્ એષામ્ આહારસંપાદનાદ્ એકાહમ્ અપિ તાવત્ પરહિંસાપ્રણયવિઘાતં કુર્યામ્ ।
ન હિ સ્મરામ્ય્ અર્થિતયાગતાનામ્ આશાવિપર્યાસહતપ્રભાણિ ।
હિમાનિલમ્લાપિતપઙ્કજાનાં સમાનદૈન્યાનિ મુખાનિ કર્તુમ્

ભવતુ । દૃષ્ટમ્ ।
સ્વતઃ શરીરાત્ સ્થિરપીવરાણિ દાસ્યામિ માંસાનિ સશોણિતાનિ ।
અતો ઽન્યથા કો હિ મમ ક્રમઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ આગતેષ્વ્ અર્થિષુ યુક્તરૂપઃ

સ્વયંમૃતાનાં હિ નિરૂષ્મકાણિ ભવન્તિ માંસાનિ વિશોણિતાનિ ।
પ્રિયાણિ ચૈષાં ન હિ તાનિ સમ્યગ્ બુભુક્ષયા પીડિતવિગ્રહાણામ્

જીવતો ઽપિ ચ કુતો ઽહમ્ અન્યસ્માન્ માંસમ્ આદાસ્યે મામ્ અભિગમ્ય ચૈતે તથૈવ ક્ષુત્તર્ષપરિક્ષામનયનવદના નિષ્ફલાશાપ્રણયત્વાદ્ અધિકતરવિઘાતાતુરમનસઃ કથં નામ પ્રતિયાસ્યન્તિ । તદ્ ઇદમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલમ્ ।
દુષ્ટવ્રણસ્યેવ સદાતુરસ્ય કડેવરસ્યાસ્ય રુજાકરસ્ય ।
કરોમિ કાર્યાતિશયોપયોગાદ્ અત્યર્થરમ્યં પ્રતિકારખેદમ્

ઇતિ વિનિશ્ચિત્ય સ રાજા પ્રહર્ષોદ્ગમાત્ સ્ફીતીકૃતનયનવદનશોભઃ સ્વશરીરમ્ ઉપદર્શયંસ્ તાન્ યક્ષાન્ ઉવાચ ।
અમૂનિ માંસાનિ સશોણિતાનિ ધૃતાનિ લોકસ્ય હિતાર્થમ્ એવ ।
યદ્ય્ આતિથેયત્વમ્ ઉપેયુર્ અદ્ય મહોદયઃ સો ઽભ્યુદયો મમ સ્યાત્

અથ તે યક્ષા જાનન્તો ઽપિ રાજ્ઞસ્ તસ્યાધ્યાશયમ્ અત્યદ્ભુતત્વાદ્ અશ્રદ્દધાના રાજાનમ્ ઊચુઃ ।
અર્થિનાત્મગતે દુઃખે યાચ્ઞાદૈન્યેન દર્શિતે ।
જ્ઞાતુમ્ અર્હતિ દાતૈવ પ્રાપ્તકાલમ્ અતઃ પરમ્

અથ સ રાજા ઽનુમતમ્ ઇદમ્ એષામ્ ઇતિ પ્રમુદિતમનાઃ સિરામોક્ષણાર્થં વૈદ્યા આજ્ઞાપ્યન્તામ્ ઇતિ સમાદિદેશ ॥ અથ તસ્ય રાજ્ઞો ઽમાત્યાઃ સ્વમાંસશોણિતપ્રદાનવ્યવસાયમ્ અવેત્ય સસંભ્રમામર્ષવ્યાકુલહૃદયા વ્યક્તમ્ ઈદૃશં કં ચિદ્ અર્થં સ્નેહવશાદ્ ઊચુઃ । નાર્હતિ દેવઃ પ્રદાનહર્ષાતિરભસાદ્ અનુરક્તાનાં પ્રજાનાં હિતાહિતક્રમમ્ અનવેક્ષિતુમ્ । ન ચૈતદ્ અવિદિતં દેવસ્ય યથા
યદ્ યત્ પ્રજાનામ્ અહિતોદયાય તત્ તત્ પ્રિયં માનદ રાક્ષસાનામ્ ।
પરોપરોધાર્જિતવૃત્તિતુષ્ટિર્ એવંસ્વભાવાનઘ જાતિર્ એષામ્

