હરિવંશ · અધ્યાય 9

મનોર્ વૈવસ્વતસ્યાસન્ પુત્રા વૈ નવ તત્સમાઃ
ઇક્ષ્વાકુશ્ ચૈવ નાભાગશ્ ચ ધૃષ્ણુઃ શર્યાતિર્ એવ ચ ॥

નરિષ્યન્તસ્ તથા પ્રાંશૂર્ નાભાનેદિષ્ઠસપ્તમઃ
કરૂષશ્ ચ પૃષધ્રશ્ ચ નવૈતે પુરુષર્ષભ ॥

અકરોત્ પુત્રકામસ્ તુ મનુર્ ઇષ્ટિં પ્રજાપતિઃ
મિત્રાવરુણયોસ્ તાત પૂર્વમ્ એવ વિશાં પતે
અનુત્પન્નેષુ નવસુ પુત્રેષ્વ્ એતેષુ ભારત ॥

તસ્યાં તુ વર્તમાનાયામ્ ઇષ્ટ્યાં ભરતસત્તમ
મિત્રાવરુણયોર્ અંશે મનુર્ આહુતિમ્ આજુહોત્ ॥

તત્ર દિવ્યામ્બરધરા દિવ્યાભરણભૂષિતા
દિવ્યસંહનના ચૈવ ઇડા જજ્ઞ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥

તામ્ ઇડેત્ય્ એવ હોવાચ મનુર્ દણ્ડધરસ્ તદા
અનુગચ્છસ્વ માં ભદ્રે તમ્ ઇડા પ્રત્યુવાચ હ ॥

મિત્રાવરુણયોર્ અંશે જાતાસ્મિ વદતાં વર
તયોઃ સકાશં યાસ્યામિ ન માં ધર્મો હતો ઽહનત્ ॥

સૈવમ્ ઉક્ત્વા મનું દેવં મિત્રાવરુણયોર્ ઇડા
ગત્વાન્તિકં વરારોહા પ્રાઞ્જલિર્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
અંશે ઽસ્મિ યુવયોર્ જાતા દેવૌ કિં કરવાણિ વામ્ ॥

તાં તથાવાદિનીં સાધ્વીમ્ ઇડાં ધર્મપરાયણામ્
મિત્રશ્ ચ વરુણશ્ ચોભાવ્ ઊચતુર્ યન્ નિબોધ તત્ ॥

અનેન તવ ધર્મેણ પ્રશ્રયેણ દમેન ચ
સત્યેન ચૈવ સુશ્રોણિ પ્રીતૌ સ્વો વરવર્ણિનિ ॥

આવયોસ્ ત્વં મહાભાગે ખ્યાતિં કન્યેતિ યાસ્યસિ
મનોર્ વંશકરઃ પુત્રસ્ ત્વમ્ એવ ચ ભવિષ્યસિ ॥

સુદ્યુમ્ન ઇતિ વિખ્યાતસ્ ત્રિષુ લોકેષુ શોભને
જગત્પ્રિયો ધર્મશીલો મનોર્ વંશવિવર્ધનઃ ॥

નિવૃત્તા સા તુ તચ્ છ્રુત્વા ગચ્છન્તી પિતુર્ અન્તિકામ્
બુધેનાન્તરમ્ આસાદ્ય મૈથુનાયોપવર્તિતા ॥

સોમપુત્રાદ્ બુધાદ્ રાજંસ્ તસ્યાં જજ્ઞે પુરૂરવાઃ
જનયિત્વા તતઃ સા તમ્ ઇડા સુદ્યુમ્નતાં ગતા ॥

સુદ્યુમ્નસ્ય તુ દાયાદાસ્ ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ
ઉત્કલશ્ ચ ગયશ્ ચૈવ વિનતાશ્વશ્ ચ ભારત ॥

ઉત્કલસ્યોત્તરા રાજન્ વિનતાશ્વસ્ય પશ્ચિમા
દિક્ પૂર્વા ભરતશ્રેષ્ઠ ગયસ્ય તુ ગયા સ્મૃતા ॥

