હરિવંશ · અધ્યાય 96

ભવતાં પુણ્યકીર્તીનાં તપોબલસમાધિભિઃ
અપધ્યાનાચ્ ચ પાપાત્મા ભૌમઃ સ નરકો હતઃ ॥

મોક્ષિતં બન્ધનાદ્ ગુપ્તં કન્યાપુરવરં મહત્
મણિપર્વતમ્ ઉત્પાટ્ય શિખરં ચૈતદ્ આહૃતમ્ ॥

અયં ધનૌઘઃ સુમહાન્ કિંકરૈર્ આહૃતો મયા
ઈશા ભવન્તસ્ તસ્યેતિ તાન્ ઉક્ત્વા વિરરામ હ ॥

તચ્ છ્રુત્વા વાસુદેવસ્ય ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકા વચઃ
જહૃષુર્ હૃષ્ટલોમાનઃ પૂજયન્તો જનાર્દનમ્ ॥

ઊચુશ્ ચૈનં નૃવીરાસ્ તે કૃતાઞ્જલિપુટાસ્ તતઃ
નૈતચ્ ચિત્રં મહાબાહો ત્વયિ દેવકિનન્દન ॥

યત્ કૃત્વા દુષ્કરં કર્મ દેવૈર્ અપિ સુદુષ્કરમ્
લાલયેઃ સ્વજનં ભોગૈ રત્નૈશ્ ચ સ્વયમ્ અર્જિતૈઃ ॥

તતઃ સર્વદશાર્હાણામ્ આહુકસ્ય ચ યાઃ સ્ત્રિયઃ
પ્રીયમાણાઃ સભાં જગ્મુર્ વાસુદેવદિદૃક્ષયા ॥

દેવકીસપ્તમા દેવ્યો રોહિણી ચ શુભાનના
દદૃશુઃ કૃષ્ણમ્ આસીનં રામં ચૈવ મહાભુજમ્ ॥

તૌ તુ પૂર્વમ્ અતિક્રમ્ય રોહિણીમ્ અભિવાદ્ય ચ
અભ્યવાદયતાં દેવૌ દેવકીં રામકેશવૌ ॥

સા તાભ્યામ્ ઋષભાક્ષાભ્યાં પુત્રાભ્યાં શુશુભે ઽધિકમ્
અદિતિર્ દેવમાતેવ મિત્રેણ વરુણેન ચ ॥

તતઃ પ્રાપ્તૌ નરાગ્ર્યૌ તુ તસ્યા દુહિતરં તદા
એકાનંશેતિ યામ્ આહુર્ નરા વૈ કામરૂપિણીમ્ ॥

તથા ક્ષણમુહૂર્તાભ્યાં યયા જજ્ઞે સહેશ્વરઃ
યત્કૃતે સગણં કંસં જઘાન પુરુષોત્તમઃ ॥

સા કન્યા વવૃધે તત્ર વૃષ્ણિસદ્મનિ પૂજિતા
પુત્રવત્ પાલ્યમાના વૈ વાસુદેવાજ્ઞયા તદા ॥

તામ્ એકામ્ આહુર્ ઉત્પન્નામ્ એકાનંશેતિ માનવાઃ
એકાનંશેતિ યામ્ આહુર્ ઉત્પન્નાં માનવા ભુવિ ।
યોગકન્યાં દુરાધર્ષાં રક્ષાર્થં કેશવસ્ય ચ ॥

તાં વૈ સર્વે સુમનસઃ પૂજયન્તિ સ્મ યાદવાઃ
દેવવદ્ દિવ્યવપુષા ક્ર્ષ્ણઃ સંરક્ષિતો યયા ॥

તાં ચ તત્રોપસંગમ્ય પ્રિયામ્ ઇવ સખીં સખા
દક્ષિણેન કરાગ્રેણ પરિજગ્રાહ માધવઃ ॥

તથૈવ સામો ઽતિબલસ્ તાં પરિષ્વજ્ય ભાવિનીમ્
મૂર્ધ્ન્ય્ ઉપાઘ્રાય સવ્યેન પરિજગ્રાહ પાણિના ॥

દદૃશુસ્ તાં પ્રિયાં મધ્યે ભગિનીં રામકૃષ્ણયોઃ
રુક્મપદ્મકરવ્યગ્રાં શ્રિયં પદ્માલયામ્ ઇવ ॥