સુખેષ્વ્ અસક્તશ્ ચ બિભર્ષિ દેવ રાજ્યશ્રિયં લોકહિતાર્થમ્ એવ ।
સ્વમાંસદાનવ્યવસાયમ્ અસ્માત્ સ્વનિશ્ચયોન્માર્ગમ્ ઇમં વિમુઞ્ચ

અસંશયં ન પ્રસહન્ત એતે ત્વદ્વીર્યગુપ્તં નરવીર લોકમ્ ।
અનર્થપાણ્ડિત્યહતાસ્ તથા હિ નયેન વાઞ્છન્ત્ય્ અનયં પ્રજાનામ્

મેદોવસાદ્યૈસ્ ત્રિદશા મખેષુ પ્રીતિં હુતાશાભિહુતૈર્ વ્રજન્તિ ।
સત્કારપૂતં ભવદીયમ્ અન્નં સંપન્નમ્ એષાં કિલ નૈવ રુચ્યમ્

કામં નાસ્મદ્વિધજનાધેયબુદ્ધયો દેવપાદાઃ સ્વકાર્યાનુરાગસ્ ત્વ્ અયમ્ અસ્માન્ એવમ્ ઉપચારપથાદ્ ભ્રંશયતિ । પઞ્ચાનામ્ અમીષામ્ અર્થે સકલં જગદ્ અનાથીકર્તવ્યમ્ ઇતિ કો ઽયં ધર્મમાર્ગો દેવસ્ય । અપિ ચ । કિંકૃતેયમ્ અસ્માસ્વ્ એવં નિષ્પ્રણયતા કેન વાસ્માકં સ્વામ્યર્થે વિનિયોજ્યમાનાનિ વિનિગૂઢપૂર્વાણિ માંસશોણિતાનિ યદ્ અપરિક્ષીણેષ્વ્ એવામીષુ સ્વાનિ દેવો દાતુમ્ ઇચ્છતીતિ ॥ અથ સ રાજા તાન્ અમાત્યાન્ ઉવાચ ।
સંવિદ્યમાનં નાસ્તીતિ બ્રૂયાદ્ અસ્મદ્વિધઃ કથમ્ ।
ન દદામીત્ય્ અસભ્યં વા વિસ્પષ્ટમ્ અપિ યાચિતઃ

ધર્મવ્યવસ્થાસુ પુરઃસરઃ સન્ સ્વયં વ્રજેયં યદિ કાપથેન ।
અસ્મદ્ગતાચારપથાનુગાનાં ભવેદ્ અવસ્થા મમ કા પ્રજાનામ્

યતઃ પ્રજા એવ સમીક્ષમાણઃ સારં શરીરાદ્ અહમ્ ઉદ્ધરિષ્યે ।
કશ્ ચ પ્રભાવો જગદર્થસાધુર્ માત્સર્યહાર્યાલ્પહૃદો મમ સ્યાત્

યદ્ અપિ ચાસ્મત્પ્રેમબહુમાનાવર્જિતં પ્રણયવિશ્રમ્ભગર્ભમ્ અભિધીયતે ભવદ્ભિઃ કિંકૃતેયમ્ અસ્માસ્વ્ એવં નિષ્પ્રણયતા યદ્ અપરિક્ષીણેષ્વ્ એવ નો માંસશોણિતેષુ સ્વાનિ દેવો દાતુમ્ ઇચ્છતીત્ય્ અત્ર વો ઽનુનેષ્યામિ । ન ખલુ મે યુષ્માસુ પ્રતિહતવિષયઃ પ્રણયમાર્ગો વિશ્રમ્ભવિરહાત્ પરિશઙ્કાગહનદુરવગાહો વા । કિં તુ
ધને તનુત્વં ક્રમશો ગતે વા ભાગ્યાનુવૃત્ત્યા ક્ષયમ્ આગતે વા ।
વિજૃમ્ભમાણપ્રણયઃ સુહૃત્સુ શોભેત ન સ્ફીતધનઃ કૃશેષુ