પ્રવિષ્ટે તુ મનૌ તાત દિવાકરમ્ અરિંદમ
દશધા તદ્ગતં ક્ષત્રમ્ અકરોત્ પૃથિવીમ્ ઇમામ્ ॥

ઇક્ષ્વાકુર્ જ્યેષ્ઠદાયાદો મધ્યદેશમ્ અવાપ્તવાન્
કન્યાભાવાચ્ ચ સુદ્યુમ્નો નૈનં ગુણમ્ અવાપ્તવાન્ ॥

વસિષ્ઠવચનાચ્ ચાસીત્ પ્રતિષ્ઠાનં મહાત્મનઃ
પ્રતિષ્ઠા ધર્મરાજસ્ય સુદ્યુમ્નસ્ય કુરૂદ્વહ ॥

તત્ પુરૂરવસે પ્રાદાદ્ રાજ્યં પ્રાપ્ય મહાયશાઃ
ચક્રવર્તી મહારાજ બભૂવ જનમેજય ।
સુદ્યુમ્નઃ કારયામ્ આસ પ્રતિષ્ઠાને નૃપક્રિયામ્ ।
ધૃષ્ણુકશ્ ચામ્બરીષશ્ ચ દણ્ડશ્ ચેતીહ તે ત્રયઃ ।
યશ્ ચકાર મહાત્મા વૈ દણ્ડકારણ્યમ્ ઉત્તમમ્ ॥
વનં તલ્ લોકવિખ્યાતં તાપસાનામ્ અનુત્તમમ્ ।
તત્ર પ્રવિષ્ટમાત્રસ્ તુ નરઃ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
સુદ્યુમ્નશ્ ચ દિવં યાત એડમ્ ઉત્પાદ્ય ભારત ।
ઉત્કલસ્ય ત્રયઃ પુત્રાસ્ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતાઃ ।
માનવેયો મહારાજ સ્ત્રીપુંસોર્ લક્ષણૈર્ યુતઃ ॥

નારિષ્યન્તાઃ શકાઃ પુત્રા નાભાગસ્ય તુ ભારત
અમ્બરીષો ઽભવત્ પુત્રઃ પાર્થિવર્ષભસત્તમ ॥

ધૃષ્ણોસ્ તુ ધાર્ષ્ણિકં ક્ષત્રં રણદૃષ્ટં બભૂવ હ
કરૂષસ્ય તુ કારૂષાઃ ક્ષત્રિયા યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
સહસ્રં ક્ષત્રિયગણો વિક્રાન્તઃ સંબભૂવ હ ॥
નાભાગારિષ્ટપુત્રાશ્ ચ ક્ષત્રિયા વૈશ્યતાં ગતાઃ ॥
પ્રાંશોર્ એકો ઽભવત્ પુત્રઃ પ્રજાપતિર્ ઇતિ શ્રુતઃ ।
નરિષ્યન્તસ્ય દાયાદો રાજા દણ્ડધરો દમઃ ।
શર્યાતેર્ મિથુનં ચાસીદ્ આનર્તો નામ વિશ્રુતઃ
પુત્રઃ કન્યા સુકન્યા ચ યા પત્ની ચ્યવનસ્ય હ ॥

આનર્તસ્ય તુ દાયાદો રેવો નામ મહાદ્યુતિઃ
આનર્તવિષયશ્ ચાસીત્ પુરી ચાસીત્ કુશસ્થલી ॥

રેવસ્ય રૈવતઃ પુત્રઃ કકુદ્મી નામ ધાર્મિકઃ
જ્યેષ્ઠઃ પુત્રશતસ્યાસીદ્ રાજ્યં પ્રાપ્ય કુશસ્થલીમ્ ॥

સ કન્યાસહિતઃ શ્રુત્વા ગાન્ધર્વં બ્રહ્મણો ઽન્તિકે
મુહૂર્તભૂતં દેવસ્ય મર્ત્યં બહુયુગં પ્રભો ॥

આજગામ યુવૈવાથ સ્વાં પુરીં યાદવૈર્ વૃતામ્
કૃતાં દ્વારવતીં નામ્ના બહુદ્વારાં મનોરમામ્
ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકૈર્ ગુપ્તાં વાસુદેવપુરોગમૈઃ ॥

