ઈશ્વરપ્રત્યભિજ્ઞાવિમર્શિની · અધ્યાય 1.5

વર્તમાનાવભાસાનાં ભાવાનામવભાસનમ્ ।
અન્તઃસ્થિતવતામેવ ઘટતે બહિરાત્મના ॥

પ્રાગિવાર્થોઽપ્રકાશઃ સ્યાત્પ્રકાશાત્મતયા વિના ।
ન ચ પ્રકાશો ભિન્નઃ સ્યાદાત્માર્થસ્ય પ્રકાશતા ॥

ભિન્ને પ્રકાશે ચાભિન્ને સંકરો વિષયસ્ય તત્ ।
પ્રકાશાત્મા પ્રકાશ્યોઽર્થો નાપ્રકાશશ્ચ સિદ્ધ્યતિ ॥

તત્તદાકસ્મિકાભાસો બાહ્યં ચેદનુમાપયેત્ ।
ન હ્યભિન્નસ્ય બોધસ્ય વિચિત્રાભાસહેતુતા ॥

ન વાસનાપ્રબોધોઽત્ર વિચિત્રો હેતુતામિયાત્ ।
તસ્યાપિ તત્પ્રબોધસ્ય વૈચિત્ર્યે કિં નિબન્ધનમ્ ॥

સ્યાદેતદવભાસેષુ તેષ્વેવાવસિતે સતિ ।
વ્યવહારે કિમન્યેન બાહ્યેનાનુપપત્તિના ॥

ચિદાત્મૈવ હિ દેવોઽન્તઃસ્થિતમિચ્છાવશાદ્બહિઃ ।
યોગીવ નિરુપાદાનમર્થજાતં પ્રકાશયેત્ ॥

અનુમાનમનાભાતપૂર્વે નૈવેષ્ટમિન્દ્રિયમ્ ।
આભાતમેવ બીજાદેરાભાસાદ્ધેતુવસ્તુનઃ ॥

આભાસઃ પુનરાભાસદ્બાહ્યસ્યાસીત્કથંચન ।
અર્થસ્ય નૈવ તેનાસ્ય સિદ્ધિર્નાપ્યનુમાનતઃ ॥

સ્વામિનશ્ચાત્મસંસ્થસ્ય ભાવજાતસ્ય ભાસનમ્ ।
અસ્ત્યેવ ન વિના તસ્માદિચ્છામર્શઃ પ્રવર્તતે ॥

સ્વભાવમવભાસસ્ય વિમર્શં વિદુરન્યથા ।
પ્રકાશોઽર્થોપરક્તોઽપિ સ્ફટિકાદિજડોપમઃ ॥

આત્માત એવ ચૈતન્યં ચિત્ક્રિયાચિતિકર્તૃતા ।
તાત્પર્યેણોદિતસ્તેન જડાત્સ હિ વિલક્ષણઃ ॥

ચિતિઃ પ્રત્યવમર્શાત્મા પરા વાક્સ્વરસોદિતા ।
સ્વાતન્ત્ર્યમેતન્મુખ્યં તદૈશ્વર્યં પરમાત્મનઃ ॥

સા સ્ફુરત્તા મહાસત્તા દેશકાલાવિશેષિની ।
સૈષા સારતયા પ્રોક્તા હૃદયં પરમેષ્ઠિનઃ ॥

આત્માનમત એવાયં જ્ઞેયીકુર્યાત્પૃથક્સ્થિતિ ।
જ્ઞેયં ન તુ તદૌન્મુખ્યાત્ખણ્ડ્યેતાસ્ય સ્વતન્ત્રતા ॥

સ્વાતન્ત્ર્યામુક્તાત્માનં સ્વાતન્ત્ર્યાદદ્વયાત્મનઃ ।
પ્રભુરીશાદિસંકલ્પૈર્નિર્માય વ્યવહારયેત્ ॥

નાહન્તાદિપરામર્શભેદાદસ્યાનયતાત્મનઃ ।
અહંમૃશ્યતયાઇવાસ્ય સૃષ્તેસ્તિઙ્વાચ્યકર્મવત્ ॥

માયાશક્ત્યા વિભોઃ સૈવ ભિન્નસંવેદ્યગોચરા ।
કથિતા જ્ઞાનસંકલ્પાધ્યવસાયાદિનામભિઃ ॥

સાક્ષાત્કારક્ષણેઽપ્યસ્તિ વિમર્શઃ કથમન્યથા ।
ધાવનાદ્યુપપદ્યેત પ્રતિસંધાનવર્જિતમ્ ॥

ઘટોઽયમિત્યધ્યવસા નામરૂપાતિરેકિણી ।
પરેશશક્તિરાત્મેવ ભાસતે ન ત્વિદન્તયા ॥

કેવલં ભિન્નસમ્વેદ્યદેશકાલાનુરોધતઃ ।
જ્ઞાનસ્મૃત્યવસાયાદિ સક્રમં પ્રતિભાસતે ॥