વિવર્ધિતેષ્વ્ અર્થિજનાર્થમ્ એવ સંવિદ્યમાનેષુ ચ મે બૃહત્સુ ।
ગાત્રેષુ માંસોપચયોન્નતેષુ યુષ્માસ્વ્ અપિ સ્યાત્ પ્રણયો વિરૂપઃ

અસંસ્તુતાનામ્ અપિ ચ ક્ષમેય પીડાં કથં કૈવ કથા ભવત્સુ ।
સ્વાન્ય્ એવ માંસાનિ યતો ઽસ્મિ દિત્સુર્ માં ચૈવ યાચન્ત ઇમે ન યુષ્માન્

તદ્ અલમ્ અસ્મદતિસ્નેહાદ્ ધર્મવિઘ્નનિઃસાધ્વસતયા । અનુચિતઃ ખલ્વ્ અયમ્ અત્રભવતામ્ અસ્મદર્થેષુ સમુદાચારઃ । મીમાંસિતવ્યમ્ અપિ ચ તાવદ્ એતત્ સ્યાત્ ।
સ્વાર્થમ્ અન્નાદિ દિત્સન્તં કથં સ્યાત્ પ્રતિષેધયન્ ।
સાધુવૃત્તિર્ અસાધુર્ વા પ્રાગ્ એવૈવંવિધં વિધિમ્

તદ્ અલમ્ અનેનાત્ર વો નિર્બન્ધેન । ન્યાયોપપરીક્ષયા ક્રિયતામ્ અસ્મત્સાચિવ્યસદૃશમ્ ઉન્માર્ગાવરણં મનસઃ । અનુમોદનાનુગુણવચસઃ ખલ્વ્ અત્રભવન્તઃ શોભેરન્ નૈવમ્ અધીરનયનાઃ । કુતઃ ।
નૈકોપયોગસ્ય ધનસ્ય તાવન્ ન પ્રત્યહં યાચનકા ભવન્તિ ।
એવંવિધસ્ ત્વ્ અર્થિજનો ઽધિગન્તું ન દૈવતારાધનયાપિ શક્યઃ

એવંવિધે ચાર્થિજને ઽભ્યુપેતે દેહે વિનાશિન્ય્ અસુખાસ્પદે ચ ।
વિમર્શમાર્ગો ઽપ્ય્ અનુદાત્તતા સ્યાન્ માત્સર્યદૈન્યં તુ પરા તમિસ્રા

તન્ ન માં વારયિતુમ્ અર્હન્ત્ય્ અત્રભવન્ત ઇત્ય્ અનુનીય સ રાજા સ્વાં પર્ષદમ્ આહૂય વૈદ્યાન્ પઞ્ચ સિરાઃ સ્વશરીરે મોક્ષયિત્વા તાન્ યક્ષાન્ ઉવાચ ।
ધર્મકર્મણિ સાચિવ્યં પ્રીતિં ચ પરમાં મમ ।
ભવન્તઃ કર્તુમ્ અર્હન્તિ દેહસ્યાસ્ય પ્રતિગ્રહાત્

તે તથેત્ય્ ઉક્ત્વાઞ્જલિપુટૈર્ એવ રાજ્ઞો રક્તચન્દનરસાભિતામ્રં રુધિરં પાતુમ્ ઉપચક્રમિરે ।
સ પીયમાનક્ષતજઃ ક્ષિતીશઃ ક્ષપાચરૈર્ હેમવપુશ્ ચકાશે ।
સંધ્યાનુરક્તૈર્ જલભારનમ્રૈઃ પયોધરૈર્ મેરુર્ ઇવોપગૂઢઃ