તતસ્ તદ્ રૈવતો જ્ઞાત્વા યથાતત્ત્વમ્ અરિંદમ
કન્યાં તાં બલદેવાય સુવ્રતાં નામ રેવતીમ્ ॥

દત્ત્વા જગામ શિખરં મેરોસ્ તપસિ સંશ્રિતઃ
રોહિણ્યા સહિતશ્ ચન્દ્રો યથા શચ્યા શચીપતિઃ ।
રેમે રામો ઽપિ ધર્માત્મા રેવત્યા સહિતઃ સુખી ॥

કથં બહુયુગે કાલે સમતીતે દ્વિજર્ષભ
ન જરા રેવતીં પ્રાપ્તા રૈવતં ચ કકુદ્મિનમ્ ॥

મેરું ગતસ્ય વા તસ્ય શાર્યાતેઃ સંતતિઃ કથમ્
સ્થિતા પૃથિવ્યામ્ અદ્યાપિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥

ન જરા ક્ષુત્પિપાસે વા ન મૃત્યુર્ ભરતર્ષભ
ઋતુચક્રં પ્રભવતિ બ્રહ્મલોકે સદાનઘા ॥

કકુદ્મિનસ્ તુ તં લોકં રૈવતસ્ય ગતસ્ય હ
હતા પુણ્યજનૈસ્ તાત રાક્ષસૈઃ સા કુશસ્થલી ॥

તસ્ય ભ્રાતૃશતં ત્વ્ આસીદ્ ધાર્મિકસ્ય મહાત્મનઃ
તદ્ વધ્યમાનં રક્ષોભિર્ દિશઃ પ્રાક્રમદ્ અચ્યુતા ॥

અન્વવાયસ્ તુ સુમહાંસ્ તત્ર તત્ર વિશાં પતે
તેષાં યે તે મહારાજ શાર્યાતા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ॥

ક્ષત્રિયા ભરતશ્રેષ્ઠ દિક્ષુ સર્વાસુ ધાર્મિકાઃ
સર્વશઃ સર્વગહનં પ્રવિષ્ટાઃ કુરુનન્દન ॥

નાભાગસ્ય તુ પુત્રૌ દ્વૌ વૈશ્યૌ બ્રાહ્મણતાં ગતૌ
કરૂષસ્ય તુ કારૂષાઃ ક્ષત્રિયા યુદ્ધદુર્મદાઃ ॥

પૃષધ્રો હિંસયિત્વા તુ ગુરોર્ ગાં જનમેજય
શાપાચ્ છૂદ્રત્વમ્ આપન્નો નવૈતે પરિકીર્તિતાઃ ॥

ક્ષુવતસ્ તુ મનોસ્ તાત ઇક્ષ્વાકુર્ અભવત્ સુતઃ
તસ્ય પુત્રશતં ત્વ્ આસીદ્ ઇક્ષ્વાકોર્ ભૂરિદક્ષિણમ્ ॥

તેષાં વિકુક્ષિર્ જ્યેષ્ઠસ્ તુ વિકુક્ષિત્વાદ્ અયોધતામ્
પ્રાપ્તઃ પરમધર્મજ્ઞ સો ઽયોધ્યાધિપતિઃ પ્રભુઃ ॥

શકુનિપ્રમુખાસ્ તસ્ય પુત્રાઃ પઞ્ચશતં સ્મૃતાઃ
ઉત્તરાપથદેશસ્ય રક્ષિતારો વિશાં પતે ॥

ચત્વારિંશદ્ અથાસ્ટૌ ચ દક્ષિણસ્યાં તથા દિશિ
વસાતિપ્રમુખાશ્ ચાન્યે રક્ષિતારો વિશાં પતે ॥

શ્રાદ્ધકર્મણિ ચોદ્દિષ્ટે અકૃતે શ્રાદ્ધકર્મણિ
ભક્ષયિત્વા શશં તાત શશાદો મૃગયાં ગતઃ ॥