અથાક્ષતમહાવૃષ્ટ્યા પુષ્પૈશ્ ચ વિવિધૈઃ શુભૈઃ
અવકીર્ય ચ લાજૈસ્ તાં સ્ત્રિયો જગ્મુર્ યથાગતમ્ ॥

તતસ્ તે યાદવાઃ સર્વે પૂજયન્તો જનાર્દનમ્
ઉપોપવિવિશુઃ પ્રીતાઃ પ્રશંસન્તો ઽદ્ભુતં કૃતમ્ ॥

પૂજ્યમાનો મહાબાહુઃ પૌરાણાં રતિવર્ધનઃ
વિજહાર મહાકીર્તિર્ દેવૈર્ ઇવ સ તૈઃ સહ ॥

સમાસીનેષુ સર્વેષુ યાદવેષુ જનાર્દનમ્
નિયોગાત્ ત્રિદશેન્દ્રસ્ય નારદો ઽભ્યાગમત્ સભામ્ ॥

સો ઽથ સંપૂજિતઃ પૂજ્યઃ શૂરૈસ્ તૈર્ યદુપુંગવૈઃ
કરે સંસ્પૃશ્ય ગોવિન્દં વિવેશ મહદ્ આસનમ્ ॥

સુખોપવિષ્ટસ્ તાન્ વૃષ્ણીન્ ઉપવિષ્ટાન્ ઉવાચ હ
આગતં શક્રવચનાજ્ જાનીધ્વં માં નરર્ષભાઃ ॥

શૃણુધ્વં રાજશાર્દૂલાઃ કૃષ્ણસ્યાસ્ય પરાક્રમમ્
યાનિ કર્માણિ કૃતવાન્ બાલ્યાત્ પ્રભૃતિ કેશવઃ ॥

ઉગ્રસેનસુતઃ કંસઃ સર્વાન્ નિર્મથ્ય બાન્ધવાન્
રાજ્યં જગ્રાહ દુર્બુદ્ધિર્ બધ્વા પિતરમ્ આહુકમ્ ॥

સમાશ્રિત્ય જરાસંધં શ્વશુરં કુલપાંસનઃ
ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકાન્ સર્વાન્ અવમન્યત દુર્મતિઃ ॥

જ્ઞાતિકાર્યં ચિકીર્ષંસ્ તુ વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્
ઉગ્રસેનસ્ય રક્ષાર્થં સ્વપુત્રં પર્યરક્ષત ॥

સ ગોપૈઃ સહ ધર્માત્મા મથુરોપવને વસન્
અત્યદ્ભુતાનિ કર્માણિ કૃતવાન્ મધુસૂદનઃ ॥

પ્રત્યક્ષં શૂરસેનાનાં શ્રૂયતે મહદ્ અદ્ભુતમ્
યથાનેન શયાનેન શકટાન્તરચારિણા ॥

રાક્ષસી નિહતા રૌદ્રા શકુનીવેષધારિણી
પૂતના નામ ઘોરા સા મહાકાયા મહાબલા
વિષદિગ્ધં સ્તનં ક્ષુદ્રા પ્રયચ્છન્તી મહાત્મને ॥

દદૃશુસ્ તાં વિનિહતાં રાક્ષસીં તે વનેચરાઃ
બલેઃ સુતાં મહાઘોરાં ભીષણાં વિકૃતાનનામ્ ।
પુનર્જાતો ઽયમ્ ઇત્ય્ આહુર્ ઉક્તસ્ તસ્માદ્ અધોક્ષજઃ ॥

અત્યદ્ભુતમ્ ઇદં ચાસીદ્ યચ્ છિશુઃ પુરુષોત્તમઃ
પાદાઙ્ગુષ્ઠેન શકટં ક્રીડમાનો વ્યલોડયત્ ॥

દામ્ના ચોલૂખલે બદ્ધો વિપ્રકુર્વન્ કુમારકાન્
ઉલૂખલે પરામૃદ્ગાદ્ (સિચ્) વૃક્ષૌ સત્યોપચાયિનૌ ।
દામોદર ઇતિ ખ્યાતો વસુદેવસુતસ્ તતઃ ॥

કાલિયશ્ ચ મહાનાગો દુરાધર્ષો મહાબલઃ
ક્રીડતા વાસુદેવેન નિર્જિતો યમુનાહ્રદે ॥

અક્રૂરસ્ય ચ પ્રત્યક્ષં યન્ નાગભવને પ્રભુઃ
પૂજ્યમાનસ્ તદા નાગૈર્ દિવ્યં વપુર્ અધારયત્ ॥

