હરિવંશ · અધ્યાય 99

ય એષ ભવતા પૂર્વં શમ્બરઘ્નેત્ય્ ઉદાહૃતઃ
પ્રદ્યુમ્નઃ સ કથં જઘ્ને શમ્બરં તદ્ બ્રવીહિ મે ॥

રુક્મિણ્યાં વાસુદેવસ્ય લક્ષ્મીકામો ધૃતવ્રતઃ
શમ્બરાન્તકરો જજ્ઞે પ્રદ્યુમ્નઃ કામદર્શનઃ ॥

તં સપ્તરાત્રે સંપૂર્ણે નિશીથે સૂતિકાગૃહાત્
જહાર કૃષ્ણસ્ય સુતં શિશું વૈ કાલશમ્બરઃ ॥

વિદિતં તચ્ ચ કૃષ્ણસ્ય દેવમાયાનુવર્તિનઃ
તતો ન નિગૃહીતઃ સ દાનવો યુદ્ધદુર્મદઃ ॥

સ મૃત્યુના પરીતાયુર્ માયયાભિજહાર તમ્
દોર્ભ્યામ્ ઉત્ક્ષિપ્ય નગરં સ્વં જગામ મહાસુરઃ ॥

અનપત્યા તુ તસ્યાસીદ્ ભાર્યા રૂપગુણાન્વિતા
નામ્ના માયાવતી નામ માયેવ શુભદર્શન ॥

દદૌ તં વાસુદેવસ્ય પુત્રં પુત્રમ્ ઇવાત્મજમ્
તસ્યા મહિષ્યા નાથિન્યા દાનવઃ કાલચોદિતઃ ॥

સા તં સંવર્ધયામ્ આસ કાર્ષ્ણિં કમલલોચનમ્
માયાશ્ ચાસ્મૈ દદૌ સર્વા દાનવીઃ કામમોહિતા ॥

સ યદા યૌવનસ્થસ્ તુ પ્રદ્યુમ્નઃ કામદર્શનઃ
ચિકીર્ષિતજ્ઞો નારીણાં સર્વાસ્ત્રવિધિપારગઃ ॥

તં સા માયાવતી કાન્તં કામયામ્ આસ કામિની
ઇઙ્ગિતૈશ્ ચાપિ વીક્ષન્તી પ્રાલોભયત સસ્મિતા ॥

પ્રસજ્જન્તીં તુ તાં દેવીં બભાષે ચારુહાસિનીમ્
માતૃભાવં પરિત્યજ્ય કિમ્ એવં વર્તસે ઽન્યથા ॥

અહો દુષ્ટસ્વભાવાસિ સ્ત્રીત્વેન ચલમાનસા
યા પુત્રભાવમ્ ઉત્સૃજ્ય મયિ કામાત્ પ્રવર્તસે ॥

નનુ તે ઽહં સુતઃ સૌમ્યે કો ઽયં શીલવ્યતિક્રમઃ
તત્ ત્વમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં દેવિ કથિતં કસ્ ત્વ્ અયં વિધિઃ ॥

વિદ્યુત્સંપાતચપલઃ સ્વભાવઃ ખલુ યોષિતામ્
યા નરેષુ પ્રસજ્જન્તે નગાગ્રેષુ ઘના ઇવ ॥

યદિ તે ઽહં સુતઃ સૌમ્યે યદિ વા નાત્મજઃ શુભે
કથિતં તત્ ત્વમ્ ઇચ્છામિ કિમ્ ઇદં તે ચિકીર્ષિતમ્ ॥

એવમ્ ઉક્તા તુ સા ભીરુઃ કામેન વ્યથિતેન્દ્રિયા
પ્રિયં પ્રોવાચ વચનં વિવિક્તે કેશવાત્મજમ્ ॥

ન ત્વં મમ સુતઃ સૌમ્ય નાપિ તે શમ્બરઃ પિતા
રૂપવાન્ અસિ વિક્રાન્તસ્ ત્વં જાત્યા વૃષ્ણિનન્દનઃ
પુત્રસ્ ત્વં વાસુદેવસ્ય રુક્મિણ્યા નન્દિવર્ધનઃ ॥