ઇક્ષ્વાકુણા પરિત્યક્તો વસિષ્ઠવચનાત્ પ્રભુઃ
શશાદનાચ્ છશાદો ઽભૂચ્ છશાદો વનમાવિશત્ ।
ઇક્ષ્વાકૌ સંસ્થિતે તાત શશાદઃ પુરમ્ આવસત્ ॥

અયોધસ્ય તુ દાયાદઃ કકુત્સ્થો નામ વીર્યવાન્
ઇન્દ્રસ્ય વૃષભૂતસ્ય કકુત્સ્થો ઽજયતાસુરાન્ ।
પૂર્વમ્ આડીબકે યુદ્ધે કકુત્સ્થસ્ તેન સ સ્મૃતઃ ।
અનેનાસ્ તુ કકુત્સ્થસ્ય પૃથુર્ આનેનસઃ સ્મૃતઃ ॥

વિષ્ટરાશ્વઃ પૃથોઃ પુત્રસ્ તસ્માદ્ આર્દ્રસ્ ત્વ્ અજાયત
આર્દ્રસ્ય યુવનાશ્વસ્ તુ શ્રાવસ્તસ્ તસ્ય ચાત્મજસ્ ॥

જજ્ઞે શ્રાવસ્તકો રાજા શ્રાવસ્તી યેન નિર્મિતા
શ્રાવસ્તસ્ય તુ દાયાદો બૃહદશ્વો મહીપતિઃ ॥

કુવલાશ્વઃ સુતસ્ તસ્ય ટ્રાજા પરમધાર્મિકઃ
યઃ સ ધુન્ધુવધાદ્ રાજા ધુન્ધુમારત્વમ્ આગતઃ ॥

ધુન્ધોર્ વધમ્ અહં બ્રહ્મઞ્ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તત્ત્વતઃ
યદર્થં કુવલાશ્વઃ સન્ ધુન્ધુમારત્વમ્ આગતઃ ॥

બૃહદશ્વસ્ય પુત્રાણાં શતમ્ ઉત્તમધન્વિનામ્
સર્વે વિદ્યાસુ નિષ્ણાતા બલવન્તો દુરાસદાઃ ।
બભૂવાથ પિતા રાજ્યે કુવલાશ્વં ન્યયોજયત્ ॥

પુત્રસંક્રામિતશ્રીસ્ તુ વનં રાજા સમાવિશત્
તમ્ ઉત્તઙ્કો ઽથ વિપ્રર્ષિઃ પ્રયાન્તં પ્રત્યવારયત્ ॥

ભવતા રક્ષણં કાર્યં તત્ તાવત્ કર્તુમ્ અર્હસિ
નિરુદ્વિગ્નસ્ તપશ્ ચર્તું ન હિ શક્નોમિ પાર્થિવ ॥

મમાશ્રમસમીપે વૈ સમેષુ મરુધન્વસુ
સમુદ્રો વાલુકાપૂર્ણ ઉજ્જાનક ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

દેવતાનામ્ અવધ્યશ્ ચ મહાકાયો મહાબલઃ
અન્તર્ભૂમિગતસ્ તત્ર વાલુકાન્તર્હિતો મહાન્ ॥

રાક્ષસસ્ય મધોઃ પુત્રો ધુન્ધુર્ નામ સુદારુણઃ
શેતે લોકવિનાશાય તપ આસ્થાય દારુણમ્ ॥

સંવત્સરસ્ય પર્યન્તે સ નિઃશ્વાસં વિમુઞ્ચતિ
યદા તદા મહી તાત ચલતિ સ્મ સકાનના ॥

તસ્ય નિઃશ્વાસવાતેન રજ ઉદ્ધૂયતે મહત્
આદિત્યપથમ્ આવૃત્ય સપ્તાહં ભૂમિકમ્પનમ્ ॥

સવિસ્ફુલિઙ્ગં સાઙ્ગારં સધૂમમ્ અતિદારુણમ્
તેન તાત ન શક્નોમિ તસ્મિન્ સ્થાતું સ્વ આશ્રમે ॥

તં વારય મહાકાયં લોકાનાં હિતકામ્યયા
લોકાઃ સ્વસ્થા ભવન્ત્વ્ અદ્ય તસ્મિન્ વિનિહતે ત્વયા ॥