શીતવાતાર્દિતા ગાશ્ ચ દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણેન ધીમતા
ધૃતો ગોવર્ધનઃ શૈલઃ સપ્તરાત્રં મહાત્મના
શિશુના વાસુદેવેન ગવાં ત્રાણાર્થમ્ ઇચ્છતા ॥

તથા સુદુષ્ટો ઽતિબલો મહાકાયો નરાન્તકૃત્
ગોપતિર્ વાસુદેવેન નિહતો ઽરિષ્ટકઃ ક્ષિતૌ ॥

ધેનુકઃ સ મહાકાયો દાનવઃ સુમહાબલઃ
નિહતો વાસુદેવેન ગવાં ત્રાણાય દુર્મતિઃ ॥

સુનામાનમ્ અમિત્રઘ્નં સર્વસૈન્યપુરસ્કૃતમ્
વૃકૈર્ વિદ્રાવયામ્ આસ ગ્રહીતું સમુપાગતમ્ ॥

રૌહિણેયેન સંગમ્ય વને વિચરતા પુનઃ
ગોપવેષધરેણૈવ કંસસ્ય ભયમ્ આહૃતમ્ ॥

તથા વનગતઃ શૌરિર્ દંષ્ટ્રાયુધબલં હયમ્
પ્રગ્રહં ભોજરાજસ્ય જઘાન પુરુષોત્તમઃ ॥

પ્રલમ્બશ્ ચ મહાકાયો રૌહિણેયેન ધીમતા
દાનવો મુષ્ટિનૈકેન કંસામાત્યો નિપાતિતઃ ॥

એતૌ હિ વસુદેવસ્ય પુત્રૌ સુરસુતોપમૌ
વવૃધાતે મહાત્માનૌ બ્રહ્મગાર્ગ્યેણ સંસ્કૃતૌ ॥

જન્મપ્રભૃતિ ચાપ્ય્ એતૌ ગાર્ગ્યેણ પરમર્ષિણા
યાથાતથ્યેન વિજ્ઞાય સંસ્કારં પ્રતિપાદિતૌ ॥

યદા ત્વ્ ઇમૌ નરશ્રેષ્ઠૌ સ્થિતૌ યૌવનગૌ મુખે
સિંહશાવાવ્ ઇવોદીર્ણૌ મત્તૌ હૈમવતૌ યથા ॥

તતો મનાંસિ ગોપીનાં હરમાણૌ મહાબલૌ
આસ્તાં ગોષ્ઠચરૌ વીરૌ દેવપુત્રસમદ્યુતી ॥

નૈતૌ જવે વા યુદ્ધે વા ક્રીડાસુ વિવિધાસુ વા
નન્દગોપસ્ય ગોપાલાઃ શેકુઃ પ્રતિસમીક્ષિતુમ્ ॥

વ્યૂઢોરસ્કૌ મહાબાહૂ સાલસ્કન્ધાવ્ ઇવોદ્ગતૌ
શ્રુત્વેમૌ વ્યથિતઃ કંસો મન્ત્રિભિઃ સહિતો ઽભવત્ ॥

નાશકચ્ ચ યદા કંસો ગ્રહીતું બલકેશવૌ
નિજગ્રાહ તતઃ ક્રોધાદ્ વસુદેવં સબાન્ધવમ્ ॥

સહોગ્રસેનેન તદા ચોરવદ્ ગાઢબન્ધનમ્
કાલં મહાન્તમ્ અવસત્ કૃચ્છ્રમ્ આનકદુંદુભિઃ ॥

કંસસ્ તુ પિતરં બધ્વા શૂરસેના? શશાસ હ
જરાસંધં સમાશ્રિત્ય તથૈવાહ્વૃતિભીષ્મકૌ ॥

કસ્યચિત્ ત્વ્ અથ કાલસ્ય મથુરાયાં મહોત્સવમ્
પિનાકિનં સમુદ્દિશ્ય કંસશ્ ચક્રે નરાધિપઃ ॥

તત્ર મલ્લાઃ સમાપેતુર્ નાનાદેશ્યા વિશાં પતે
નર્તકા ગાયકાશ્ ચૈવ કુશલા નૃત્તસામસુ ॥

તતઃ કંસો મહાતેજા રઙ્ગવાટં મહાધનમ્
કુશલૈઃ કારયામ્ આસ શિલ્પિભિઃ સાધુનિષ્ઠિતૈઃ ॥

તત્ર મઞ્ચસહસ્રાણિ પૌરજાનપદૈર્ જનૈઃ
સમાકીર્ણાન્ય્ અદૃશ્યન્ત જ્યોતિર્ભિર્ ગગનં યથા ॥