દિવસે સપ્તમે બાલો જાતમાત્રો ઽપવાહિતઃ
સૂતિકાગારમધ્યાત્ ત્વં શિશુર્ ઉત્તાનશાયિતઃ ॥

મમ ભર્ત્રા હૃતો વીર બલવીર્યપ્રવર્તિના
પિતુસ્ તે વાસુદેવસ્ય ધર્ષયિત્વા ગૃહં મહત્
પાકશાસનકલ્પસ્ય હૃતસ્ ત્વં શમ્બરેણ હ ॥

સા ચ તે કરુણં માતા ત્વાં બાલમ્ અનુશોચતી
અત્યર્થં શ્રામ્યતે વીર વિવત્સા સૌરભી યથા ॥

સ હિ શક્રાદ્ અપિ મહાન્ પિતા તે ગરુડધ્વજઃ
ઇહ ત્વાં નાભિજાનાતિ બાલમ્ એવાપવાહિતમ્ ॥

કાન્ત વૃષ્ણિકુમારસ્ ત્વં ન હિ ત્વં શમ્બરાત્મજઃ
વીર નૈવંવિધાન્ પુત્રાન્ દાનવા જનયન્તિ હિ ॥

તતો ઽહં કામયામિ ત્વાં ન હિ ત્વં જનિતો મયા
રૂપં તે સૌમ્ય પશ્યન્તી સીદામિ હૃદિ દુર્બલા ॥

યન્ મે વ્યવસિતં કાન્ત યચ્ ચ મે હૃદિ વર્તતે
તન્મે મનસિ વાર્ષ્ણેય પ્રતિસંધાતુમ્ અર્હસિ ॥

એષ તે કથિતઃ સૌમ્ય સદ્ભાવસ્ ત્વયિ યો મમ
યથા ન મમ પુત્રસ્ ત્વં ન પુત્રઃ શમ્બરસ્ય ચ ॥

શ્રુત્વૈતન્ નિખિલં સર્વં માયાવત્યા પ્રભાષિતમ્
ચક્રાયુધાત્મજઃ ક્રુદ્ધઃ શમ્બરં સ સમાહ્વયત્ ॥

સમસ્તમાયામાયાજ્ઞો વિક્રાન્તઃ સમરે ઽવ્યયઃ
અષ્ટમ્યાં નિહતો યુદ્ધે માયયા કાલશમ્બરઃ ॥

તમૃક્ષવન્તે નગરે નિહત્યાસુરસત્તમમ્
ગૃહ્ય માયાવતીં દેવીં સ્વામ્ અગચ્છત્ પુરીં પિતુઃ ॥

સો ઽન્તરિક્ષગતો ભૂત્વા માયયા શીઘ્રવિક્રમઃ
આજગામ પુરીં રમ્યાં રક્ષિતાં તેજસા પિતુઃ ॥

સો ઽન્તરિક્ષાત્ પ્રપતિતઃ કેશવાન્તઃપુરે શિશુઃ
માયાવત્યા સહ તયા રૂપવાન્ ઇવ મન્મથઃ ॥

તસ્મિંસ્ તત્રાવપતિતે મહિષ્યઃ કેશવસ્ય યાઃ
વિસ્મિતાશ્ ચૈવ હૃષ્ટાશ્ ચ ભીરાશ્ ચૈવાભવંસ્ તદા ॥

તતસ્ તં કામસંકાશં કાન્તયા સહ સંગતમ્
પ્રેક્ષન્ત્યો હૃષ્ટવદનાઃ પિબન્ત્યો નયનાસવમ્ ॥

તં વ્રીડિતમુખં દૃષ્ટ્વા સજ્જમાનં પદે પદે
અભવન્ સ્નિગ્ધસંકલ્પાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ કૃષ્ણયોષિતઃ ॥