પ્રીતિપ્રકર્ષાદ્ ધૃતિસંપદા ચ વપુર્ગુણાદ્ એવ ચ તસ્ય રાજ્ઞઃ ।
મમ્લૌ ન ગાત્રં ન મુમૂર્છ ચેતઃ સંચિક્ષિયે ન ક્ષતજં ક્ષરદ્ વા

વિનીતતર્ષક્લમાસ્ તુ તે યક્ષાઃ પર્યાપ્તમ્ અનેનેતિ રાજાનમ્ ઊચુઃ ॥
અનેકદુઃખાયતને શરીરે સદા કૃતઘ્ને ઽપિ નરાધિપસ્ય ।
ગતે ઽર્થિસંમાનનસાધનત્વં હર્ષાનુકૂલં ગ્રહણં બભૂવ

અથ સ રાજા પ્રહર્ષપ્રબોધાદ્ અધિકતરનયનવદનપ્રસાદો નીલોત્પલદલનીલવિમલપત્ત્રં રત્નપ્રભોદ્ભાસુરરુચિરત્સરું નિશિતં નિસ્ત્રિંશમ્ આદાય સ્વમાંસાનિ ચ્છિત્ત્વા ચ્છિત્ત્વા તેભ્યઃ પ્રાયચ્છત્ ।
હ્રિયમાણાવકાશં તુ દાનપ્રીત્યા પુનઃ પુનઃ ।
ન પ્રસેહે મનસ્ તસ્ય ચ્છેદદુઃખં વિગાહિતુમ્

આકૃષ્યમાણં શિતશસ્ત્રપાતૈઃ પ્રીત્યા પુનર્ દૂરમ્ અપાસ્યમાનમ્ ।
ખેદાલસત્વાદ્ ઇવ તસ્ય દુઃખં મનઃસમુત્સર્પણમન્દમ્ આસીત્

સ પ્રીતિમાન્ એવ નિશાચરાંસ્ તાન્ સંતર્પયન્ સ્વૈઃ પિશિતૈસ્ તથાસ ।
ક્રૂરાણિ તેષામ્ અપિ માનસાનિ યેનાસુર્ આવિષ્કૃતમાર્દવાનિ

ધર્મપ્રિયત્વાત્ કરુણાવશાદ્ વા ત્યજન્ પરાર્થે પ્રિયમ્ આત્મદેહમ્ ।
દ્વેષાગ્નિદગ્ધાન્ય્ અપિ માનસાનિ પ્રસાદસાવર્ણ્યનવાનિ કુર્યાત્

અથ તે યક્ષાસ્ તં રાજાનં સ્વમાંસોત્કર્તનપરં તથૈવાસ્ખલિતવદનપ્રસાદમ્ અવિકમ્પ્યમાનં માંસચ્છેદવેદનાભિર્ અભિવીક્ષ્ય પરં પ્રસાદં વિસ્મયં ચોપજગ્મુઃ ।
આશ્ચર્યમ્ અદ્ભુતમ્ અહો બત કિં સ્વિદ્ એતત્ સત્યં ન વેતિ સમુદીર્ણવિચારહર્ષાઃ ।
રાજન્ય્ અમર્ષમ્ ઉપમૃદ્ય મનઃપ્રસાદં તત્સંસ્તુતિપ્રણતિભિઃ પ્રથયાં બભૂવુઃ