ભોજરાજઃ શ્રિયા જુષ્ટં રાજમઞ્ચં મહર્દ્ધિમત્
અરુરોહ તતઃ કંસો વિમાનં સુકૃતી યથા ॥

રઙ્ગદ્વારે ગજં મત્તં પ્રભૂતાયુધકલ્પિતમ્
શૂરૈર્ અધિષ્ઠિતં કંસઃ સ્થાપયામ્ આસ વીર્યવાન્ ॥

યદા હિ સ મહાભોજો રામકૃષ્ણૌ સમાગતૌ
શુશ્રાવ પુરુષવ્યાઘ્રૌ સૂર્યાચન્દ્રમસાવ્ ઇવ ॥

તદાપ્રભૃતિ યત્તો ઽભૂદ્ રક્ષાં પ્રતિ નરાધિપઃ
ન ચ શેતે સુખં રાત્રૌ રામકૃષ્ણૌ વિચિન્તયન્ ॥

શ્રુત્વા તુ રામકૃષ્ણૌ ચ તં સમાજમ્ અનુત્તમમ્
ઉભૌ વિવિશતુર્ વીરૌ શાર્દૂલૌ ગોવ્રજં યથા ॥

તતઃ પ્રવેશે સંરુદ્ધૌ રક્ષિભિઃ પુરુષર્ષભૌ
હત્વા કુવલયાપીડં સસાદિનમ્ અરિંદમૌ
અવમૃદ્ય દુરાધર્ષૌ રઙ્ગં વિવિશતુસ્ તદા ॥

ચાણૂરાન્ધ્રૌ વિનિષ્પિષ્ય કેશવેન બલેન ચ
ઔગ્રસેનિઃ સ દુષ્ટાત્મા સાનુજો વિનિપાતિતઃ ॥

યત્ કૃતં યદુસિંહેન દેવૈર્ અપિ સુદુઃસહમ્
કર્મ તત્ કેશવાદ્ અન્યઃ કર્તુમ્ અર્હતિ કઃ પુમાન્ ॥

યદ્ ધિ નાધિગતં પૂર્વૈઃ પ્રહ્રાદબલિશમ્બરૈઃ
તદ્ ઇદં શૌરિણા ચિત્તં પ્રાપિતં ભવતામ્ ઇહ ॥

એતેન મુરમ્ આક્રમ્ય દૈત્યં પઞ્ચજનં તથા
શૈલસંઘાન્ અતિક્રમ્ય નિસુન્દઃ સગણો હતઃ ॥

નરકશ્ ચ હતો ભૌમઃ કુણ્ડલે ચાહૃતે શુભે
પ્રાપ્તં ચ દિવિ દેવેષુ કેશવેન મહદ્ યશઃ ॥

વીતશોકભયાબાધાઃ કૃષ્ણબાહુબલાશ્રયાઃ
યજન્તુ બહુભિર્ યજ્ઞૈર્ યાદવા વીતમત્સરાઃ ॥

દેવાનાં સુમહત્ કાર્યં કૃતં કૃષ્ણેન ધીમતા
ક્ષિપ્રમ્ આવેદયે ચેદં ભવતાં ભદ્રમ્ અસ્તુ વઃ ॥

યદ્ ઇષ્ટં વો યદુશ્રેષ્ઠાઃ કર્તાસ્મિ તદ્ અતન્દ્રિતઃ
ભવતામ્ અસ્મિ યૂયં ચ મમ યુષ્માસ્વ્ અહં સ્થિતઃ ॥

ઇતિ સંબોધયન્ કૃષ્ણમ્ અબ્રવીત્ પાકશાસનઃ
મામ્ અપ્રૈષીત્ સુરશ્રેષ્ઠઃ પ્રીતાસ્ તુષ્ટાસ્ તથા વયમ્ ॥

યત્ર હ્રીઃ શ્રીઃ સ્થિતા તત્ર યત્ર શ્રીસ્ તત્ર સંનતિઃ
સંનતિર્ હ્રીસ્ તથા શ્રીશ્ ચ નિત્યં કૃષ્ણે મહાત્મનિ ॥