રુક્મિણી ત્વ્ એવ તં દૃષ્ટ્વા શોકાર્તા પુત્રગૃદ્ધિની
સપત્નીશતસંકીર્ણા સબાષ્પા વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

ધન્યાયાઃ ખલ્વ્ અયં પુત્રો દીર્ઘાયુઃ પ્રિયદર્શનઃ
ઇદૃશઃ કામસંકાશો યૌવને પ્રથમે સ્થિતઃ ॥

જીવપુત્રા ત્વયા પુત્ર કા સા ભાગ્યવિભૂષિતા
કિમ્ અર્થં ચામ્બુદશ્યામ સભાર્યસ્ ત્વમ્ ઇહાગતઃ ॥

અસ્મિન્ વયસિ સુવ્યક્તં પ્રદ્યુમ્નો મમ પુત્રકઃ
ભવેદ્ યદિ ન નીતઃ સ્યાત્ કૃતાન્તેન બલીયસા ॥

વ્યક્તં વૃષ્ણિકુમારો ઽયં ન મિથ્યા મમ તર્કિતમ્
વિજ્ઞાતો ઽસિ મયા ચિહ્નૈર્ વિના ચક્રં જનાર્દનઃ ॥

મુખં નારાયણસ્યેવ કેશાઃ કેશાન્ત એવ ચ
મૂર્ધવક્ષોભુજૈસ્ તુલ્યો હલિનઃ શ્વશુરસ્ય મે ॥

કસ્ ત્વં વૃષ્ણિકુલં સર્વં વપુષા દ્યોતયન્ સ્થિતઃ
અહો જનાર્દનસ્યાસ્ય દિવ્યા ત્વમ્ અપરા તનુઃ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે કૃષ્ણઃ સહસા પ્રવિવેશ હ
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શમ્બરસ્ય વધં પ્રતિ ॥

સો ઽપશ્યત્ તં સુતં જ્યેષ્ઠં સિદ્ધં મન્મથલક્ષણૈઃ
સ્નુષાં માયાવતીં ચૈવ હૃષ્ટચેતા જનાર્દનઃ ॥

સો ઽબ્રવીત્ સહસા દેવીં રુક્મિણીં દેવતામ્ ઇવ
અયં તે દેવિ સંપ્રાપ્તઃ પુત્રશ્ ચાપધરઃ પ્રભુઃ ॥

અનેન શમ્બરં હત્વા માયાયુદ્ધવિશારદમ્
હતા માયાશ્ ચ તાઃ સર્વા યાભિર્ દેવાન્ અબાધત ॥

સતી ચેયં શુભા સાધ્વી ભાર્યા વૈ તનયસ્ય તે
માયાવતીતિ વિખ્યાતા શમ્બરસ્ય ગૃહોષિતા
મા ચ તે શમ્બરસ્યેયં પત્નીત્ય્ એવં વ્યથા ભવેત્ ॥

મન્મથે તુ ગતે નાશં ગતે ચાનઙ્ગતાં પુરા
નેત્રાગ્નિના ત્ર્યમ્બકસ્ય શૂલપાણેઃ પુરા યુગે ।
કામપત્ની હિ કન્યૈષા કામકામા રતિઃ શુભા
માયારૂપેણ તં દૈત્યં મોહયત્ય્ અસકૃચ્ છુભા ॥

ન ચૈષા તસ્ય કૌમારે વશે તિષ્ઠતિ શોભના
અત્મમાયામયં રૂપં કૃત્વા શમ્બરમ્ આવિશત્ ॥

પત્ન્ય્ એષા મમ પુત્રસ્ય સ્નુષા તવ વરાઙ્ગના
લોકકાન્તસ્ય સાહાય્યં કરિષ્યતિ મનોમયમ્ ॥

પ્રવેશયૈનાં ભવનં પૂજ્યા હ્ય્ એષા સ્નુષા મમ
ચિરપ્રનષ્ટં ચ સુતં ભજસ્ય પુનરાગતમ્ ॥