જાતકમાલા · અધ્યાય 11

એવં રાજાવવાદે ઽપિ વાચ્યમ્ । ધર્માભ્યાસઃ પ્રજાનાં ભૂતિમ્ આવહતીતિ ધર્માનુવર્તિના ભૂતિકામેન ભવિતવ્યમ્ ઇત્ય્ એવમ્ અપ્ય્ ઉપનેયમ્ ॥ ન પશુહિંસા કદા ચિદ્ અભ્યુદયાય દાનદમસંયમાદયસ્ ત્વ્ અભ્યુદયાયેતિ તદર્થિના દાનાદિપરેણ ભવિતવ્યમ્ ઇત્ય્ એવમ્ અપિ વાચ્યમ્ ॥ લોકાર્થચર્યાપ્રવણમતિર્ એવં પૂર્વજન્મસ્વ્ અપિ સ ભગવાન્ ઇતિ તથાગતવર્ણે ઽપિ વાચ્યમ્ ॥
યજ્ઞજાતકં દશમમ્ ॥
ઉદ્દાનમ્ ॥
વ્યાઘ્રી શિબિઃ કોશલેશઃ શ્રેષ્ઠિનૌ શશ એવ ચ ।
અગસ્ત્યમાંસદૌ વિશ્વન્તરયજ્ઞવિદૌ તથા ॥
પ્રથમો વર્ગઃ ॥
11. શક્રજાતકમ્
આપદ્ અપિ મહાત્મનામ્ ઐશ્વર્યસંપદ્ વા સત્ત્વેષ્વ્ અનુકમ્પાં ન શિથિલીકરોતિ ॥
તદ્યથાનુશ્રૂયતે । બોધિસત્ત્વઃ કિલાનલ્પકાલસ્વભ્યસ્તપુણ્યકર્મા સાત્મીભૂતપ્રદાનદમસંયમકરુણઃ પરહિતનિરતક્રિયાતિશયઃ કદા ચિચ્ છક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો બભૂવ ॥
સુરેન્દ્રલક્ષ્મીર્ અધિકં રરાજ તત્સંશ્રયાત્ સ્ફીતતરપ્રભાવા ।
હર્મ્યે સુધાસેકનવાઙ્ગરાગે નિષક્તરૂપા શશિનઃ પ્રભેવ

યસ્યાઃ કૃતે દિતિસુતા રભસાગતાનિ દિઙ્નાગદન્તમુસલાન્ય્ ઉરસાભિજગ્મુઃ ।
સા ભાગ્યવિસ્તરસુખોપનતાપિ તસ્ય લક્ષ્મીર્ ન દર્પમલિનં હૃદયં ચકાર

તસ્ય દિવસ્પૃથિવ્યોઃ સમ્યક્પરિપાલનોપાર્જિતાં સર્વલોકાન્તવ્યાપિનીં કીર્તિસંપદં તાં ચ લક્ષ્મીમ્ અત્યદ્ભુતામ્ અમૃષ્યમાણા દૈત્યગણાઃ કલ્પનાટોપભીષણતરદ્વિરદરથતુરગપદાતિના ક્ષુભિતસાગરઘોરનિર્ઘોષેણ જાજ્વલ્યમાનવિમલપ્રહરણાવરણદુર્નિરીક્ષ્યેણ મહતા બલકાયેન યુદ્ધાયૈનમ્ અભિજગ્મુઃ ।
ધર્માત્મનો ઽપિ તુ સ તસ્ય પરાવલેપઃ ક્રીડાવિઘાતવિરસં ચ ભયં જનસ્ય ।
તેજસ્વિતાનયપથોપનતઃ ક્રમશ્ ચ યુદ્ધોદ્ધવાભિમુખતાં હૃદયસ્ય ચક્રુઃ

અથ સ મહાસત્ત્વસ્ તુરગવરસહસ્રયુક્તમ્ અભ્યુચ્છ્રિતાર્હદ્વસનચિહ્નરુચિરધ્વજં વિવિધમણિરત્નદીપ્તિવ્યવભાસિતમ્ અભિજ્વલદ્વપુષં કલ્પનાવિભાગોપનિયતનિશિતજ્વલિતવિવિધાયુધવિરાજિતોભયપાર્શ્વં પાણ્ડુકમ્બલિનં હૈમં રથવરમ્ અભિરુહ્ય મહતા હસ્ત્યશ્વરથપદાતિચિત્રેણ દેવાનીકેન પરિવૃતસ્ તદ્ અસુરસૈન્યં સમુદ્રતીરાન્ત એવ પ્રત્યુજ્જગામ ॥
અથ પ્રવવૃતે તત્ર ભીરૂણાં ધૃતિદારણઃ ।
અન્યોન્યાયુધનિષ્પેષજર્જરાવરણો રણઃ

તિષ્ઠ નૈવં ઇતઃ પશ્ય ક્વેદાનીં મમ મોક્ષ્યસે ।
પ્રહરાયં ન ભવસીત્ય્ એવં તે ઽન્યોન્યમ્ આર્દયન્

