ઈશ્વરપ્રત્યભિજ્ઞાવિમર્શિની · અધ્યાય 2.3

ઇદમ્ એતાદૃગિત્યેવં યદ્ વશાદ્ વ્યવતિષ્ઠતે ।
વસ્તુ પ્રમાણં તત્ સો ઽપિ સ્વાભાસો ઽભિનવોદયઃ ॥

સો ઽન્તસ્ તથાવિમર્શાત્મા દેશકાલાદ્યભેદિનિ ।
એકાભિધાનવિષયે મિતિર્ વસ્તુન્ય્ અબાધિતા ॥

યથારુચિ યથાર્થિત્વં યથાવ્યુત્પત્તિ ભિદ્યતે ।
આભાસો ઽપ્ય્ અર્થ એકસ્મિન્ન્ અનુસંધાનસાધિતે ॥

દીર્ઘવૃત્તોર્ધ્વપુરુષધૂમચાન્દનતાદિભિઃ ।
યથાભાસા વિભિદ્યન્તે દેશકાલાવિભેદિનઃ ॥

તથૈવ સદ્ઘટદ્રવ્યકાઞ્ચનોજ્જ્વલતાદયઃ ।
આભાસભેદા ભિન્નાર્થકારિણસ્તે પદં ધ્વનેઃ ॥

આભાસભેદાદ્વસ્તૂનાં નિયતાર્થક્રિયા પુનઃ ।
સામાનાધિકરણ્યેન પ્રતિભાસાદભેદિનામ્ ॥

પૃથગ્દીપપ્રકાશાનાં સ્રોતસાં સાગરે યથા ।
અવિરુદ્ધાવભાસાનામ્ એકકાર્યા તથૈક્યધીઃ ॥

તત્રાવિશિષ્ટે વહ્ન્યાદૌ કાર્યકારણતોષ્ણતા ।
તત્તચ્છબ્દાર્થતાદ્યાત્મા પ્રમાણાદ્ એકતો મતઃ ॥

સા તુ દેશાદિકાધ્યક્ષાન્તરભિન્ને સ્વલક્ષણે ।
તાત્કાલિકી પ્રવૃત્તિઃ સ્યાદ્ અર્થિનઃ ................................ ॥

દૂરાન્તિકતયાર્થાનાં પરોક્ષાધ્યક્ષતાત્મના ।
બાહ્યાન્તરતયા દોષૈર્વ્યઞ્જકસ્યાન્યથાપિ વા ॥

ભિન્નાવભાસચ્છાયાનામપિ મુખ્યાવભાસતઃ ।
એકપ્રત્યવમર્શાખ્યાદેકત્વમનિવારિતમ્ ॥

અર્થક્રિયાપિ સહજા નાર્થાનામીશ્વરેચ્છયા ।
નિયતા સા હિ તેનાસ્યા નાક્રિયાતોઽન્યતા ભવેત્ ॥

રજતૈકવિમર્શે ઽપિ શુક્તૌ ન રજતસ્થિતિઃ ।
ઉપાધિદેશાસંવાદાદ્ દ્વિચન્દ્રે ઽપિ નભો ઽન્યથા ॥

ગુણૈઃ શબ્દાદિભિર્ભેદો જાત્યાદિભિરભિન્નતા ।
ભાવાનામિત્થમેકત્ર પ્રમાતર્યુપપદ્યતે ॥

વિશ્વવૈચિત્ર્યચિત્રસ્ય સમભિત્તિતલોપમે ।
વિરુદ્ધાભાવસંસ્પર્શે પરમાર્થસતીશ્વરે ॥

પ્રમાતરિ પુરાણે તુ સર્વદા ભાતવિગ્રહે ।
કિં પ્રમાણં નવાભાસઃ સર્વપ્રમિતિભાગિનિ ॥

અપ્રવર્તિતપૂર્વોઽત્ર કેવલં મૂઢતાવશાત્ ।
શક્તિપ્રકાશેનેશાદિવ્યવહારઃ પ્રવર્ત્યતે ॥