ત્વં હિ તસ્ય વધાયૈકઃ સમર્થઃ પૃથિવીપતે
વિષ્ણુના ચ વરો દત્તો મહ્યં પૂર્વં તતો ઽનધ
યસ્ તં મહાસુરંરૌદ્રં હનિષ્યતિ મહાબલમ્ ।
સ ચ વિખ્યાતકીર્તિસ્ તુ ચક્રવર્તી નસંશયઃ ।
તેજસા સ્વેન તે વિષ્ણુસ્ તેજ આપ્યાયયિષ્યતિ ॥

ન હિ ધુન્ધુર્ મહાતેજાસ્ તેજસાલ્પેન શક્યતે
નિર્દગ્ધું પૃથિવીપાલ ચિરં યુગશતૈર્ અપિ
વીર્યં હિ સુમહત્ તસ્ય દેવૈર્ અપિ દુરાસદમ્ ॥

સ એવમ્ ઉક્તો રાજર્ષિર્ ઉત્તઙ્કેન મહાત્મના
કુવલાશ્વં સુતં પ્રાદાત્ તસ્મૈ ધુન્ધુનિબર્હણે ॥

ભગવન્ ન્યસ્તશસ્ત્રો ઽહમ્ અયં તુ તનયો મમ
ભવિષ્યતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ ધુન્ધુમારો ન સંશયઃ ॥

સ તં વ્યાદિશ્ય તનયં રાજર્ષિર્ ધુન્ધુનિગ્રહે
જગામ પર્વતાયૈવ તપસે સંશિતવ્રતઃ ॥

કુવલાશ્વસ્ તુ પુત્રાણાં શતેન સહ પાર્તિવઃ
પ્રાયાદ્ ઉત્તઙ્કસહિતો ધુન્ધોસ્ તસ્ય નિબર્હણે ॥

તમ્ આવિશત્ તદા વિષ્ણુર્ ભગવાંસ્ તેજસા પ્રભુઃ
ઉત્તઙ્કસ્ય નિયોગાદ્ વૈ લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥

તસ્મિન્ પ્રયાતે દુર્ધર્ષે દિવિ શબ્દો મહાન્ અભૂત્
એષ શ્રીમાન્ નૃપસુતો ધુન્ધુમારો ભવિષ્યતિ ॥

દિવ્યૈર્ માલ્યૈશ્ ચ તં દેવાઃ સમન્તાત્ સમવાકિરન્
દેવદુન્દુભયશ્ ચૈવ પ્રણેદુર્ ભરતર્ષભ ॥

સ ગત્વા જયતાં શ્રેષ્ઠસ્ તનયૈઃ સહ વીર્યવાન્
સમુદ્રં ખાનયામ્ આસ વાલુકાર્ણવમ્ અવ્યયમ્ ॥

નારાયણેન કૌરવ્ય તેજસાપ્યાયિતસ્ તદા
બભૂવ સ મહાતેજા ભૂયો બલસમન્વિતઃ ॥

તસ્ય પુત્રૈઃ ખનદ્ભિસ્ તુ વાલુકાન્તર્હિતસ્ તદા
ધુન્ધુર્ આસાદિતો રાજન્ દિશમ્ આવૃત્ય પશ્ચિમામ્ ॥

મુખજેનાગ્નિના ક્રોધાલ્ લોકાન્ ઉદ્વર્તયન્ન્ ઇવ
વારિ સુસ્રાવ વેગેન મહોદધિર્ ઇવોદયે
સોમસ્ય ભરતશ્રેષ્ઠ ધારોર્મિકલિલો મહાન્ ॥

તસ્ય પુત્રશતં દગ્ધં ત્રિભિર્ ઊનં તુ રક્ષસા ॥

તતઃ સ રાજા કૌરવ્ય રાક્ષસં તં મહાબલમ્
આસસાદ મહાતેજા ધુન્ધું ધુન્ધુવિનાશનઃ ॥

તસ્ય વારિમયં વેગમ્ આપીય સ નરાધિપઃ
યોગી યોગેન વહ્નિં ચ શમયામ્ આસ વારિણા ॥

નિહત્ય તં મહાકાયં બલેનોદકરાક્ષસમ્
ઉત્તઙ્કં દર્શયામ્ આસ કૃતકર્મા નરાધિપઃ ॥

ઉત્તઙ્કસ્ તુ વરં પ્રાદાત્ તસ્મૈ રાજ્ઞે મહાત્મને
દદતશ્ ચાક્ષયં વિત્તં શત્રુભિશ્ ચાપરાજયમ્ ॥