તતઃ પ્રવૃત્તે તુમુલે સ્ફૂર્જત્પ્રહરણે રણે ।
પટહધ્વનિતોત્ક્રુષ્ટૈઃ ફલતીવ નભસ્તલે

દાનગન્ધોદ્ધતામર્ષેષ્વ્ આપતત્સુ પરસ્પરમ્ ।
યુગાન્તવાતાકલિતશૈલભીમેષુ દન્તિષુ

વિદ્યુલ્લોલપતાકેષુ પ્રસૃતેષુ સમન્તતઃ ।
રથેષુ પટુનિર્ઘોષેષૂત્પાતામ્બુધરેષ્વ્ ઇવ

પાત્યમાનધ્વજચ્છત્ત્રશસ્ત્રાવરણમૌલિષુ ।
દેવદાનવવીરેષુ શિતૈર્ અન્યોન્યસાયકૈઃ

અથ પ્રતપ્તા સુરશત્રુસાયકૈર્ ભયાત્ પ્રદુદ્રાવ સુરેન્દ્રવાહિની ।
રથેન વિષ્ટભ્ય બલં તુ વિદ્વિષાં સુરેન્દ્ર એકઃ સમરે વ્યતિષ્ઠત

અત્યુદીર્ણં ત્વ્ આસુરં બલમ્ અતિહર્ષાત્ પટુતરોત્ક્રુષ્ટક્ષ્વેડિતસિંહનાદમ્ અભિપતદ્ અભિવીક્ષ્ય માતલિર્ દેવેન્દ્રસારથિઃ સ્વં ચ બલં પલાયનપરાયણમ્ અવેત્યાપયાનમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલમ્ ઇતિ દેવાધિપતેઃ સ્યન્દનમ્ આવર્તયામ્ આસ ॥ અથ શક્રો દેવેન્દ્રઃ સમુત્પતતો રથસ્યેષાગ્રાભિમુખાન્ય્ અભિઘાતપથગતાનિ શાલ્મલિવૃક્ષે ગરુડનીડાન્ય્ અપશ્યત્ । દૃષ્ટ્વૈવ ચ કરુણયા સમાલમ્બ્યમાનહૃદયો માતલિં સંગ્રાહકમ્ ઇત્ય્ ઉવાચ ।
અજાતપક્ષદ્વિજપોતસંકુલા દ્વિજાલયાઃ શાલ્મલિપાદપાશ્રયાઃ ।
અમી પતેયુર્ ન યથા રથેષયા વિચૂર્ણિતા વાહય મે રથં તથા

માતલિર્ ઉવાચ । અમી તાવન્ માર્ષ સમભિયાન્તિ નો દૈત્યા ઇતિ ॥ શક્ર ઉવાચ। તતઃ કિમ્ । પરિહર પરિહરૈતાનિ સમ્યગ્ ગરુડનીડાનીતિ ॥ અથૈનં માતલિઃ પુનર્ ઉવાચ ।
નિવર્તનાદ્ અસ્ય રથસ્ય કેવલં શિવં ભવેદ્ અમ્બુરુહાક્ષ પક્ષિણામ્ ।
ચિરસ્ય લબ્ધપ્રસરા સુરેષ્વ્ અસાવ્ અભિદ્રવત્ય્ એવ હિ નો દ્વિષચ્ચમૂઃ

અથ શક્રો દેવેન્દ્રઃ સ્વમ્ અધ્યાશયાતિશયં સત્ત્વવિશેષં ચ કારુણ્યવશાત્ પ્રકાશયન્ન્ ઉવાચ ।
તસ્માન્ નિવર્તય રથં વરમ્ એવ મૃત્યુર્ દૈત્યાધિપપ્રહિતભીમગદાભિઘાતૈઃ ।
ધિગ્વાદદગ્ધયશસો ન તુ જીવિતં મે સત્ત્વાન્ય્ અમૂનિ ભયદીનમુખાનિ હત્વા

અથ માતલિસ્ તથેતિ પ્રતિશ્રુત્ય તુરગસહસ્રયુક્તં સ્યન્દનમ્ અસ્ય નિવર્તયામ્ આસ ।
દૃષ્ટાવદાના રિપવસ્ તુ તસ્ય યુદ્ધે સમાલોક્ય રથં નિવૃત્તમ્ ।
ભયદ્રુતપ્રસ્ખલિતાઃ પ્રણેશુર્ વાતાભિનુન્ના ઇવ કાલમેઘાઃ

ભગ્ને સ્વસૈન્યે ઽપિ નિવર્તમાનઃ પન્થાનમ્ આવૃત્ય રિપુધ્વજિન્યાઃ ।
સંકોચયત્ય્ એવ મદાવલેપમ્ એકો ઽપિ સંભાવ્યપરાક્રમત્વાત્

નિરીક્ષ્ય ભગ્નં તુ બલં તદ્ આસુરં સુરેન્દ્રસેનાપ્ય્ અથ સા ન્યવર્તત ।
બભૂવ નૈવ પ્રણયઃ સુરદ્વિષાં ભયદ્રુતાનાં વિનિવર્તિતું યતઃ

સહર્ષલજ્જૈસ્ ત્રિદશૈઃ સુરાધિપઃ સભાય્જમાનો ઽથ રણાજિરાચ્ છનૈઃ ।
અભિજ્વલચ્ચારુવપુર્ જયશ્રિયા સમુત્સુકાન્તઃપુરમ્ આગમત્ પુરમ્

એવં સ એવ તસ્ય સંગ્રામવિજયો બભૂવ । તસ્માદ્ ઉચ્યતે ।
પાપં સમાચરતિ વીતઘૃણો જઘન્યઃ પ્રાપ્યાપદં સઘૃણ એવ વિમધ્યબુદ્ધિઃ ।
પ્રાણાત્યયે ઽપિ તુ ન સાધુજનઃ સ્વવૃત્તં વેલાં સમુદ્ર ઇવ લઙ્ઘયિતું સમર્થઃ