અલમ્ અલં દેવ । વિરમ્યતાં સ્વશરીરપીડાપ્રસઙ્ગાત્ । સંતર્પિતાઃ સ્મસ્ તવાનયાત્યદ્ભુતયા યાચનકજનમનોહરયા પ્રતિપત્ત્યેતિ સસંભ્રમાઃ સપ્રણામં વિનિવાર્ય રાજાનં પ્રસાદાશ્રુપરિષિક્તવદનાઃ સબહુમાનમ્ ઉદીક્ષમાણાઃ પુનર્ ઊચુઃ ।
સ્થાને ભક્તિવશેન ગચ્છતિ જનસ્ ત્વત્કીર્તિવાચાલતાં સ્થાને શ્રીઃ પરિભૂય પઙ્કજવનં ત્વત્સંશ્રયશ્લાઘિની ।
વ્યક્તં શક્રસનાથતામ્ અપિ ગતા ત્વદ્વીર્યગુપ્તામ્ ઇમાં દ્યૌઃ પશ્યત્ય્ ઉદિતસ્પૃહા વસુમતીં નો ચેદ્ અહો વઞ્ચ્યતે

કિં બહુના । એવંવિધજનાભ્યુપપન્નઃ સભાગ્યઃ ખલુ મનુષ્યલોકઃ । યુષ્મદાયાસાભ્યનુમોદનાત્ તુ વયમ્ અત્ર દગ્ધાઃ । ભવદ્વિધજનાપાશ્રયાચ્ છક્ય ઇત્થંગતૈર્ અપ્ય્ આત્મા સમુદ્ધર્તુમ્ ઇતિ સ્વદુષ્કૃતપ્રતીકારાશયા પૃચ્છામઃ ।
અનાદૃત્ય સુખપ્રાપ્તામ્ અનુરક્તાં નૃપશ્રિયમ્ ।
કિં તદ્ અત્યદ્ભુતં સ્થાનં પથાનેન યદ્ ઇચ્છસિ

સર્વક્ષિતિપતિત્વં નુ ધનેશત્વમ્ અથેન્દ્રતામ્ ।
બ્રહ્મભૂયં વિમોક્ષં વા તપસાનેન કાઙ્ક્ષસિ

અસ્ય હિ વ્યવસાયસ્ય ન દૂરતરમ્ ઈપ્સિતમ્ ।
શ્રોતવ્યં ચેત્ તદ્ અસ્માભિર્ વક્તુમ્ અર્હતિ નો ભવાન્

રાજોવાચ । શ્રૂયતાં યદર્થો ઽયં મમાભ્યુદ્યમઃ ।
પ્રયત્નલભ્યા યદ્ અયત્નનાશિની ન તૃપ્તિસૌખ્યાય કુતઃ પ્રશાન્તયે ।
ભવાશ્રયા સંપદ્ અતો ન કામયે સુરેન્દ્રલક્ષ્મીમ્ અપિ કિં બતેતરામ્

ન ચાત્મદુઃખક્ષયમાત્રકેણ મે પ્રયાતિ સંતોષપથેન માનસમ્ ।
અમૂન્ અનાથાન્ અભિવીક્ષ્ય દેહિનઃ પ્રસક્તતીવ્રવ્યસનશ્રમાતુરાન્

અનેન પુણ્યેન તુ સર્વદર્શિતામ્ અવાપ્ય નિર્જિત્ય ચ દોષવિદ્વિષઃ ।
જરારુજામૃત્યુમહોર્મિસંકુલાત્ સમુદ્ધરેયં ભવસાગરાજ્ જગત્

અથ તે યક્ષાઃ પ્રસાદસંહૃષિતતનૂરુહાઃ પ્રણમ્ય રાજાનમ્ ઊચુઃ । ઉપપન્નરૂપમ્ એવંવિધસ્ય વ્યવસાયાતિશયસ્યેદં કર્મ । તન્ ન દૂરે ભવદ્વિધાનામ્ અભિપ્રાયસંપદ્ ઇતિ નિશ્ચિતમનસો વિજ્ઞાપયામ્ આસુઃ ।
કામં લોકહિતાયૈવ તવ સર્વો ઽયમ્ ઉદ્યમઃ ।
સ્વહિતાત્યાદરસ્ ત્વ્ એષ સ્મર્તુમ્ અર્હસિ નસ્ તદા