ધર્મે રતિં ચ સતતં સ્વર્ગે વાસં તથાક્ષયમ્
પુત્રાણાં ચાક્ષયાંલ્ લોકાન્ સ્વર્ગે યે રક્ષસા હતાઃ ॥

તસ્ય પુત્રાસ્ ત્રયઃ શિષ્ટા દૃઢાશ્વો જ્યેષ્ઠ ઉચ્યતે
દણ્ડાશ્વકપિલાશ્વૌ તુ કુમારૌ તુ કનીયસૌ ॥

ધૌન્ધુમારિર્ દૃઢાશ્વસ્ તુ હર્યશ્વસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ
હર્યશ્વસ્ય નિકુમ્ભો ઽભૂત્ ક્ષત્રધર્મરતઃ સદા ॥

સંહતાશ્વો નિકુમ્ભસ્ય સુતો રણવિશારદઃ
અકૃશાશ્વઃ કૃશાશ્વશ્ ચ સંહતાશ્વસુતૌ નૃપ ॥

તસ્ય હૈમવતી કન્યા સતાં મતા દૃષદ્વતી
વિખ્યાતા ત્રિષુ લોકેષુ પુત્રશ્ ચાપિ પ્રસેનજિત્ ॥

લેભે પ્રસેનજિદ્ ભાર્યાં ગૌરીં નામ પતિવ્રતામ્
અભિશપ્તા તુ સા ભર્ત્રા નદી સા બાહુદા કૃતા ॥

તસ્યાઃ પુત્રો મહાન્ આસીદ્ યુવનાશ્વો નરાધિપઃ
યુવનાશ્વસ્ય તનયશ્ ચક્રવર્તી જજાન હ ।
કં ધારયતિ કુમારો ઽયં ન્યસ્તો રોરૂયતે ભૃશમ્ ।
માન્ધાતર્ વત્સ મા રોદીર્ ઇતીન્દ્રો દેશિનીમ્ અદાત્ ।
માન્ધાતા યુવનાશ્વસ્ય ત્રિલોકવિજયી નૃપઃ ॥

તસ્ય ચૈત્રરથી ભાર્યા શશબિન્દોઃ સુતાભવત્
સાધ્વી બિન્દુમતી નામ રૂપેણાસદૃશી ભુવિ
પતિવ્રતા ચ જ્યેષ્ઠા ચ ભ્રાતૄણામ્ અયુતસ્ય સા ॥

તસ્યામ્ ઉત્પાદયામ્ આસ માન્ધાતા દ્વૌ સુતૌ નૃપ
પુરુકુત્સં ચ ધર્મજ્ઞં મુચુકુન્દં ચ પાર્થિવમ્ ॥

પુરુકુત્સસુતસ્ ત્વ્ આસીત્ ત્રસદ્દસ્યુર્ મહીપતિઃ
નર્મદાયામ્ અથોત્પન્નઃ સંભૂતસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ ॥

સંભૂતસ્ય તુ દાયાદઃ સુધન્વા રિપુમર્દનઃ
સુધન્વનઃ સુતશ્ ચાપિ વિષ્ણુવૃદ્ધિર્ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
વિષ્ણુવૃદ્ધા ઇતિ ખ્યાતાસ્ તસ્ય વંશ્યા નરાધિપાઃ ।
એતે ત્વ્ અઙ્ગિરસઃ પક્ષે ક્ષેત્રોપેતા દ્વિજાતયઃ ॥
સંભૂતસ્યાપરઃ પુત્રો અનરણ્યો મહાયશાઃ ।
રાવણેન હતો યો ઽસૌ ત્રિલોકજયિના પુરા ॥
ત્રસદશ્વો નરસ્ તસ્ય હર્યશ્વસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ ।
હર્યશ્વસ્ય દૃષદ્વત્યાં જજ્ઞે સુમનસઃ સુતઃ ॥
તસ્ય પુત્રો ઽભવદ્ રાજા સુધન્વા રિપુમર્દનઃ ।
સુધન્વનઃ સુતશ્ ચાપિ ત્રિધન્વા નામ પાર્થિવઃ ॥