અજ્ઞાનાચ્ ચ યદ્ અસ્માભિર્ એવમ્ આયાસિતો ભવાન્ ।
સ્વમ્ અપ્ય્ અર્થમ્ અપશ્યદ્ભિર્ મૃષ્યતામ્ એવ તચ્ ચ નઃ

આજ્ઞામ્ અપિ ચ તાવન્ નસ્ ત્વમ્ અનુગ્રહપદ્ધતિમ્ ।
સચિવાનામ્ ઇવ સ્વેષાં વિશ્રબ્ધં દાતુમ્ અર્હસિ

અથ સ રાજા પ્રસાદમૃદૂકૃતહૃદયાન્ મત્વૈનાન્ ઉવાચ । ઉપકારઃ ખલ્વ્ અયં નાયાસો મમેત્ય્ અલમ્ અત્રાક્ષમાશઙ્કયા । અપિ ચ ।
એવંવિધે ધર્મપથે સહાયાન્ કિં વિસ્મરિષ્યામ્ય્ અધિગમ્ય બોધિમ્ ।
યુષ્માકમ્ એવ પ્રથમં કરિષ્યે વિમોક્ષધર્મામૃતસંવિભાગમ્

અસ્મત્પ્રિયં ચાભિસમીક્ષમાણૈર્ હિંસા ભવદ્ભિર્ વિષવદ્ વિવર્જ્યા ।
લોભઃ પરદ્રવ્યપરિગ્રહેષુ વાગ્ ગર્હિતા મદ્યમયશ્ ચ પાપ્મા

અથ તે યક્ષાસ્ તથેત્ય્ અસ્મૈ પ્રતિશ્રુત્ય પ્રણમ્ય પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ચૈનં તત્રૈવાન્તર્દધિરે । સ્વમાંસશોણિતપ્રદાનનિશ્ચયસમકાલમ્ એવ તુ તસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય
વિકમ્પમાના બહુધા વસુંધરા વિઘૂર્ણયામ્ આસ સુવર્ણપર્વતમ્ ।
પ્રસસ્વનુર્ દુન્દુભયશ્ ચ તદ્ગતા દ્રુમાશ્ ચ પુષ્પં સસૃજુર્ વિકમ્પનાત્

તદ્ અભ્રવદ્ વ્યોમનિ મારુતેરિતં પતત્રિસેનેવ વિતાનવત્ ક્વ ચિત્ ।
વિસૃત્ય માલા ગ્રથિતેવ કુત્ર ચિત્ સમં સમન્તાન્ નૃપતેર્ વ્યકીર્યત

નિવારયિષ્યન્ન્ ઇવ મેદિનીપતિં સમુદ્ધતાવેગતયા મહાર્ણવઃ ।
જલૈઃ પ્રકૃત્યભ્યધિકક્રમસ્વનૈઃ પ્રયાણસૌજસ્કવપુર્ વ્યરોચત

કિમ્ એતદ્ ઇત્ય્ આગતસંભ્રમસ્ તતઃ સુરાધિપસ્ તસ્ય વિચિન્ત્ય કારણમ્ ।
નૃપાત્યયાશઙ્કિતતૂર્ણમ્ આયયૌ નૃપાલયં શોકભયાકુલાકુલમ્

તથાગતસ્યાપિ તુ તસ્ય ભૂપતેર્ મુખપ્રસાદાત્ સવિશેષવિસ્મયઃ ।
ઉપેત્ય તત્કર્મ મનોજ્ઞયા ગિરા પ્રસાદસંહર્ષવશેન તુષ્ટુવે

અહો પ્રકર્ષો બત સજ્જનસ્થિતેર્ અહો ગુણાભ્યાસવિધેર્ ઉદાત્તતા ।
અહો પરાનુગ્રહપેશલા મતિસ્ ત્વદર્પણાન્ નાથવતી બત ક્ષિતિઃ