રાજ્ઞસ્ ત્રિધન્વનસ્ ત્વ્ આસીદ્ વિદ્વાંસ્ ત્રય્યારુણઃ પ્રભુઃ
તસ્ય સત્યવ્રતો નામ કુમારો ઽભૂન્ મહાબલઃ ॥

પાણિગ્રહણમન્ત્રાણાં વિઘ્નં ચક્રે સુદુર્મતિઃ
યેન ભાર્યા હૃતા પૂર્વં કૃતોદ્વાહા પરસ્ય વૈ ॥

બાલ્યાત્ કામાચ્ ચ મોહાચ્ ચ સંહર્ષાચ્ ચાપલેન ચ
જહાર કન્યાં કામાત્ સ કસ્ય ચિત્ પુરવાસિનઃ ॥

અધર્મશઙ્કુના તેન રાજા ત્રય્યારુણો ઽત્યજત્
તમ્ અધર્મેણ સંયુક્તં પિતાસૂર્યારુણો જહૌ ।
અપધ્વંસેતિ બહુશો વદન્ ક્રોધસમન્વિતઃ ॥

પિતરં સો ઽબ્રવીત્ ત્યક્તઃ ક્વ ગચ્છામીતિ વૈ મુહુઃ
પિતા ત્વ્ એનમ્ અથોવાચ શ્વપાકૈઃ સહ વર્તય
નાહં પુત્રેણ પુત્રાર્થી ત્વયાદ્ય કુલપાંસન ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ નિરાક્રામન્ નગરાદ્ વચનાત્ પિતુઃ
ન ચ તં વારયામ્ આસ વસિષ્ઠો ભગવાન્ ઋષિઃ ॥

સ તુ સત્યવ્રતસ્ તાત શ્વપાકાવસથાન્તિકે
પિત્રા ત્યક્તો ઽવસદ્ વીરઃ પિતાપ્ય્ અસ્ય વનં યયૌ ॥

તતસ્ તસ્મિંસ્ તુ વિષયે નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ
અચિરાન્ નરપતેર્ વસિષ્ઠસ્યાવિચારતઃ ।
પરિત્યાગાત્ કુમારસ્ય નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ ॥
યદા દ્વાદશ વર્ષાણિ તેન નષ્ટાભવત્ પ્રજા ।
સ્વાહાકારઃ સ્વધાકારો વષટ્કારો ઽપિ નાભવત્ ।
રાષ્ટ્રે તસ્ય મહીપસ્ય ધર્મનાશો ઽભવત્ તદા ।
સમા દ્વાદશ રાજેન્દ્ર તેનાધર્મેણ વૈ તદા ॥

દારાંસ્ તુ તસ્ય વિષયે વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ
સંન્યસ્ય સાગરાનૂપે ચચાર વિપુલં તપઃ ॥

તસ્ય પત્ની ગલે બદ્ધ્વા મધ્યમં પુત્રમ્ ઔરસમ્
શેષસ્ય ભરણાર્થાય વ્યક્રીણાદ્ ગોશતેન વૈ ॥

તં તુ બદ્ધં ગલે દૃષ્ટ્વા વિક્રીયન્તં નૃપાત્મજઃ
મહર્ષિપુત્રં ધર્માત્મા મોક્ષયામ્ આસ ભારત ॥

સત્યવ્રતો મહાબાહુર્ ભરણં તસ્ય ચાકરોત્
વિશ્વામિત્રસ્ય તુષ્ટ્યર્થમ્ અનુકમ્પાર્થમ્ એવ ચ ॥

સો ઽભવદ્ ગાલવો નામ ગલબન્ધાન્ મહાતપાઃ
મહર્ષિઃ કૌશિકસ્ તાત તેન વીરેણ મોક્ષિતઃ ॥